जब–जब नेपाल–भुटान सम्बन्धको कुरा उठ्छ, त्यस बेला भुटानी शरणार्थीलाई आफ्नो देश फर्काउन भुटान सरकारलाई मनाउने कुरा मुख्य बुँदा हुने गरेको छ। प्रधान मन्त्री पुष्पकमल दाहालले बिमस्टेक बैठकको सन्दर्भमा गोवामा भुटानी समकक्षी छिरिङ तोग्बेलाई भेट्दा पनि पुनः यो कुरा उठाएको समाचार आएको छ। दुई दशकभन्दा बढी समयदेखि यो कुरा गर्नका लागिमात्र गरिने कुरा हुँदै आएको छ।
त्रिविको विद्यावारिधि उपाधिमा पैसाको निकै चलखेल हुन थालेको पनि धेरै वर्ष भइसक्यो। तर यस विषयमा विश्वविद्यालय प्रशासन र सम्बन्धित मन्त्रालय अझसम्म चूप र निष्त्रि्कय बस्नु रहस्यमय छ।
आज मार्क्सवाद यस सहस्राब्दीको सर्वश्रेष्ठ विचारका रूपमा पुँजीवादीहरुले समेत स्वीकार गरेका छन्। त्यो मार्क्सवाद परित्याग गरेर नयाँ शक्ति कसरी अगाडि बढ्न सक्छ?
सदाझैँ यस वर्षको दसैँमा पनि पशुवलिबारे वादविवाद उत्पन्न भयो। विवादमा सबैले आआफ्ना तर्क नै सर्वश्रेष्ठ भन्ने हठ गरिरहे। सामाजिक सञ्जाल शाकाहारी र मांसाहारीबीचको बहसले रंगियो। एकथरिले शाकाहारी बन्न सबैलाई सुझाव दिए भने अर्काथरिले सनातनदेखि चलिआएको पशुवलि कायम राख्न र शारीरिक तन्दुरुस्तीका निम्ति मासु आवश्यक खानेकुरा हो भन्दै रहे।
नेहरुमा भएको राजनेतापनको लेसमात्र नेपाली नेताहरुमा भेटिँदो हो त विभिन्न कालखण्डमा वेदानन्द झा, गजेन्द्रनारायण सिं र महन्थ ठाकुरले नेपाली कांग्रेस छाडी अर्कै झण्डा बोक्नुपर्दैनथ्यो होला।
संघीय व्यवस्थामा केन्द्रीय सरकारको तुलनामा प्रादेशिक तथा स्थानीय सरकारमा कर कम लगाउने, ऋण अधिक लिने र खर्च बढी गर्ने प्रवृत्ति पाइन्छ जसले मुलुकको सिंगो अर्थतन्त्रको स्थायित्वमा असर पार्न सक्छ।
दशैं हाम्रो देश, समाज र बहुसंख्यक हिन्दु नेपालीको सबैभन्दा महान् र लामो चाड हो। राज्य वा शासकहरुले सम्पूर्ण जनतालाई 'हिन्दुकरण' गर्नकै लागि दशैंलाई अनावश्यक महत्व दिएको होइन एकथरीले प्रचार गरेझैं।
हाम्रो राजनीतिमा त्याग, इमान र निष्ठाको खडेरी छ। यही खडेरीका सूत्रधार शेरबहादुर देउवाहरू गान्धीवादका रेफ्री बन्छन्। योभन्दा ठूलो अन्तरविरोध केही होला!
सिंगो मुलुक यतिखेर चाडबाडको मानसिकतामा छ । मिश्रित समाज र मिश्रित नै सांस्कृतिकता हुँदाहुँदै पनि परापूर्वकालदेखि दसैँप्रति सारा नेपाली अपनत्वभाव राख्छन् । दसैँजस्ता ‘सबैको पर्व’ सामूहिक तवरमा मनाउने प्रचलनका कारण नेपाली सहिष्णुता संसारमै अनुकरणीय मानिन्छ ।
सामान्यतः पत्रकारहरू कथा र उपन्यास पनि सूचनामूलक ढंगले लेख्ने गर्छन् । व्याख्यान शैलीमा सिर्जना गरिएका आख्यान पढ्न सजिलो त हुन्छ, अथ्र्याउन भने बेपत्ता गाह्रो ! लेखकका कुनकुन कुरा अनुसन्धान वा अवलोकन गरिएका तथ्यपरक विवरण हुन् र के फगत काल्पनिक वृतान्त, सजिलै छुट्ट्याउनै सकिँदैन ।
चाडपर्व भन्यो कि पशुहरूको दशा र काल सुरु भयो अब भन्नुपर्ने स्थिति जताततै छ । नेपालमा पनि यही अवस्था छ । चाहे विजयादशमी भनौँ, चाहे बुध्द पूर्णिमा, भैरव, भीमसेन एवं देवीका मन्दिरहरूमा त वर्षभरि विभिन्न तिथि÷पर्वमा विभिन्न बहानामा काटमार, पशुबलिलाई मानौँ यही नै हो धर्म भनेजस्तो गरी मानिस तँछाडमछाड गरिरहेका हुन्छन् ।
मष्टपूजक, वैदिक सनातन, बौद्ध बोन, शैव परम्पराका किराँत, प्रकृतिपूजक, शिख आदि धर्मका सम्पूर्ण ॐकार परिवारका साधनामा शक्तिको पूजाको पद्धति आप्mनो कूल परम्परादेखि चलिआएको छ । शक्तिविना कुनै पनि कार्य बन्न सक्दैन । संघे शक्ति कलौ युगे... कलियुगको शक्ति भनेकै संघ÷संगठन हो ।
दशैंको माहोल सुरु हुँदा सानो छँदाको सम्झना यादगार भइरहन्छ । उमेरै त्यस्तै । मामा घरमा पाँच–दस रुपैयाँको नयाँ नोट पाउँदा फुरुंग भइन्थ्यो । दसकहरु बितिसकेका छन्, यादहरु भने ताजै छन् । खासगरी दशैंको माहोलमा छापिने नयाँ नोटले यादहरु ताजा बनाइरहन्छन् ।
खुलाबजार अर्थतन्त्रका हिमायती मुलुकका सरकारले व्यापार–व्यवसाय वा नाफामुखी काम गर्दैनन्। त्यस्ता देशमा निजी क्षेत्र प्रोत्साहित हुन्छ र सरकारी अनुगमन चुस्त पारिन्छ। सभ्य मुलुकमा सरकारले अति आवश्यक वस्तुको सहज पहुँचका निम्ति प्रभावकारी भूमिका खेल्ने गरेको पाइन्छ भने निजी क्षेत्र पनि उपभोक्तामैत्री हुन्छ।
राष्ट्रको हितमा पुनर्जागरणको युग सुरु गर्नुको अब विकल्प छैन। बौद्धिक, प्राज्ञिक, पत्रकार, व्यवसायी, युवा विद्यार्थी, साहित्यकार सबैले हाम्रा 'चुकाइहरू' का जरा खोतल्ने बेला भइसकेको छ।
नेपाल प्रहरीले आफ्नो संगठनलाई संघीय शासन प्रणाली पुनर्संरचनातर्फ तयारी गरिरहेको छ। पुनर्संरचनाका लागि विविध किसिमका पुलिसिङबारे छलफल भइरहेका छन् र न्यायपालिकाको पुनर्संरचना त अघि नै बढिसकेको छ।
आफ्नै नेतृत्वमा करिब सत्र हजार नेपालीको ज्यान गुमेको कुरा अस्वीकार नगरे पनि प्रचण्डले त्यस हिंसाबाट भएको जनधनको अपूरणीय क्षतिको जिम्मेवारी लिने वा क्षमा याचना गर्न भने सकेका छैनन्।
दशै, तिहार, तीज, बुद्धजयन्ती, शिवरात्रि, इन्द्रजात्रा आदिजस्ता चाडपर्व हिन्दु र बौद्धका जीवनपद्धति बनेका छन्।
भनिन्छ, साझा र बाजाको एउटै ताल हुँदैन, त्यसैले सबै जना मिलेर स्थायी सरकार बनाउने वातावरण तयार गर्नुपर्छ अनिमात्र संविधान कार्यान्वयन पनि सफल बन्न सक्छ।
अन्ततः यो वर्षको दसैँ पनि भूकम्पपीडितले त्रिपाल र टहरामै मनाउनुपर्ने भएको छ । गत वर्ष बैशाखको महाभूकम्पमा थातबास गुमाएका पीडितलाई अझै पनि सरकारले स्थायी घर बनाउने काममा सहयोग गर्न सकेको छैन। केही जिल्लामा सरकारी सहयोग वितरण सुरु गरिए पनि त्यो रकमले घर बन्दैन।
प्रधानमन्त्री प्रचण्डले भारत भ्रमणबाट फर्केपछि भ्रमण सफल भएको दावी गरे । परराष्ट्र मन्त्रालयले पनि उनको भ्रमण सफल रहेको दाबी गर्यो । सरकारभ्रमणपछि राष्ट्रहित भएको दाबी गर्छ भने विपक्षी दल एमालेले राष्ट्र घात गरेको ठहर गरेको छ।
मनुदेखि महात्मा गान्धीसम्म मेकियावेलीदेखि माक्र्ससम्मका चिन्तकले राज्य र राजनीतिका बारेमा ज्ञान र अनुभवको गंगा उछालेका छन्।
नेपाली कांग्रेसमा कोइरालाहरूको अवसानपछि गुटको पनि अन्त्य होला भन्ने यसका शुभेच्छुकको अनुमान गलत साबित हुँदैछ।
शाकाहारी हुनु मानिसको आध्यात्मिक स्वभाव हो। मेरो आशय मांसाहारीको विरोधमा होइन तर जन्मजात मानिसको स्वभाव शाकाहारी हो।
