वास्तवमा सनातन समाजका यी युगपुरुष महत्वाकांक्षालाई निरन्तर पछ्याइरहने अत्यन्त चलाख, बौद्धिक र कूटनीतिक व्यक्ति थिए जसलाई ईश्वर बनाएर वेदव्यासले 'महाभारत' लेखे। चलाखीपूर्वक प्रचारयन्त्र प्रयोग गरी उनी ईश्वर र युधिष्ठिर सत्यवादी कहलिए। यही 'योग्यता'को अभावमा सत्य र इमानमा निष्ठावान् महावीर कर्ण युद्धसंहिताविरुद्ध मारिए र खलनायक ठहरिए।
म लुकेर चौतारामाथि गएँ। चिलाउनेको रुखबाट चोरले झैँ चियाएँ– ओहो! वेदनिधि पण्डित बा रैछन्। उनको शरीर आधा जमिनमा गाडिएको थियो भने देब्रे हात भुइँमा पछारिएको थियो। टाउकाको टोपी चुच्चो परेको, जनैले घाँटी बेरिएको थियो। उनको नश्वर च्यानडाँडामा उभ्याइएको चिहानको मूर्तिझैँ देखिन्थ्यो।
उहाँको शब्द थियो, 'ह्वाई आर यु किसिङ मि, गो किस द वर्ल्ड!' मलाई किन चुम्बन गरेको? जा सारा संसारलाई चुम्बन गर भन्ने आमाको त्यो भनाइमा कति ठूलो दर्शन थियो! एउटी अन्धी आमाको सोच, दृष्टि कति महान्! एउटा सरकारी जागिरेकी श्रीमतीको अन्तरदृष्टि कति बृहद्! एउटा साधारण जीवनबाट असाधारण सफलता पाउने शिक्षा!
हालसालै, नेपाल–भारत पुस्तकालयमा कथाकार राजेन्द्र पराजुलीको पछिल्लो कथाकृति 'शुक्रराज शास्त्रीको चस्मा'माथि विमर्श कार्यक्रम राखिएको थियो। विमर्शमा पराजुलीलाई प्रश्न सोध्नेमा थिए अर्का लेखक नारायण ढकाल। विमर्शको क्रम चल्न थालेपछि पुस्तकभित्रका कथाको विषयवस्तु र संरचनामाथि चर्चासँगै समकालीन नेपाली कथाकारितामाथि नै गम्भीर बहस र छलफल सुरु भयो।
ढाडमा पछ्यौरीले नानी च्यापेर एउटी गोरी लिम्बूनी मञ्चतिर आइन्। सीता किराँतीलाई कविता वाचन गर्न बोलाउँदा उठेकी तिनी त खरानीले छोपेको आगो पो रहिछन्। स्यानी छोरी शब्दबिम्बमा काठमाडौँभन्दा ओजिलो आवाजको सौन्दर्यकुसुम फुलाउँदै कवयित्री आमा। जात्तेरी, एकोहोरिए भानुभक्तहरू। नपत्याउँदी लिम्बूनीको कविताबलका अघि राजधानी फिकाफिका लाग्यो सबैलाई।
अब अमुकतमुक कुनै व्याकरणकार र भाषाविद्ले यसमा मनोमानी र आफूखुसी प्रयोग गर्ने स्थिति छैन न त कुनै सरकारी निकायको निर्देशन नै उचित छ। यसैले नयाँ प्रचलनमा ल्याउन खोजिएको नेपाली लेखन पद्धतिको कार्यान्वयनका लागि हाम्रा भाषाविद् र व्याकरणवेत्ताहरूले यथासम्भव नेपाली भाषामा अधिकतम प्रयोगकर्ताहरूलाई समावेश गरेर राष्ट्रियस्तरमै नीति–नियम लागु गर्नेतिर सोच्नुपर्ने देखिन्छ।
अकाशमा फाट्टफुट्ट बादल लागे पनि टन्टलापुर घाम। खेतमा लोभ्याउने हरियाली। अहा! कति सुन्दर, मनमनै भनें। 'स्वर्ग कता छ, थाहा छैन। तर, किसानको छोराले खेतमै स्वर्ग देख्छ। त्यही रमाइलो क्षणसँग मितेरी गाँस्दै पुगेको थिएँ, कैलालीको पूर्वी–दक्षिणी सीमावर्ती क्षेत्रमा पर्ने नारायणपुर।
इलाम नगरपालिकाले सवारी साधनको पार्किङ शुल्क बढाएको भन्दै आन्दोलनमा उत्रिएका व्यवसायी, नगरपालिका र कर ठेकेदारबीच कर निर्धारणमा ‘खुकुलो’ हुने सहमति भएको छ । बिहीबारको छलफलमा नगरपालिका कर ठेकेदारप्रति तथा ठेकेदार व्यवसायीप्रति करको दरमा खुकुलो हुने सहमति भएको हो ।
‘म घर जान चाहन्छु,’ नोआले सधैं उनकी आमा जेनीलाई करकर गर्छ। जेनी चाहिँ छोरोलाई ‘तिम्रो घरै यही हो’ भनेर फुल्याउन चाहन्छिन्। आफैंले जन्माएको साढे चार वर्षे बालकको यो करकरलाई उनले त्यति गम्भीर भएर सोचेकी थिइनन्।
युगकवि सिद्धिचरण श्रेष्ठले 'मंगलमान' खण्डकाब्यमा सामन्त र अभिजात वर्गबाट आउने आंशकाको उत्तर उतिबेलै यसरी पोखेका थिए। सामान्य जीवन बिताउँदै समाजका लागि योगदान दिने तीनै युगकविका आदर्श पात्रको नामबाटै जनताका कलाकार रामेशले सिर्जना गरेका उनको १२ औं कृति 'हाम्रो मंगलमान' नामक गीतिएल्बम सोमबार राजधानीमा लोकार्पण भएको छ।
चिनियाँ प्रधानमन्त्री लीले राष्ट्रपति र आफू नेपाल भ्रमण गर्न सकारात्मक भएको उपप्रधानमन्त्री महरालाई जानकारी गराएका छन्। ती उच्चस्तरीय भ्रमणका लागि दुवै देशका परराष्ट्र मन्त्रालय तदारुकताका साथ आवश्यक तयारी गर्नेबारे पनि उनीहरूबीच कुराकानी भएको छ । उक्त विषयमा उपप्रधानमन्त्री महरा र प्रधानमन्त्री लीका बीचमा आपसी हित, द्विपक्षीय सहयोगका विषयमा छलफल भएको थियो ।
आयोजनाको विद्युत् इलाम–फिदिम ३३ केविए विद्युत् प्रसारण लाइनबाट केन्द्रीय प्रसारणमा जडान हुनेछ। १३२ केविए विद्युत् प्रशारण ‘कावेली कोरिडर’को काम नसकिएकाले सबै विद्युत् केन्द्रीय प्रसारणमा नजोडिने भएको छ। कावेली कोरिडर समयमा नबन्दा १० मेघावटमात्र विद्युत केन्द्रीय प्रसारणमा जाेडिने भएकाे छ।
प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालले आफ्नो पहिलो महिनाको तलव धुर्मुस–सुन्तली फाउण्डेसनलाई सहयोग गर्ने घोषणा गरेका छन्। बुधबार प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारमा धुर्मुस–सुन्तलीसँगको भेटमा प्रधानमन्त्रीले आफ्नो पहिलो महिनाको तलव धुर्मुस–सुन्तली फाउण्डेसनलाई दिने घोषणा गरेका हुन्।
प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालले शान्ति प्रक्रियाका बाँकी काम पूरा गर्ने सरकारको पहिलो प्राथमिकता रहेको बताएका छन्। मंगलबार सहिद तथा बेपत्ता योद्धाका परिवारसँगको भेटमा प्रधानमन्त्री दाहालले शान्ति प्रक्रियाका बाँकी काम पूरा गर्न आफ्नो ध्यान केन्द्रित गरेको बताएका हुन्।
साहित्यकार दयारामभक्त माथेमाको कृति 'अनुभव र अनुभूति' सार्वजनिक भएको छ। शुक्रबार राजधानीमा आयोजित कार्यक्रममा नेपाल राष्ट्र बैंकका प्रथम गभर्नर हिमालय शमशेर जबरा र संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशीले संयुक्त रुपमा स्वर्गीय माथेमाको संस्मरणकृति 'अनुभव र अनुभूति' विमोचन गरेका थिए।
उपचारका लागि हेलिकोप्टरबाट काठमाडौं ल्याइएका घाइतेले उकालोमा एक्कासि बसको इन्जिन बन्द हुँदा दुर्घटना भएको बताएका छन्। उनीहरुका अनुसार खहरेखोलाको उकालोमा सुरुमा गुडिरहेको बसको इन्जिन बन्द भयो। पछाडि सर्दै अनियन्त्रित भएर भिरबाट खस्यो।
परिवर्तित राजनीतिक स्थिति तथा नयाँ सरकार गठन भएको सन्दर्भमा प्रधानमन्त्रीको विशेष प्रतिनिधि पठाउने सरकारको निर्णयअनुसार उपप्रधानमन्त्री महरा राजनीतिक भेटघाटका लागि चीन प्रस्थान गरेका हुन्।
नेविसंघ महाधिवेशन गराउने जिम्मेवारी पाएको निर्देशक समितिका संयोजक डा.प्रकाश शरण महतले महाधिवेशन कुनै हालतमा पनि नरोकिने र मंगलबार चुनाब हुने बताएका छन्। मचन्द्र पौडेल समूहले भागबण्डामा सहभागिताको बखेडा झिकेर चुनाबी प्रक्रिया रोक्न माग गर्दै आएको छ। यसै सन्दर्भमा आइतबार पत्रकार सम्मेलन गर्दै समिति संयोजक महतले भने, 'कुनै हालतमा पनि महाधिवेशन रोकिँदैन। पर्सी मंगलबार चुनाब हुन्छ।'
खनालले मधेसी मोर्चाले अघि सारेका माग राष्ट्रिय मुद्दा भएको उल्लेख गर्दै भने, ‘मोर्चाले अघि सारेका माग सम्बोधन गर्ने जिम्मेवारी एमालेको पनि हो, यो जिम्मेवारीबाट एमाले पन्छिन मिल्दैन।’ संविधान कार्यान्वयनकालागि दलहरुबीच सहमति, सहकार्य र एकताको आवश्यकता रहेको उनको भनाइ थियो।
प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालले नक्कली शैक्षिक प्रमाणपत्रको अभियोगमा छानविनमा रहेका डाक्टरले बिरामी जाँच गरिरहेको भन्दै तत्काल बिरामी जाँचबाट रोक्न स्वास्थ्य सचिवलाई निर्देशन दिएका छन्। आइतबार बिहान स्वास्थ्य सचिव डा. सेनेन्द्रराज उप्रेतीलाई टेलिफोनमार्फत् प्रधानमन्त्रीले छानविनमा रहेका डाक्टरलाई विरामी जाँच गर्न नदिने निर्देशन दिएका हुन्।
जसरी विज्ञापन र उत्पादनबीच तादात्म्य आवश्यक छ, उसैगरी समीक्षा र पुस्तकबीच तादात्म्य हुनैपर्छ। अहिले त्यसकै अभाव देखिन थालेको छ। समीक्षा व्यक्तिलाई खुसी पार्न वा दुःखी बनाउन लेखिने विधा नै होइन। यो त पुस्तकको समुचित शल्यक्रिया हो। शल्यक्रिया खुकुरी वा चुलेसीले होइन, विज्ञानले प्रमाणित गरेका औजारबाट मात्र हुनुपर्छ।
'जेजस्तो छ। देश त्यस्तै छोडिदिउँ। हामी यहाँ मस्ती गरौँ।' इन्डोनेसियन रुहाराको जवाफ थियो। 'बर्मा, फिलिपिन्स, पाकिस्तान, थाइल्यान्ड कहाँ छैन र द्वन्द्व? तिमीहरूको देशमा मात्रै हो र? यति टाढा आएर पनि उतैको कुरा?' कम्बोडियन करुना भन्दै थिइन्। चिनियाँ लि होङ र भियतनामी फु लिङ समर्थन गर्दै थिए।
राजाले देवनागरी वर्णमालाको आधारमा तिब्बती वर्णमाला संयोजन गर्ने कार्य गराए। यसबाट भारतमा संस्कृतमा भएका धेरै बौद्धग्रन्थहरू तिब्बती भाषामा अनुवाद गर्ने पवित्रकार्यको सुरुआत भयो। तिब्बतले यो ऐतिहासिक कार्य आफ्नै बुतामा उत्साहजनकरूपले गरेको देखिन्छ। तिब्बतको चारपटक यात्रा गरेका भारतका घुमक्कड विद्वान् राहुल सांकृत्यायनले तिब्बतका गुम्बाहरूमा भारतमा पनि उपलब्ध हुन नसकेका ग्रन्थहरू मिलेको लेखेका छन्।
युवापुस्ताका निर्देशकहरूले लिँदै गरेको गति महत्वपुर्ण छ। तिनले गरेका काममा नवीनता हँुदाहुँदै पनि केही अपुग भएको अनुभव हुन्छ। मञ्चमा देखिनुपर्ने सर्वव्यापकतामाथि तिनको साधना अपुग छ भन्ने बोध हुन्छ। कलाकारलाई पात्र बनाउँदै जाँदा संगीतले पनि लेप लगाउनुपर्ने हुन्छ। प्रकाशको हकमा पनि त्यही लागु हुन्छ।
