६ आश्विन २०७७ मंगलबार

नदी कटान रोक्न स्थानीयले बनाए जैविक तटबन्ध

टीकापुर नगरपालिका–२ मुलपानी नजिकै कर्णाली नदीले कटान गरेको ठाउँमा स्थानीयले जैविक तटबन्ध निर्माण गरेका छन् । रानी जमरा कुलरिया सिँचाई जलउपभोक्ता समितिमा आवद्ध स्थानीयले नदी कटान रोकथामका लागि जैविक तटबन्ध निर्माण गरेका हुन ।

भारतीय तटबन्धले बीस वर्षदेखि दिएको दु:ख

नेपालको सीमा मिचेर भारतले एकतर्फी रुपमा बनाएको तटबन्धले रौतहटको ईशनाथ नगरपालिकामा करिब पाँच सय बिघा जमिन डुबानमा पर्ने गरेको छ।

रोकियो तटबन्ध निर्माण

भारतीय पक्षले एकतर्फी रूपमा सिमाना मिचेर निर्माण गरिरहेको तटबन्धको काम भारतले रोकेको छ। नेपाली पक्षको व्यापक दबाबका कारण भारतीय पक्षले निर्माण कार्य रोक्न बाध्य भएको हो।रौतहटका प्रमुख जिल्ला अधिकारी वासुदेव घिमिरेले दुई देशका सम्बन्धित जिल्लाका पदाधिकारीहरूको बैठकले गरेको निर्णय विपरित भारतीय पक्षले रौतहटको ईशनाथ नगरपालिकासँग जोडिएको भारतको सिमानाको दशगजा क्षेत्रमा भारतले तटबन्धको अनधिकृत विस्तार थालेपछि रोक्न पहल गरेका थिए।

कर्णाली नदी गाउँ पस्ने खतरा, स्थानीयद्वारा जैविक तटबन्धमार्फत रोक्ने प्रयास

टीकापुर नगरपालिका–८ वनगाउँमा कर्णाली नदीले कटान तिब्र पारेको छ। नदीमा पानीको बहाव बढेसँगै भैरहेको तिब्र कटानी रोक्न स्थानीयले प्रयास गरिरहेका छन्। उनीहरुले जैविक तटबन्धका माध्यमबाट नदी कटान रोक्ने प्रयास गर्न थालेका हुन्।

भारतीय पक्ष पछि हट्यो

कैलालीको टीकापुर नगरपालिका–७ कालाकुण्डानजिकै मोहना नदीमा भइरहेको तटबन्ध निर्माण कार्यमा अवरोध गरेको भारतीय पक्ष पछि हटेको छ।

नेपाली भूमिमा भारतको दाबी

भारतीय सीमा सुरक्षा बल (एसएसबी) ले नेपालतर्फ निर्माण भइरहेको तटबन्ध रोक्न दबाब दिएको छ। कैलालीको टीकापुर नगरपालिका–७ कालाकुण्डानजिकै मोहना नदीमा नेपाल पक्षबाट तटबन्ध निर्माण भइरहेको छ।

ढुंगा अभावले तटबन्ध निर्माण योजना प्रभावित

निर्माण सामाग्री अभाव हुँदा बाँकेमा सञ्चालित नदी नियन्त्रण सम्बन्धी योजना प्रभावित भएका छन्। जिल्लामा रहेका खोलानालाबाट ढुंगा संकलनका लागि समयमै ठेक्का स्वीकृत नहुँदा योजना प्रभावित भएका हुन्। राप्ती नदीको बाढीका कारण बर्सेनि फत्तेपुर, होलिया, कचनापुर, बिनौना, बैजापुर, बेतहनी, कम्दी, गंगापुर, मटेहियालगायत गाउँ प्रभावित हुन्छन्।

बलिया ‘सिंहदरबार’, कच्चा विकास

तुलसीपुर उपमहानगरपालिका वडा नम्बर १२ हरिपौरीस्थित ग्वारखोलाले खानै थालेको बस्ती जोगाउन अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०७४/०७५ मा तटबन्धको योजना बन्यो। उपभोक्ता समितिमार्फत बनेको उक्त तटबन्ध योजना बनेको केही समयमै भताभुंग भयो।

कमजोर तटबन्ध भत्कियो, दुई अर्ब खेर

सामान्यतः लन्चिङ, स्पट, स्पर र ड्यामसहित बनेका तटबन्धको आयु २५ वर्ष हो। प्राविधिकका अनुसार नदीमा बाढी नआएको सामान्य अवस्थामा लन्चिङ, स्पट, स्पर र ड्यामसहितको तटबन्ध ५० वर्षसम्म टिक्छ। तर सरकारको प्राथमिकतामा परेको कर्णाली नदी नियन्त्रण आयोजनाले निर्माण गरेको लन्चिङ, स्पट, स्पर र ड्यामसहितको तटबन्ध दुई वर्ष नबित्दै भत्किन थालेको छ।

भारी बर्षाले कञ्चनपुरमा डुबान, चुरे क्षेत्रमा तटबन्ध भत्किँदै (फाेटाे फिचर)

गत मध्यरातदेखिको भारी बर्षाले सदरमुकाम महेन्द्रनगर बजार क्षेत्रसँगै कञ्चनपुरका विभिन्न ठाउँ डुबानमा परेका छन्। बर्षाकै कारण भीमदत्त नगरपालिका–३ को चुरे भएर बग्ने खनिया खोलाको तटबन्ध भत्किएको छ। त्यस्तै भीमदत्त नगरपालिका–३ तिलकपुरको विष्णु टोलको तटबन्ध पनि भत्किन थालेको छ। बर्षाले विद्यालय परिसरमा पानी भरिएपछि अधिकांश विद्यालयले मंगलबार विद्यार्थीलाई घर फर्काएका छन्।

भत्केको तटबन्ध मर्मत नहुँदा स्थानीय त्रसित

बागमती तथा लालबकैया नदी नियन्त्रण कार्यालयका प्रमुख राजकुमार श्रीवास्तवले गत आवमा नयाँ कार्यालय स्थापना भएको हुँदा बजेट विनियोजित नभएकाले बजेटको अभाव रहेको बताएका छन्।

भत्किएको तटबन्ध मर्मत नहुँदा स्थानीयमा त्रास

बाढीले बागमती र लालबकैया नदीको तटबन्ध भत्किएको दुई हप्ताभन्दा बढी भइसकेको छ। भत्किएको तटबन्धलाई भरपर्दो मर्मत गर्ने कामकतैबाट नहुँदा स्थानीय त्रासमा देखिएका छन्। पुनः बाढी आउँदा गाउँ नै बगाउने त्रासले स्थानीयबासी चिन्तित देखिएका हुन्।

लखन्देहीले बगायो तटबन्ध

खोलाको बेग रोक्न तारजालीमा ढुंगा भरेर ‘रिटेनिङ वाल’ नहाली बालुवा मात्र थुपारेर तटबन्ध बनाइएकाले लाखाैंको क्षति भएको स्थानीयले बताएका छन्।

दर्जनौं बस्ती जोखिममा

वर्षौं पहिले निर्मित तटबन्ध जीर्ण बने पनि मर्मत सम्भार नहुँदा र खोला दोहन थपिँदा बाढी बस्तीमा पसेको स्थानीय बताउँछन्।

शीर्षक, लेखका वा ट्यागमा खोज्नुहोस्