६ कार्तिक २०७८ शनिबार
ध्रुवसत्य परियार


ध्रुवसत्य परियारका लेखहरु :

नौमतीमा मालसिरी

मालसिरी धुन मल्लकालमा विकसित भएको देखिन्छ। काठमाडौं खाल्डोलाई केन्द्र बनाएर हेर्दा कला, साहित्य र संस्कृतिको विकासमा मल्लकाल महत्वपूर्ण मानिन्छ। जयस्थिति मल्लले राजाको मृत्युमा दीपक राग र प्रजाको मृत्युमा ३६ जातमध्ये कतिलाई काहाल बाजा बजाई जलाउने रीत चलाएका थिए।

समाजले किन छोरी चाहँदैन?

छोरी मात्रै जन्माउने आमाको हकमा छोरी पाँच–सात वर्षकी नहुँदासम्म आमालाई भत्ता दिन सकिन्छ। त्यसपछि तोकिएको तहको उच्च शिक्षा निःशुल्क र रोजगारी नहुँदासम्म आवश्यक भत्ता दिन सकिन्छ।

समाजले किन छोरी चाहँदैन ?

छोरी मात्रै जन्माउने आमाको हकमा छोरी पाँच–सात वर्षकी नहुँदासम्म आमालाई भत्ता दिन सकिन्छ । त्यसपछि तोकिएको तहको उच्च शिक्षा नलिँदासम्म छोरीलाई आवश्यक भत्ता दिन सकिन्छ । छोरीलाई शिक्षा वा तालिम र रोजगारी अनिवार्य गर्न सकिन्छ ।

संविधानको ‘स्पष्टीकरण’ र समाज

देशमा बहुसंख्यक हिन्दू रहेकाले संविधानमा ‘स्पष्टीकरण’ समेटिन पुग्यो। त्यसमै टेकेर कतै राज्य पछाडि फर्कने त होइन भन्ने खतरा बढेको छ। समाजमा बहुुसंख्यकवादी राष्ट्रवादले टाउको उठाउन थालेको छ।

महिलाको छाती

समाजमा वर्गीय खाडल हुँदैनथ्यो, वा समाजवादी व्यवस्था हुन्थ्यो, शासक र नागरिकको जीवनशैलीमा फरक हुँदैनथ्यो, शासन–प्रशासनमा पुग्ने नियमहरू सबैलाई समान हुन्थ्यो, मानिसबीच ठूलो–सानोको मान्यता हुँदैनथ्यो, यौनबारे भ्रमपूर्ण मूल्य–मान्यता हुँदैनथ्यो भने यहाँ कसैले कसैलाई आकर्षित गर्न आवश्यक पर्दैनथ्यो ।

जातीय विभेदमा ‘माफी’ र ‘सामाजिक न्याय कक्षा’

हामीकहाँ ज्येष्ठ नागरिकसम्बन्धी ऐन, २०६३ छ। जसमा ‘कैद सजायमा छुट दिन सकिने’ व्यवस्था छ। यसैलाई संशोधन वा सुधार गरेर जातीय विभेदको सजायमा ज्येष्ठ नागरिक (६० वर्ष उमेर पूरा गरेका)को हकमा सर्तसहित छुट दिन सकिने व्यवस्था गर्न सकिन्छ। सर्तसहित भन्नाले पीडितसँग लिखित रूपमा क्षमायाचना गर्ने, केही समय सुधार वा सामाजिक न्याय केन्द्रमा बस्ने भनी बुझ्नुपर्छ।

प्रेम र यौनको हक

कानुनले विवाहअघि १८ देखि २० वर्षको उमेरमा मञ्जुरी वा सहमतिमा यौनसम्बन्ध राख्न छुट दिएको ठहर्छ। यो स्पष्ट लेखिएको व्यवस्था होइन, यस्तो अर्थ निकाल्न मिल्ने मात्र हो। यहाँ अर्को प्रश्न पनि छ– किशोर वा किशोरीले १८ वर्षअघि नै म यौनका लागि शारीरिक र भावनात्मक रूपमा परिपक्व भएँ, म सुरक्षित यौनसम्बन्ध राख्न चाहन्छु, वा प्रेम सम्बन्धमा बस्न चाहन्छु भनेमा के गर्ने ? यसो नभने पनि उनीहरूका चाहना विद्रोहमा परिणत हुन सक्छन्, जसले विभिन्न दुर्घटना निम्त्याउन पनि सक्छन्।

बूटी

ज्ञान र प्रेम पहिले बीज बनेर विचारमा आउँछ। त्यस विचारमाथि वादविवाद, चिन्तनमनन गर्दै जाँदा एउटा निष्कर्ष निस्कछ, त्यो निष्कर्ष व्यवहारमा व्यक्त हुँदा संसारका सबै मानवको हितमा देखिन्छ भने ज्ञान र प्रेम अंकुरण हुन थाल्छ, नत्र बीजकै रूपमा मर्न पुग्छ। अधिकांश मानिसको ज्ञान र प्रेम विचारको तहमै मरेको छ।

बहसको निषेधीकरण

कोइलीका बचेराबारे युट्युबमा सर्च गर्नुस्, थुप्रै भिडियोमध्ये केहीमा यस्तो दृश्य देख्नुहुन्छ, जहाँ भर्खरै फुलबाट निस्केको (आँखा पनि नखुलेको) बचेराले अन्य बचेरा वा फुललाई धकेलेर बाहिर फाल्छ ।

जात–गोत्र, जाबालि–शम्बूक र आमाको नाममा नागरिकता

आज आएर हामीकहाँ जसरी आमाको नाममा नागरिकताको अभ्यास गर्नुपरेको छ, के हामी आमाको गोत्र वा वंश परम्पराको नयाँ अभ्यास गर्न सक्दैनौँ ?

महामारी मीमांसा र प्रकृति–पुस्तक

अजीव यो छ, यस प्रकृतिमा प्राणीका लागि विष पनि छन् र औषधि पनि। कुन विष हो, कुन औषधि ? परीक्षण गर्ने र चिन्ने विवेक मान्छेसँग छ। तर, मानिसले आफ्नो इतिहासमा विषाणुको महामारी झेल्दै आयो र झेलिरहेछ। यसका थुप्रै उदाहरण र संकेत हामीसँग छन्।

सरकार ! हाते–पुस्तिका पढाऊ

मानौँ, यो कुनै कार्यालयको दृश्य हो। ‘फलानीजी, आज तपाईं साह्रै राम्री देखिनुभएको छ,’ पुरुष कर्मचारीले महिला कर्मचारीलाई सोध्यो। जवाफ आयो, ‘धन्यवाद।’

‘अडासियस अमिकेबल’ अर्थात् साहसी र आत्मीय यात्रा

मानिसको एक जोडी स्वतन्त्र उडिरहेका छन्। उनीहरूको नजिकै पूर्ण आकारको जून छ, ठीकअगाडि मयुर। उनीहरू मुनि माछाहरू आनन्दपूर्वक पौडिएझैँ देखिन्छन्, वरपर फूल फुलिरहेछन्।

नेपालमा मार्क्स/वाद

मार्क्सले कुनै पात्र वा घटनाको स्मरण गर्नासाथ त्यो पात्र मञ्चमा आउँथ्यो। त्यसमाथि भित्तामा चित्रकला, चित्रकलामाथि मल्टिमिडियामार्फत आवश्यक दृश्य प्रस्तुत हुँदा नाटकले भव्य रूपमा कथा भनिरहेको आभास हुन्थ्यो।

शीर्षक, लेखका वा ट्यागमा खोज्नुहोस्