एमाओवादीका शक्तिशाली अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालका राजनीतिक गुरु मानिन्छन् मोहन वैद्य। उनकै नैतृत्वमा सञ्चालित माओवादी युद्धबाट खुला राजनीतिमा आएपछि संविधान सभा निर्वाचनमा सहभागी भएको थियो। तर बीचमै वैद्यले नेकपा-माओवादी गठन गरे। चेलाको पार्टी संविधानसभामा जोडदाररुपले सक्रिय हुँदैछ भने गुरुचाहिँ आफूलाई चेलाकै नेतृत्वमा भएको चलखेलले निर्वाचनको ढोका बन्द गरेको दाबी गर्छन्। अध्यक्ष वैद्यसँग विश्वमणि पोखरेल र प्रकाश तिमल्सिनाले गरेको कुराकानीः
भर्खरै सम्पन्न पोलिटब्युरो बैठकको जोड केमा रह्यो ?जनयुद्धमा संलग्न एउटा हिस्सा बाहिर राखेर संविधान सभाको दोस्रो निर्वाचन गर्ने नौटंकी भइरहेको छ । त्यसको विरोध गर्नेछौं । यो प्रक्रियामा हाम्रो पार्टीलाई पाखा पार्न चाहने भित्र र बाहिरका शक्तिकेन्द्रहरुको भत्र्सना गरिनेछ । यस स्थितिमा सशक्त ढंगले बहिस्कार गर्ने निर्णयलाई जोड दिइएको छ ।
बहिस्कार मात्रै हो कि प्रतिरोध नै गर्ने हो ?
हामी जनतामा जान्छौं । जनतामा गइसकेपछि सबै क्रियाकलापको राजनीतिकरूपमा विरोध र भण्डाफोर गर्छौं । जनतासँग राष्ट्रघाती र जनविरोधी निर्वाचनमा भाग नलिनका लागि अनुरोध गर्छौं ।
पोखराबाट आजसम्म आइपुग्दा केही फरक भएको छ ?
पोखरामा हामीले यथास्थितिमा निर्वाचन बहिस्कार गर्ने र वार्तालाई पनि साथसाथै लाने निर्णय गरेका थियौं । बहिस्कारको गर्ने निर्णय स्वतः जाने नै भइहाल्यो र वार्ता पनि अब यो प्रक्रियामा सकियो । अब अर्को प्रक्रियामा मात्र वार्ता गर्न तयार छौं ।
पार्टी र उम्मेदवारप्रति नेकपा–माओवादीले गर्ने व्यवहार के हुन्छ ?
उमेदवार नउठ्नुहोस् भन्ने अनुरोध गर्छौं ।
पत्र नै लेख्ने कुरा पनि आएको छ नि ?
कतिपय तल्ला कमिटीका साथीहरुले पत्र नै पठाएर अनुरोध गर्ने निर्णय गर्नुभएको छ । त्यो सबैजसो उमेदवारलाई पत्र जान्छ भन्नूस् ।
उमेदवारलाई पत्र पठाउँदा पनि निर्वाचन प्रक्रियामा सहभागी भएमा के गर्नुहुन्छ ?
उहाँहरु पनि निर्वाचन प्रचारप्रसारका लागि निश्चितरूपमा जानुहुन्छ । हामी पनि त्यसको विरुद्ध जनतामाझ जान्छौं ।
लोकतन्त्रमा विरोध र बहिस्कार गर्न पाइन्छ तर प्रतिरोध र बिथोल्न त पाइँदैन नि ?
हामी शान्तिपूर्ण तरिकाले बहिस्कार गर्नेछौं । हामी शान्तिपूर्ण विरोधमा नै जान्छौं । उहाँहरुले हाम्रो शान्तिपूर्ण विरोधलाई कसरी हेर्नुहुन्छ ? कस्तो व्यवहार गर्नुहुन्छ ? त्यसैमा हाम्रो अगाडिको आन्दोलन निर्भर हुन्छ ।
तपाईँले निर्वाचनको बिरोध गर्नु त स्वाभाविक भयो तर तपाईँको पार्टीको बिरोधमा उनीहरु किन आउनुप¥यो र ?
हाम्रो बिरोधमा सिंगो राष्ट्रिय÷अन्तर्राष्ट्रिय दलाल शक्ति आउँछन् । देशलाई फाँसीवादीकरण हुँदै सिक्कमीकरणका लागि आउँदैछन् ।
नेकपा–माओवादीको नजरमा चुनाव बहिस्कार गर्ने पक्षमा जनमत छ कि निर्वाचनको पक्षमा ?
जनमत सबै दल मिलेर संविधान सभा निर्वाचन गराऊन् भन्ने छ । एउटा ठूलो शक्तिलाई पाखा लगाएर निर्वाचनमा जाऊन् भन्ने जनमत छैन । जनताको यही चाहनाविरुद्ध चार दलीय सिन्डिकेट अघि बढेको छ, जनमतलाई उनीहरुले कदर गरेका छैनन् । सबै दल मेलमिलाप गरेर जाऊन् भन्ने नेपाली जनताको भावना र चाहनाविपरित उनीहरु गएका छन् । जुन प्रत्युत्पादक छ ।
माओवादी आफैँ निर्वाचनमा आउन चाहेको छैन, सर्तमाथि सर्त राखेर अलमलाउने काममा मात्रै लागेको छ भन्ने कुरा पनि छ नि ?
यो बिल्कुल गलत कुरा हो । हामी निर्वाचनमा आउन चाहेका थियौं तर दिइएन । देशलाई सिक्किम बनाउने दलालहरुबाट यो कुरा आइरहेको छ । वार्ता प्रक्रियामा पनि त्यो प्रकट भएको थियो । वार्ता दुईपटक उत्कर्षमा पुग्यो । पहिलो वार्तामा गोलमेच सभा गरौंै र त्यहीँबाट समाधान खोजौं भन्नेमा चार प्रमुख दल र माओवादीसहितको ३३ दलबीच सैद्धान्तिक सहमति भइहाल्यो । गोलमेचका लागि स्वाभाविकरूपमा एजेन्डा ल्याउने कुरा भयो तर एजेन्डा पेश गर्नेबित्तिकै सकिँदैन भन्ने भएपछि तुरुन्तै भंग भयो । दोस्रो पटक, राष्ट्रपतिको पहलकदमीमा वार्ता भयो । त्यहाँ हामीले ४ बुँदे प्रस्ताव पेश ग¥यौं र लचकदार भएका कारण त्यसमा लगभग सहमति भइसकेको थियो । त्यहाँ सबै सकारात्मक नै देखिएका थिए । चार बँुदेमा स्वाभाविक अवस्था थिए । तर एक दिन ग्याप राखेर आउने भन्ने कुरा भएको थियो । ग्यापको दिन भारतबाट एक जना सचिव आउनुभयो । नेताहरुले भेटिसकेपछि मंसिर ४ गते नै गर्नुपर्छ भनेर अडान राख्न थाल्नुभयो । लचकतामा हामी पराकाष्ठामा पुगेका थियौं तर उहाँहरुले हामीले निर्वाचन नै चाहेनौं भनेर भन्नुभयो । यो गलत हल्ला हो । निर्वाचन हामीले नचाहेको होइन, हामीलाई ल्याउन उनीहरुले नचाहेका हुन् ।
निर्वाचनमा सहभागी हुने भनेर जानुभएको थियो र ?
निर्वाचनमा सहभागिता जनाउने भनेर इमानदारीपूर्वक नै आएका थियौं तर हाम्रो इमानदारितालाई उहाँहरुले सम्मान गर्नुभएन । ३३ दलको बैठक बसेर, हाम्रो पार्टीको बैठक बसेर निर्वाचनमा जाने भनेर निर्णय गरेका हौं तर हामीले यथास्थितिमा जान्नचाहिँ भनेका हौं । प्रधान न्यायाधीशबाट खिलराज रेग्मीले राजीनामा दिने र निर्वाचनको मिति सार्ने भन्ने कुरा गरेका हौंं किनभने मंसिरमा त हामी सहभागी हुन सक्दैनौं । यो विशुद्ध प्राविधिक कुरा हो । उमेदवार चयन गर्न समय पुग्दैन, पार्टी दर्ता पनि भएको छैन, मतदाता नामावलीमा नाम दर्ता पनि गराएका छैनांै, चुनावी घोषणापत्र लेख्न पनि समय लाग्छ भनेका कारण निर्वाचनमा आउन भ्याउँदैनौं भनेका हौं । यसका निम्ति मिति सार्नुप¥यो भनेर जोड गरेका थियौं । खिलराज रेग्मीले प्रधान न्यायाधीशबाट राजीनामा दिएको भएमात्रै धेरै कुरा मिल्थ्यो ।
तपाईँलाई चुनावमा आउन नदिने मुख्य शक्ति को हो त ?
पहिलो यो घटना किन भयो भन्ने कुरा नै आउँछ । वैदशिक शक्तिकेन्द्रको चासोका कारण यसो भएको हो । भारतबाट सचिव आउनेबित्तिकै सहमति नै भाँडिएको छ, यसले पनि देखाउँछ नि को कति जिम्मेवार छ भनेर ? कांग्रेस÷एमालेलाई के लाग्यो र पारियो भन्दा दुई माओवादी एक हुन्छन् । दुई माओवादी मिलेपछि त हामी बर्बाद हुन्छांै भन्ने प¥यो । उता प्रचण्डजीहरुलाई के रह्योे भने वैद्यहरु चुनावमा आए भने हामी त जित्नै सक्दैनौ, बरु बहिस्कार नै ठिक छ । खास यही कुरा हो, दुवै एक अर्काका प्रति डराएर यति महŒवपूर्ण विषयमा हामीलाई सहभागी गराउन चाहनुभएन । जबकि यी दुवै बुझाई गलत थिए ।
चुनावमा आउने विषय शीर्ष नेताले किन बुझेनन् त ?
म कुनै पार्टीमा केन्द्रित हँुदिन, सबै शीर्ष नेतृत्वमा जान्छु । दोस्रो तहका नेता धेरै सकारात्मक देखिनुहुन्छ, उहाँहरुको महŒवपूर्ण भूमिका नै रह्यो । झलनाथजी असाध्यै नेगेटिभ देखिनुभयो, उहाँको रोल पूरै नेगेटिभ भयो । उहाँ आफँैमा पनि पोजिटिभ गर्न सक्ने मान्छे पनि होइन । हेर्दा इमानदार जस्तो मात्रै लाग्ने । सुशीलजी कुरै नबुझ्ने मान्छे पो हुनुहँुदो रहेछ । जतिखेर पनि उहाँ दुईवटा विषय सरकार र मंसिर ४ गते परिवर्तन नै हुँदैन, अरु कुरा मिलाउँछु मात्र भन्नुहुन्छ । यसमा पनि सबैभन्दा ठूलो जिम्मेवार भनेको प्रचण्डजी नै हो । उहाँलाई एक नम्बरमा नै राख्छौं हामीले, जसले हामीलाई निर्वाचनमा नै भाग लिन दिएनन् ।
कसरी प्रचण्ड जिम्मेवार ?
हामीलाई त सबै थाहा छ किन थाहा नहुनु ? प्रचण्डले नै देशलाई थप संकटमा पारेका हुन् ।
तैपनि जनतालाई भनिदिनुहोस् कि किन प्रचण्ड नै तपाईँहरुप्रति यति धेरै नेगेटिभ किन देखिनुभयो त ?
यिनीहरु निर्वाचनमा आए भने हाम्रो स्थिति कमजोर हुन्छ भन्ने हिसावले नै उहाँले असाध्यै नकारात्मक भूमिका खेल्नुभयो ।
एकीकृत माओवादी र नेकपा–माओवादी फुटेको छैन भन्ने शंका धेरैको छ । यो पार्टी फुटेजस्तो मात्र गरेको हो कि साँच्चै फुटेकै हो ?
यो त राजनीतिको क, ख र ग पनि नबुझ्ने मान्छेले मात्रै शंका गर्ने कुरा हो । मिलेको भए हामी किन फुट्थ्यौं ? राजनीति नै नबुझ्ने मान्छेले यस्तो कुरा गर्छ । हामी मिल्ने भएको भए फुट्थ्यौं र ?
प्रचण्डले त सधैँ एकता हुन्छ, एकता हुन्छ भनेर बोलिरहनुभएको छ त ?
तपाईँले सही प्रश्न गर्नुभयो । हो यहाँनेर कुरा बुझ्न जरुरी छ । उहाँहरुले एकता हुँदैछ भनेर झुटो बोलिरहनुभएको छ । एकता हुँदैछ भनेपछि कांग्रेसले त सहमति गर्न चाहँदैन भन्ने कुरा प्रचण्डजीलाई राम्रोसँग थाहा छ । साँच्चै एकता हुँदैछ भनेर भनेको होइन, कांग्रेस÷एमालेलाई तर्साउनमात्र यो भनिरहेको हो । कांग्रेसले हाम्रो मागलाई सम्बोधन गर्दैछ भन्ने थाहा पाएको बेला मात्रै प्रचण्डजी एकता एकता भन्नुहुन्छ । एकता हुँदैनथ्यो ।
अब एकताको सम्भावना कत्तिको छ ?
अब झन् त्यसको कुनै सम्भावना छैन । उमेदवार तोकेर चुनावमा गइसकेको पार्टीसँग कसरी एकताको सम्भावना हुन्छ ?
प्रचण्डले त एउटै चुनाव चिह्न र झण्डा लिएर चुनावमा जान प्रस्ताव गर्नुभएको थियो, जानुहुन्छ ?
त्यो एकदम ठूलो बदमासी हो । अरु त कुरा छाडौं, सेना परिचालनको प्रस्ताव उहाँले नै राखेको हो । माओवादीलाई दबाएर जानुपर्छ भन्ने उहाँको इच्छा हो । अरु दुईवटा माओवादी मिल्छन् भनेर भन्छन् तर प्रचण्डजी हामीलाई दबाउन सेना परिचालनको प्रस्ताव गर्नुहुन्छ ।
दबाउने हिसाबले नै जानुभएको हो त प्रचण्ड ?
हाम्रो माओवादीलाई दबाउनका निम्ति प्रचण्डजीले सेना परिचालनको प्रस्ताव राख्नुभएको छ । हामीले पाएको सूचना गलत छैन भने प्रचण्डजी नै सेना परिचालनका मुख्य प्रस्तावक हुन् ।
वार्तामा नल्याउने र चुनावमा सहभागी नगराउने प्रचण्ड नै हुन त ?
एकदम । यो त व्यवहारले नै देखिएको कुरा हो, मैले भन्नै पर्दैन ।
त्यसो भए एकता एकता भनेर प्रचण्डको मात्रै भनाई हो ?
खै कुरा बुझेको, के एकता एकतर्फी हुन्छ ? उहाँ त धेरै बाठो मान्छे । भ्रम दिन सिपालु हुनुहुन्छ, चुनावी प्रक्रियामा पनि भ्रम दिन सफल हुनुभयो । कांग्रेस र एमालेलाई बिच्काउनका निम्ति मात्रै एकता भन्नुभएको हो ।
चुनावपछि एमाओवादीको अवस्था के होला ?
भविश्यवाणी त के गरौं ? जनतालाई कुन पार्टी कस्तो छ ? कुन नेता कस्तो छ भन्ने थाहा नै छ तर नौटंकी निर्वाचन भएकाले भविश्यवाणी गर्नचाहिँ गाह«ो छ ।
तपाईँले अन्य पार्टीलाई किन कन्भिन्स गर्न सक्नुभएन ?
एमालेका कुरा गर्नुहुन्छ भने बढी भूमिका खेल्ने भनेको अध्यक्षको नाताले झलनाथजीले नै हो । उहाँ नै नकारात्मक तरिकाले उभिएपछि अरु के लाग्छ ? सुशीलजी मरिकाटे कुरै बुझ्नुहुन्न । कांग्रेस, एमालेका दोस्रो तहका नेता सकारात्मक नै देखिनुभएको हो । माधव नेपाल, नारायणकाजीहरु हाम्रो मागप्रति पोजिटिभ नै हो । दुई माओवादी मिल्छन् भन्ने शंका नहटेपछि कसरी बुझउन सक्छांै त ?
नारायणकाजीले पछिल्लो समय निकै प्रयास गर्नुभएको थियो मिलाउन । तपाईँहरुसँग सल्लाह गरेरै भएको हो ?
उहाँसँग सरसल्लाह भइरहेको छ । वार्ता भंग हुने दिनमा पनि उहाँले वैद्यजीहरुलाई छाडेर निर्वाचनमा जानुहँुदैन भनेर अडान राख्नुभएकै हो । उहाँको भूमिका निकै सकारात्मक थियो तर शीर्ष नेताले उहाँको भनाईप्रति सम्बोधन गर्न सकेनन् ।
पोखराको बहिस्कारको निर्णय, ब्यालेट बक्स फुटाउने क्रियाकलाप, निर्वाचन सामग्री लुटपाट गर्ने काम गरेपछि संविधान सभाको पक्षमा नै माओवादी छैन भन्ने त स्थापित गरायो नि ?
हामीले यथास्थितिमा मात्रै चुनावमा जाँदैनौं भनेका हौं, नयाँ प्रक्रिया सुरु गरेर जान्छांै भनेर पोखरा बैठकबाटै वार्तालाई पनि साथसाथै लैजाने भनेका हांै । प्रतिकात्मकरूपमा बाकस फुटाएका हौं, साँच्चैको बाकस फुटाएका त होइनौं । सक्कली चुनाव हुने भए पो नफुटाउने ? नक्कली भएपछि त फुटाउनैप¥यो नि, कि होइन ? सक्कली बाकस फुटाएको होइन है (हा... हा... हा... ) ।
निर्वाचनमा भाग लिने असल नियत थियो भने किन निर्वाचन आयोगमा पार्टी दर्ता गराउनुभएन त ?
यो गलत कुरा हो । हाम्रो पार्टीले आयोगमा दर्ता गराउने भनेर छलफल गरेकै हो । आयोगमा पनि पार्टी विभाजन भएको औपचारिक पत्र दिएको नै हो । हामीले करिब १ सय सभासद लिएर नयाँ पार्टी गठन गरेका छौं भनेर जानकारी आयोगलाई गराएका पनि हौं । कार्यक्रम र विधान पनि पेश गरेका हौं । हामी निर्वाचनमा नजाने भन्ने कुरा होइन । हामीले के ठान्यौं भने वार्ता हँुदै जान्छ र सफल पनि हुन्छ । निश्चितरूपमा दर्ता गर्न समय हुन्छ । अन्तिम समयसम्म पनि हामी आशावादी थियौं कि अब सहमति हुन्छ । हामी निर्वाचनमा जान्छौं । मंसिरमा चुनाव हँुदैन । मेलापात हुन्छ, चाडपर्व हुन्छ । मौसमले पनि साथ दिँदैन् भन्ने भएपछि चुनाव सर्छ भन्ने लागेको थियो ।
अर्को, सहमति भएको अवस्थामा दर्ता गर्ने, मतदातामा नामावली लेखाउन पाइन्छ भन्ने नै भयो र सहमति नभए त बहिस्कारको कार्यक्रम त छँदै थियो ।
पार्टी दर्ता गर्ने तयारीचाहिँ थियो नै ?
एकदम पार्टी दर्ता गथ्र्याैं । त्यो पार्टीको नाममा पनि हुन सक्थ्यो वा मोर्चा बनाएर पनि जान सक्थ्यौं । सहमति हुन्छ कि हुन्छ भन्ने बेलामा हाम्रो पार्टीमा त्यसबारे छलफल पनि भएको थियो । तर सहमति हुनै सकेन ।
३३ दलीय मोर्चामा कति दल छ ?
मोर्चामा आउने जाने क्रम चल्छ किनकि मोर्चा एजेन्डाले बन्छ र एजेन्डाले टुट्छ । अहिले साना÷ठूला गरेर ४० दल जति छन्। चुनावको माहौल बन्दै जाँदा तपाईँको पार्टीबाट माउ पार्टीमा फर्कनेहरूको नाम पनि सुन्नमा आउन थालेको छ र उनीहरू जनविद्रोहको लाइन ठिक भएन भन्ने आरोप पनि तपार्इँहरूलाई लगाइरहेका छन् । के भन्नुहुन्छ, पार्टी छाडेर गएको अवस्थालाई ? जबकि अहिलेसम्म ८ जना केन्द्रीय सदस्यले तपाईँलाई छाडिसकेका छन् ।
पार्टीमा आउने÷जाने÷छाड्ने भइराखेको हुन्छ । यो अहिलेको घटना होइन । हामीसँग आएका पनि छन् । गएका पनि छन् । यो आउने–जाने कुरामात्र हो । ठ्याक्क चुनावको बेलामा आउजाउ गर्दा त्यस्ता मानिसको चरित्र पनि थाहा हुन्छ । चुनाव एउटा राम्रो अवसर हो, मान्छे आउने÷जाने गर्न । साथीहरूलाई चुनावतिर जान मन लाग्यो, कसैलाई मन्त्री हुन मन लागेको होला, जानुभयो । राजनीतिक खुसीको कुरा हो ।
तपाईँहरूको राजनीतिक दर्शनले त यस्तो चुनावलाई त्यति मान्दैन होइन ? प्रयोगका लागिमात्र चुनावमा जाने÷नजाने कुरा होइन र ?
हाम्रो दर्शनले किन चुनाव नमान्ने ? चुनावबाटै निर्वाचित हुनुपर्छ भन्दा भइहाल्यो । हामी चुनाव मान्दैनांै भन्ने होइन, मान्दछौं । हामीले नमान्ने बिलकुलै होइन । राजनीतिमा धेरै विडम्बना भयो राजनीतिक दलहरूको । अहिलेको चुनावमा विभिन्न शक्तिकेन्द्रहरूले, बुद्धिजीवीहरूले, जनताले नेकपा—माओवादीलाई पनि लिएर जानुपर्छ भनेको होइन र ? हामी पनि लचकदार भएर आएको हो । यो चुनावमा नेकपा माओवादीले यताउता ग¥यो भनेर भन्न मिल्दैन । हामी लचकदार भएर आएका हौं । लगभग सहमति भइसकेको पनि हो । चुनावको मिति त प्राविधिक कुरामात्र हो । पार्टीहरूले संसदवादी व्यवस्थाका मूल्य, मान्यता ध्वस्त पारेका छन् । हामी लोकतन्त्रका कुरा गर्नेहरूलाई चुनौती दिन्छौं, स्वतन्त्र न्यायपालिका र शक्ति पृथकीकरण भन्नेहरूलाई । जनवादी आन्दोलनमा हाम्रो चुनौती हो, संसदवादीहरूलाई । हामी लोकतन्त्रवादी पार्टीहरू हौं भन्ने अनि सरकार बनाउन नसकेर 'हजुर, प्रभु मिलाइदिनुप¥यो भनेर खिलराजजीकोमा जाने ? यिनले पनि आफूलाई पार्टी भन्ने ! हामीले मात्र भनेको हो र खिलराजले न्यायाधीश पदबाट छोड्नुपर्छ भनेर ? बार एसोसिएसन लडेको लड्यै छ, न्यायापालिका र कार्यपालिका प्रमुख एउटै हुनुहुँदैन भनेर । उसले संयुक्त राष्ट्र संघसम्म पनि निवेदन गरेको छ । लाज सरम पचाएका नेताहरू !
खिलराजले न्यायपलिकाबाट राजीनामा दिने र चैतमा चुनाव सार्ने भनेको भए सहमति हुन्थ्यो भन्ने भनाई हो ?
हो त । हाम्रा चार बुँदाबारे संविधानका अन्तर्वस्तुबारे कुरा भइसकेको थियो । गोलमेच सम्मेलनबाट टुंगो लगाउने भनेर मोटामोटी कुराकानी भइसकेको थियो । त्यसले अड्काउने थिएन ।
संयुक्त राष्ट्र संघबाट फर्किएपछि खिलराजजी झन् कुनै हालतमा प्रधान न्यायाधीशबाट राजीनामा नगर्ने बताउँदै हुुनुहुन्छ ? बारको विरोध, बानकी मुनको सबैलाई मिलाएर जाऊँ भन्ने सुझाव भन्दा फरक किसिमले जानुभएको छ । कसरी सहमति हुन्थ्यो भनेर मान्ने ?
यो कुरा हामीले जान्ने होइन । व्यक्तिगतरूपमा खिलराजजीसँग हाम्रो कुनै रिसइबी छैन । खिलराजजी आफँै आउनुभएको पनि होइन । यी चार दल त म हुतिहारा भन्छु, यिनैले, लौ हजुर आउनुप¥यो भनेर भन्न गएका हुन । उनीहरूको काम हो । खिलराजजीले पनि नयाँ राष्ट्रिय सहमतिका नाममा महानता देखाउन सक्नुहुन्थ्यो । अहिलेको अवस्थालाई ध्यानमा राखेर, उहाँ महान् बन्न सक्ने अवस्था थियो । शान्ति प्रक्रियालाई ध्यानमा राखेर उहाँले न्यायाधीश छोड्नुभएको हुन्थ्यो । उहाँ नै प्रधानमन्त्री भइराख्ने अवस्था त छँदै थियो । हामी सुन्दैछौं, अब चार महिनामा प्रधान न्यायाधीशको उहाँको पद सकिँदैछ भनेर । उहाँको पनि के अडान हो ?
एकखाले शंका छ नि । खिलराजले प्रधान न्यायाधीशबाट राजीनामा गरेपछि फेरि नयाँ सरकार गठनमा राजनीति अल्झन्छ ? राजनीतिले अर्को बाटो लिन्छ भनिन्छ नि ?
केको अर्को सरकार ? उहाँकै नेतृत्वमा भनेपछि भइहाल्यो नि । उहाँको नेतृत्व मान्छौं भनेपछि केको नयाँ राजनीतिक कोर्स ? अलिअलि मिलाउँदा हुुने कुरा थियो । हामी लचकदार भएर प्रस्तुत भएका थियौं ।
चुनावमा तपाईँहरूले बागी उठाउने र कतिपय क्षेत्रमा स्वतन्त्र उठाएर सहयोग गर्ने रणनीति छ भनिन्छ । के हो कुरा ?
केको बागी उठाउने ? बागी उठाउने भए चुनाव बहिस्कार भन्ने नै थिएनौं । बिलकुल त्यस्तो कुनै नीति छैन ।
भोटर त चुपचाप बस्दैनन् होला । तपाईँका समर्थकहरू पनि चुनावमा कुनै न कुनैरूपमा सहभागी हुन सक्तैनन् ?
हामीले यसअघि पनि बहिस्कार गरेका छौं । पञ्चायत व्यवस्था पनि बहिस्कार गरेको हो । बहुदलीय व्यवस्थामा पनि बहिस्कार गरेको हो र चुनावमा भाग पनि लिएको हो ।
तपाईँलाई चुनावबाट टाढै रहन चाहने नेता भनिन्छ, हो ?
बिलकुल होइन । पञ्चायतकालमा पनि चुनावमा भाग लिएको हो हामीले २१, २२ सालमा । त्यसबेला कांग्रेस बहिस्कार बसेको थियो । प्युठान, दाङ जिल्लामा हामी लडेकै हौं । २०४६ सालपछि पनि संयुक्त जनमोर्चा बनाएर चुनावमा लडेकै हौ । चुनाव विरोधी हामी होइनौं ।
तपाईँहरूलाई चुनाव बहिस्कार गर्ने अधिकार हुन्छ । बिथोल्ने अधिकार त हुँदैन नि अरुको चुनावमा भाग लिने अधिकारलाई । ब्यालेट बक्स फोडेर प्रदर्शन गर्नुभएको छ । उमेदवार धम्क्याउने काम पनि भएका छन् । त्यस्तो गर्न पाइन्छ ?
कहाँ धम्क्याएको छ ? धम्क्याएको छैन ।
पश्चिममा सभासद्का उमेदवारलाई धम्क्याएको कुरा आयो । चुनावमा भाग नलिन चिठी पठाउँदै हुनुहुन्छ । चिठीमा भाग लिएको अवस्थामा कारबाहीको धम्की पनि होला । आफूले बहिस्कार र विरोध गर्न पाइन्छ लोकतन्त्रमा तर अरुलाई धम्क्याएर बिथोल्न कसरी पाइन्छ र ?
हामीलाई पनि धम्क्याइएको छ । हाम्राविरुद्ध पनि षड्यन्त्र भएका छन् । हामी लिखितरूपमा आग्रह गर्छाैं ।
खासमा आग्रह कि धम्कीको भाषा प्रयोग गर्दै हुनुहुन्छ ?
आग्रहकै भाषा हो । धम्कीको भाषा होइन । हामी विनम्रतापूर्वक लिखितरूपमा आग्रह÷अनुरोध गर्छौं । निर्वाचनमा भाग लिन्न भन्नु पनि लोकतान्त्रिक अधिकार नै हो । हामी लोकतान्त्रिक तरिकाले जान्छौं, उहाँहरू पनि लोकतान्त्रिक तरिकाले आउनुप¥यो ।
उहाँहरू आउनुपर्ने लोकतान्त्रिक तरिका भनेको कस्तो हो ?
त्यो हामीले सिकाउने हो ? हाम्रो बहिस्कारको सम्मान गर्ने । जनताले जे भन्छन्, त्यही गर्ने ।
निर्वाचनको मुखमा तपाईँहरूले दश दिने आमहड्तालको कार्यक्रम राख्नुभएको छ । त्यसले त भिडन्त निम्त्याउँदैन र ?
हामी शान्तिपूर्ण तरिकाले जान्छौं । हामीलाई पनि बन्द गर्ने अधिकार छ । चुनाव नौटंकी भएको हुनाले यसका विरुद्ध हामीले आमहड्ताल राखेका हौं ।
तपाईँहरूबाहेक अरु चुनावमा जाँदैछन् । सरकार गठनलगायत् सबै यो चुनावलाई राजनीतिक निकासको आधार भन्दैछन् दलहरू । जनताबाट अनुमोदन हुने कुरामा तपाईँहरू किन नअटाउनुभएको ?
राजनीतिमा बाध्यात्मक स्थिति कसरी आउँछ ? सुशीलजीले धेरै ठाउँमा बाध्यता भन्नुभयो । बाध्यता कसरी आयो ? दलहरू हुँदाहुँदै किन प्रधान न्यायाधीश ? हामीसँग किन सल्लाह भएन ? के चार दलीय सिन्डिकेटमात्र हो । विगतको संविधान सभा चुनावको आधारमा बहुमत÷अल्पमत भन्नुहुन्छ भने हामीसँग ९० देखि १०० को हाराहारीमा सभासद् छन् । के आधारमा कसरी सहमति गर्नुभयो ? हाम्रो चुनौती हो । यो निर्वाचनका लागि हाम्रो ठाडो चुनौती हो । यसले जनताको संविधान बनाउँदैन ।
सय जना सभासद्को कुरा गर्नुहुन्छ । ११ जना सभासद् भएका विजय गच्छदार जत्तिको प्रभाव पनि छैन त तपाईँको १०० जना सभासद् भएको पार्टीको । किन यस्तो ? समीक्षा भएको छ ?
देशभक्त र दलालको फरक त्यही हो । हामी देशभक्त हौं । वैदेशिक प्रतिक्रियावाद पनि हामीविरुद्ध छ । यहाँका दलाल पनि हाम्रोविरुद्ध छन् । मुख्य कारण यही हो ।
एकीकृत माओवादी सेना परिचालन गर्नेलगायत्का काम गरेर तपाईँहरूविरुद्ध लागिरहेको अवस्था होइन ?
डरलाग्दो अवस्था छ । हामी झुक्दैनौं । संसदीय व्यवस्थाको मूल्य÷मान्यता कहाँ राख्नुभयो ? हाम्रो प्रश्न यही हो । लोकतन्त्रको मूल्य÷मान्यता कहाँ बाँकी राख्नुभयो । लोकतन्त्रको मूल्य र मान्यताअनुसार आएको भए हामीलाई गाह«ो हुन्थ्यो । लोकतान्त्रिक मूल्य÷मान्यता छैन । संविधान संशोधन किन गर्नुभयो ? त्यत्तिकै संविधान संशोधन गर्न पाइन्छ ? कसले अधिकार दियो संविधान संशोधन गर्न ? कानुनी, संवैधानिक हिसावले गर्नुप¥यो । सम्पूर्ण मूल्य÷मान्यता ध्वस्त पार्दै जाने अनि हामीले मान्नुपर्छ भन्ने कहाँ छ ?
विगत संविधान सभामा पनि तपाईँका अडान थिए, जनवादी संविधान भन्ने कुरा गर्नुहुन्थ्यो र सभासद पद पनि त्याग्नुभएको पृष्ठभूमिमा तपाईँबाट के अपेक्षा गर्ने ?
सबैका आफ्ना अडान हुँदैनन् र ? कांग्रेसका पनि अडान छन् । हाम्रो पनि अडान छ । अडान छन् त्यसैले संविधान सभा चुनावबाट जाऔं भनेको हो ।
कांग्रेस, एमाले, एकीकृत माओवादीमाथि विदेशी हात छ भन्नुहुन्छ । तपाईँको पार्टीमा पनि चुनावमा आउन नदिने पक्ष छ नि ?
छैन, त्यस्तो छैन । हाम्रो पोलिटब्युरो बैठकबाट निर्णय गरेका हौं । हामीले पोलिटब्युरोबाटै लचकतापूर्वक प्रस्तुत हुने कुरा भएको हो ।
विप्लव चुनावको विरोधमा, अरुचाहिँ अलिक भिन्न भनिन्छ नि ? तपाई आफैँ अप्ठेरोमा हुनुहुन्छ रे नि ?
होइन । पार्टीमा त्यस्तो छैन । दुष्प्रचार गर्ने धूनमात्र हो यो ।
पोखरा भेलालाई पोलिटब्युरोले काट्न सक्छ ?
पोखरा भेलामा यथास्थितिमा चुनावमा जाँदैनौ भन्ने हो । हामीले पोलिटब्युरोबाट ४ बुँदे निर्णय ग¥यौं । हाम्रो मुख्य मुद्दा ४ बुँदे हो । पहिले १८ बुँदे हो । त्यसैबाट ४ बुँदा निकालिएको हो ।
चुनावका बेलाको आमहड्तालमा केही पुनरावलोकन हुन्छ कि ?
यो कुरा अहिले छाडौं । हेर्दै जाऔं । यही प्रक्रियामा फेरि तपाईँहरू आउनुहोस् भनिन्छ कि ? सम्भावना त सकिएको छैन । मैले सबैथोक सकियो भनेर भनेको छैन ।
प्रकाशित: १७ आश्विन २०७० २३:५१ बिहीबार
