नेपाल-चीन सीमाक्षेत्रमा हिमनदी फुटेर आएको विनाशकारी बाढीमा ज्यान गुमाएका नागरिकहरूको शव राख्न शवगृह भरिएपछि स्थानीय प्रशासनले शवहरूलाई अस्थायी रूपमा गाड्न सुरु गरेको छ।

उता, भरतपुरस्थित अस्थायी केन्द्रमा आफ्ना हराइरहेका प्रियजनको खोजीमा पुगेका शोकाकुल आफन्तजन एलइडी स्क्रिनमा क्षतविक्षत शवका विभत्स तस्बिरहरू हेर्दै पहिचान गर्ने कारुणिक प्रयास गरिरहेका छन्।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका अनुसार हालसम्म बाढीबाट ७८० भन्दा बढी शव फेला परेका छन् भने कम्तीमा २ हजार ५ सय नागरिक अझै बेपत्ता छन्।

अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षण (युएसजीएस) का अनुसार हिमनदीको बाँध फुटेका कारण आएको उक्त बाढीको उद्गमस्थलबाट करिब १६० किलोमिटर तल रहेको दक्षिणी जिल्ला चितवनमा मात्रै २५० भन्दा बढी शव भेटिएका छन्। तीमध्ये हालसम्म ९ वटा शव मात्र आफन्तले पहिचान गर्न सकेका छन्।

भरतपुरस्थित अस्थायी शव संकलन केन्द्रको छेउमा राखिएको ठूलो स्क्रिनमा तस्बिर हेरिरहेकी शोभा अधिकारीले भिडबाट अगाडि सर्दै ३७ औं नम्बरको तस्बिर आफ्ना बाल्यकालका साथीको भएको बताइन्। बगरमा पल्टिएको सुन्निएको र पहेंलो अनुहारको तस्बिर देखाउँदै उनले भनिन्, ‘यो पक्कै उहाँ नै हो। म र मेरा श्रीमान्, राजकुमार र उनकी श्रीमती गीताका निकै मिल्ने साथी हौँ।’

बुधबारको बाढीपछि राजकुमारकी श्रीमती गीता पनि हालसम्म बेपत्ता छिन्।

स्क्रीन अगाडि उभिएका आफन्तहरू कहिले आँखा खोलेर एकटकले तस्बिर नियाल्छन् त कहिले असह्य पीडाले आँखा चिम्लन्छन्। ‘मेरो भाइको श्रीमती हराइरहेकी छिन्,’ विनोदकुमार बस्नेतले भने, ‘कोरोना महामारीमा भाइको ज्यान गयो। अहिले घरमा बच्चाहरू आमाको पर्खाइमा छन्। यदि उनको शव मात्रै भेटियो भने पनि म बच्चाहरूलाई उनी कहिल्यै नफर्कने खबर दिन सक्ने थिएँ।’

भरतपुरस्थित स्थानीय अस्पतालको शवगृहमा केही दर्जन शव मात्र राख्ने क्षमता छ। क्षमताभन्दा बढी शव आएपछि प्रशासनले स्थानीय उद्योग वाणिज्य संघको वातानुकूलित (एसी) भवनलाई अस्थायी शवगृह बनाएको थियो। तर, शव सुरक्षित राख्ने उचित ‘फ्रिजिङ’ सुविधा नहुँदा शव गल्न थालेपछि समस्या जटिल बनेको हो।

‘धेरैजसो शवहरू नराम्ररी सड्न थालेका थिए र पूरै क्षेत्रमा असह्य दुर्गन्ध फैलिएको थियो,’ जिल्ला रेडक्रस समितिका सदस्य रुद्र अधिकारीले भने, ‘त्यसैले डीएनए नमुना संकलन गरेपछि ती शवहरूलाई गाड्ने प्रक्रिया अघि बढाइएको हो।’

जिल्ला प्रशासनका अनुसार शनिबार मात्रै ९० वटा शव अस्थायी रूपमा गाडिएको छ भने नगरबाहिरको जंगल क्षेत्रमा आइतबार थप दर्जनौँ चिहान खन्ने काम भइरहेको छ। हिन्दु परम्परामा सामान्यतया शवलाई जलाएर दाहसंस्कार गरिने भए पनि भविष्यमा परिवारले पहिचान गरी लैजान सकुन् भनेर शवहरूलाई दीर्घकालीन भण्डारणका रूपमा अस्थायी समाधि दिइएको हो।

अधिकारीका अनुसार १.५ मिटर गहिरो खाल्डोमा शवहरूलाई एकअर्काबाट ४० सेन्टिमिटरको दूरीमा राखिएको छ। गाड्नुअघि प्रत्येक शवलाई प्लास्टिकको झोलामा बेरेर ‘नम्बर ट्याग’ लगाइएको छ।

परराष्ट्र सचिव अमृतबहादुर राईले शवहरूको व्यवस्थापन अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार नै भइरहेको बताउँदै विपद्का कारण नेपाललाई हाल १ हजारभन्दा बढी ‘फ्रिजर युनिट’ आवश्यक परेको जानकारी दिए।

शवहरू अत्यन्तै क्षतविक्षत भएकाले वैज्ञानिक पहिचानका लागि डीएनए परीक्षण नै एकमात्र भरपर्दो आधार भएको स्वयंसेवकहरू बताउँछन्। अनुहार बिग्रिएका कारण एउटै शवमा धेरै परिवारले दाबी गर्ने समस्या पनि देखिएको छ। कतिपय अवस्थामा स्क्रिनमा हेरेर आफ्ना मान्छे ठानेका परिवारले प्रत्यक्ष शव हेर्दा दाबी फिर्ता लिएका छन्।

‘हिजो एउटा शवमा दुई परिवारले आफ्नो दाबी गरेका थिए,’ रेडक्रसका स्थानीय स्वयंसेवक देवेन्द्र पौडेलले भने, ‘तर प्रत्यक्ष शव देखाउँदा हातमा ट्याटु देखेर एक महिलाले त्यो आफ्नो श्रीमान् नभएको थाहा पाइन्।’

उनका अनुसार धेरैजसो शव यति नराम्रोसँग क्षतविक्षत छन् कि त्यो महिलाको हो वा पुरुषको भनेर पहिचान गर्नसमेत हम्मेहम्मे परिरहेको छ।