कोहलपुर नगरपालिका–१२ स्थित शान्ति टोलका स्थानीय बासिन्दा अहिले दैनिक जीवनमा निकै कठिनाइ भोगिरहेका छन्। घाँस दाउरा काट्ने मुख्य जङ्गलतर्फ जान प्रयोग गरिने बाटो डुडुवा खोलाको बढ्दो बहावले अवरुद्ध भएको छ । यसले उनीहरूको दैनिकी अस्तव्यस्त बनाइदिएको छ ।

शान्ति टोलका बासिन्दाहरू वर्षौँदेखि नजिकैको कोहलपुर–११ मा रहेको रक्षा सामुदायिक वनबाट घाँस दाउरा संकलन गर्दै आएका छन् । सो वन, विशेषतः वडा नम्बर १२ का अधिकांश घरपरिवारका लागि घाँस दाउराको प्रमुख स्रोत हो । तर हाल डुडुवा खोलामा पानीको बहाव एक्कासि बढेपछि खोलालाई तर्दै वनमा जाने बाटो पूर्ण रूपमा बन्द भएको छ ।

स्थानीय भिमलाल पंगाली भन्छन्, ‘वर्षातको बेला सधैं खोलाको पानी बढ्छ तर यसपटक त हामीले गाउँसँगै हाम्रो वन पनि गुमाएजस्तो भएको छ । जान सकिन्न, फर्किन सकिन्न । दाउरा काट्न नपाउँदा घरमा चुलो बाल्न गाह्रो भइरहेको छ ।’ उनका दाजु मित्रलाल पंगाली थप्छन्, ‘जङ्गल यत्तिकै छेउमा छ तर खोलाको कारण हामीलाई सयौँ मिटर टाढाजस्तो लाग्न थालेको छ । बुढाबुढी, महिला, केटाकेटी सबैलाई यसले असर गरेको छ ।’

शान्ति टोलबाट रक्षा सामुदायिक वनसम्मको सीधा बाटो भनेकै डुडुवा खोला हो, जसलाई सामान्य समयमा स्थानीयवासीहरू पैदल वा साइकलमार्फत सहजै पार गर्ने गर्छन् । खोलामा सानो खोलेटा वा गहिराइ बढी नभएको बेलामा हिँड्न सजिलो थियो । तर बर्खायाम सुरु भएसँगै खोला उर्लिएर बगेको छ । दैनिक घाँस दाउरा गर्नुपर्ने गृहिणीहरूको सास्ती झनै बढी छ । उनले भने, ‘हामी बिहान जङ्गल जान्थ्यौँ, बेलुकीसम्म फर्किन्थ्यौँ । अहिले खोलाले बाटो छेकिदियो, घरमा गाई गोरुका लागि घाँसको समस्या, खाना पकाउन दाउरा छैन ।’

रक्षा सामुदायिक वन १२ नम्बर वडाका बासिन्दाहरूका लागि दाउरा, घाँस र अन्य वन पैदावारको मुख्य स्रोत हो । यस वनमा पहुँच नहुँदा केवल इन्धन र चारा मात्र होइन, धेरैजसो परिवारको जीविकोपार्जनमै असर परेको छ । एक स्थानीय सामाजिक अगुवाले भने, ‘सामुदायिक वनलाई जोगाउने, प्रयोग गर्ने र त्यसबाट लाभ लिने प्रमुख उपयोगकर्ता त यिनै स्थानीय हुन् । तर जब प्रकृति वा पूर्वाधारको अभावले बाटो बन्द हुन्छ, जनजीवन कष्टकर हुन्छ ।’

स्थानीयहरूले डुडुवा खोला पार गर्न सकिने झोलुङ्गे पुल वा सानो कच्ची पुल निर्माण गर्न माग गरिरहेका छन् । उनीहरूको भनाइमा, यस्तो संरचनाले वर्षा याममा पनि दैनिक कामकाज सहज बनाउनेछ । स्थायी समाधान नभएसम्म यो समस्या हरेक वर्ष दोहोरिने देखिन्छ । घाँस दाउराका लागि बाटोको बन्दाबन्दी अब केवल असुविधा होइन, जीविकोपार्जनकै सङ्कट बन्न थालेको छ । निष्कर्षमा, डुडुवा खोलाको बढ्दो बहावले घाँस दाउराका लागि जङ्गल जाने बाटो बन्द हुँदा शान्ति टोलका स्थानीयवासीहरू गम्भीर समस्यामा परेका छन् । समाधानका लागि स्थानीय तह र सरोकारवालाहरूको तत्काल पहल अपरिहार्य देखिन्छ ।