हिमाली जिल्ला मुस्ताङको वारागुँ मुक्तिक्षेत्र गाउँपालिका–५, साङताको हिमाली आधारभूत विद्यालय मतदान केन्द्रमा जम्मा ३९ जना मतदाता छन्। मुस्ताङ जिल्लाका ११ हजार ३ सय २८ जना मतदाता मध्ये ३९ जना मतदाताले हिमाली आधारभूत विद्यालय केन्द्रबाट मत खसाल्नेछन।  

यसै त कम संख्यामा मतदाता, त्यसैमा पनि चिसो छल्न अस्थायी रुपमा गाउँलेहरु बसाई सरेपछि अहिले साङतामा निकै नै कम संख्यामा मतदाता बसेका छन। निर्वाचन कार्यालयका अधिकारीहरुका अनुसार जम्मा ४ जना मतदाता गाउँमै छन। उनीहरु गोठालाको रुपमा मात्र घर कुरेर बसेका छन। २० जनाजति मतदाता त्यही वडाभित्रको फल्याकमा बसेका छन। बाँकी मतदाता चिसो छल्न पोखरा तथा काठमाडौं झरेका छन। गाउँमा जम्मा १३ घरधुरी छन।  

निर्वाचन आयोगले मतदाता शिक्षाको कार्यक्रम सुरु गर्ने तयारी गर्दै गर्दा साङता जस्ता दुर्गम गाउँका बासिन्दालाई कसरी समेट्ने चिन्ता त्यहाँका कर्मचारीलाई छ। किनकी अहिले हिमपातका कारण साङता गाउँ सदरमुकामबाट बिच्छेद छ। जिल्ला निर्वाचन अधिकारी लोकेन्द्रबहादुर ज्ञवालीका अनुसार हिउँ पग्लेर सुख्खा भएको समयमा सदरमुकाम जोमसोमबाट उक्त गाउँमा पुग्न गाडीमा कम्तिमा ४ घण्टा लाग्छ। अहिले त हिउँले आउजाउ नै सम्भव छैन। पैदल हिडेर उक्त गाउँसम्म जान सकिने अवस्था छैन। 

‘अहिले त पैदल जान पनि सकिन्न। फेरि गाउँमा जम्मा चारजना मात्र मतदाता छन भन्ने सुनेका छौ। नजिकको अर्काे गाउँ फल्याक र केही सहरतिर झरेका छन। गाउँ पुगेर निर्वाचन गराउन सकस छ,’ उनले भने, ‘गाडीको बाटो खुल्ने सम्भावना पनि तत्काल छैन। किनकी अहिले हिउँ पर्ने समय पनि हो, केहीदिन अधि परेको हिउँ अझै पग्लेको छैन। हेलिकप्टरबाट निर्वाचन सामाग्रीको ढुवानीको विकल्प छैन। मतदाता नै गाउँमा छैनन।’

मतदाता नै गाउँमा नरहेकोले वैकल्पिक मतदान केन्द्र बनाउनेबारे पनि सल्लाह भईरहेको उनले सुनाए। ‘मतदानमा पनि मतादाता खोजेरै लैजानुपर्ने अवस्था आएको छ। मतदाताले माग गरेको खण्डमा वैकल्पिक केन्द्र खडा गर्न पनि सकिने प्रावधान त छ। तर, सबै मतदाता वैकिल्पिक केन्द्रमा आउन सक्ने सम्भावना पनि छैन,’ उनले भने, ‘हिउँ पग्लेको खण्डमा मात्र जान सकिने जिल्लाकै सबैभन्दा दुर्गम भेग हो।’ मतादाता नै छरिएर रहेकोले कसरी मतदाता शिक्षा संचालन गर्ने भन्नेबारेमा समस्या भएको पनि उनले बताए। जिल्लाका अरु मतदान केन्द्रसम्म भने मोटरबाटोको पहुँच भएकोले उत्ति समस्या नरहेको उनले सुनाए।

अर्काे हिमाली जिल्ला मनाङमा पनि मुस्ताङकै जस्तै समस्या छ। मनाङको सबैभन्दा दुर्गममा नार्पाभूमि गाउँपालिका पर्छ। नार्पाभूमिका पाँचवटा वडामा पाँचवटा मतदान केन्द्र छन। ती सबै मतदान केन्द्रलाई दुर्गमता र प्राकृतिक प्रकोपको सम्भावनाको आधारमा अति संवेदनशील केन्द्रको रुपमा राखिएको छ।  

नार्पाभूमिको फू स्थित वडानम्बर ५ कार्यालयमा जिल्लाकै सबैभन्दा कम मतदाता छन। नार्पाभूमि–५ फू स्थित यो केन्द्रमा जम्मा ७८ जना मतदाता रहेका छन। त्यस्तै नार्पाभूमि–४ फू स्थित फू आधारभूत विद्यालयमा ८८ जना मतदाता रहेका छन। नार्पाभूमि–१ नारस्थित वडा कार्यालयमा ९९ जना मतदाता रहेका छन। जिल्लामा सबैगरि ७ हजार मतदाता रहेका छन।  

‘सदरमुकाम चामेबाट अहिले पनि हिडेर जाँदा कम्तिमा २ दिन लाग्छ। मोटरबाटोले त छोएकै छैन। मोटरको त कल्पना नै गर्नुपरेन, हेलिकप्ट भए सहज हुने हो,’ जिल्ला निर्वाचन अधिकारी जीवन कुँवर भन्छन, ‘अहिले त गाउँमा मतदाता पनि छैनन। भएका मतदाता जति चिसो छल्न पोखरा, काठमाडौं झरेका छन।’ चिसो छल्न झरेका बाहेक गाउँमा घर कुरेर बसेका सीमित संख्यामा मतदाता रहेको उनले बताए।  

‘अहिलेसम्म त्यो गाउँमा जान सकिने अवस्था छैन। किनकी हिउँले बाटो नै पुरिएको छ। हिउँ पग्लिने अवस्था पनि तत्काल छैन, त्यसैले मतदानस्थलको अवस्था कस्तो छ भनेर हेर्न जान पनि सकेका छैनौ,’ कुँवरले भने, ‘हिडेर जान सकिन्न, गाडीको बाटो नै छैन । हेलिकप्टको विकल्प छैन।’ 

उनका अनुसार अधिकांश मतदाता गाउँमा छैनन्। त्यसैले मतदाता शिक्षा कार्यक्रम संचालन गर्न पनि अप्ठेरो रहेको उनले सुनाए।स्थानीयका अनुसार चिसो बढेसँगै मंिसर लागेपछि मतदाता गाउँ छाडेर सदरमुकाम चामे, लम्जुङ तथा काठमाडौंमा बसाई सर्छन। फागुनको अन्तिममा गाउँ फर्किने उनीहरुको पुरानो अभ्यास हो। तर, अहिले निर्वाचनका कारण केही छिटोगरि घर फर्किनुको बाध्यतामा मतदाता छन। मतदाता फर्किएपछि मात्र मतदाता शिक्षा अभियान संचालन गर्ने योजना पनि निर्वाचन कार्यालयको छ।  

‘मतदाता फर्किए भने मात्र गाउँमा मतदाता शिक्षा सम्भव होला। मतदाता कुरेर बसेका छौ। मतदाता बिना नै मतदाता शिक्षा अभियान प्रभावकारी हुन सक्दैन,’ उनले भने, ‘अहिले त हामी सम्पर्क विच्छेद जस्तै भएका छौ। गाउँमा आउजाउ नै सम्भव छैन।’ प्राकृतिक प्रकोप र भौगोलिक हिसाबले नार्पा भूमि सबैभन्दा दुर्गम भएकोले त्यहाँका मतदातालाई मतदान गर्न केन्द्रसम्म आउजाउ गर्न समेत समस्या रहेको स्थानीयको भनाई छ।  

दलहरुले पनि गाउँमा मतदाता नभएपछि मतदाताले अस्थायी बसाई सरेकै ठाउँमा पुगेर मत माग्ने काम गरिरहेका छन। हिमाली भेगमा मतदाता नरहेपछि अहिले ती क्षेत्रमा चुनावी मााहोल समेत तात्न नसकेको दलहरुको भनाई छ।