दुई दशकदेखि नेपालमा पूँजीवादको अस्तित्वका विषयमा कलम चलाउँदै आएका प्राध्यापक मिश्रले सन् १८१६ को सुगौली सन्धि यतादेखि नै नेपालमा पूँजीवादको अस्तित्व रहेको जिकिर गरे। ‘कुनै पनि ठाउँमा पूँजीवादको अस्तित्व पहिचान गर्ने तीन आधार छन्। उत्पादनको साधनको फैलावट, श्रम संगठनको चरित्र र पूँजीको पुनर्लगानी, यी तीन आधारमा पूँजीवादको उपस्थितिलाई निर्क्योल गर्न सकिन्छ,' मिश्रले भने, ‘नेपालमा उत्पादनका साधनमा एकल स्वामित्व छैन, श्रम संगठनको चरित्र पनि सामन्तवादी छैन र पुनर्लगानीको अवधारणा पनि छ। त्यसैले नेपालमा धेरै पहिलेदेखिनै पूँजीवादको उपस्थिति छ। नेपालका कम्युनिष्ट पार्टीले बल्ल यो कुरा बुझ्दैछन्।' उनले पूँजीवादले एक व्यक्तिको हितमात्र हेर्ने हुँदा राज्यले यस्तो अवस्थामा सामाजिक न्याय सहितको पूँजीवादलाई बलियो बनाउनु पर्ने धारणा।
एमाले नेता घनश्याम भुसालले भने समाजको चरित्र बुझ्न पनि पूँजीवाद बुझ्नुपर्ने धारणा राखे। ‘समाजवादलाई बलियो बनाउन पनि पूँजीवादलाई बुझ्न जरुरी छ। विगतमा यही कुरा ठम्याउन नसकेका कारण धेरै समाजवादी राष्ट्रहरु धरासायी भए। नेपालमा पनि यो कोणबाट बहस गर्न ढिला भइसकेको छ,' नेता भुसालले भने।
समाजशास्त्री सुरेश ढकालले सहजीकरण गरेको बहसमा एनेकपा माओवादी नेता राम कार्की, वाम चिन्तक श्याम श्रेष्ठले पनि आफ्नो धारणा राखेका थिए।
लगभग एक दशकअघि मूल्यांकन प्रकाशनगृहद्वारा प्रकाशित ‘पूँजीवाद र नेपाल'को यो तेस्रो संस्करण हो। तेस्रो संस्करणलाई फिनिक्स बुकले बजारमा ल्याएको हो।
प्रकाशित: २१ जेष्ठ २०७१ २२:२४ बुधबार
-600x400.jpg)
