विश्वको प्रमुख ऊर्जा आपूर्ति मार्गमध्ये एक हर्मुज जलडमरू हुँदै हुने तेल तथा अन्य वस्तुको ढुवानीलाई सुरक्षित बनाउने विषयमा इरानसहित खाडी क्षेत्रका देशहरूले छलफल अघि बढाउने भएका छन्।

यसका लागि इरान, इराकसहित खाडी क्षेत्रका देशका विदेशमन्त्रीहरू सोमबार ओमानमा भेला हुँदै छन्। इरानको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बघाईले शुक्रबार बैठकमा क्षेत्रीय मुद्दाका साथै हर्मुज जलडमरू हुँदै हुने सुरक्षित ढुवानीका लागि सम्भावित उपायबारे छलफल हुने जानकारी दिएका हुन्।

उनका अनुसार इरान र ओमानबीच हर्मुजमा सुरक्षित जलमार्ग तोक्ने विषयमा यसअघि भएको छलफललाई पनि बैठकले अघि बढाउनेछ। हर्मुजमा जलयातायात सहज बनाउने प्रयासले विश्व ऊर्जा बजारमा देखिएको आपूर्ति जोखिम घटाउन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।

खाडी क्षेत्रबाट विश्व बजारमा हुने तेल तथा पेट्रोलियम पदार्थको आपूर्तिका लागि हर्मुज महत्वपूर्ण जलमार्ग हो। यहाँ हुने कुनै पनि अवरोधले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य, ढुवानी लागत र आपूर्ति शृंखलामा प्रत्यक्ष असर पार्न सक्छ।

इरान र ओमानले अगस्टको अन्त्यमा जारी गरेको संयुक्त वक्तव्यमा हर्मुज जलडमरूमा अस्थायी संयुक्त जलमार्ग स्थापना गर्ने चरणबद्ध संरचनाबारे विचार आदानप्रदान भएको बताएका थिए। प्रस्तावित जलमार्ग कार्यान्वयनमा आएमा तनावका बीच पनि पानीजहाजलाई सुरक्षित रूपमा आवतजावत गराउन सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ।

इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता बघाईले क्षेत्रीय देशहरूबीच विश्वास र सहकार्य बढाउन बैठक महत्वपूर्ण हुने बताए। बाह्य शक्तिको ‘विभाजनकारी हस्तक्षेप’ बिना क्षेत्रीय सुरक्षा र सहकार्य अघि बढाउनुपर्ने उनको भनाइ छ।

तर, हर्मुजको सुरक्षाको विषय अझै अमेरिका र इरानबीचको तनावसँग जोडिएको छ। बघाईले अमेरिकाले इरानविरुद्ध गरिरहेको भनिएको ‘आक्रामक गतिविधि र गैरकानुनी हस्तक्षेप’ जारी रहेसम्म हर्मुजमा ढुवानी सुरक्षाको पूर्ण सुनिश्चितता गर्न नसकिने बताएका छन्।

यसअघि फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि सैन्य कारबाही गरेपछि तेहरानले हर्मुज जलडमरूबाट हुने पानीजहाजको आवतजावतमा प्रतिबन्धात्मक कदम चालेको थियो। त्यसपछि अमेरिकी सेनाले इरानी बन्दरगाहबाट आउने तथा त्यतातर्फ जाने पानीजहाजलाई लक्षित गर्दै नौसैनिक नाकाबन्दी अघि बढाएको इरानको आरोप छ।

तेल बजारमा चासो

हर्मुज जलमार्गमा तनाव बढ्दा त्यसको प्रत्यक्ष असर विश्व तेल बजारमा पर्न सक्छ। खाडी क्षेत्रबाट अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा जाने कच्चा तेल तथा पेट्रोलियम पदार्थको ढुवानीमा अवरोध आएमा आपूर्ति घट्ने र त्यसको दबाब तेलको मूल्यमा पर्न सक्ने जोखिम रहन्छ।

तेलको मूल्य बढ्दा त्यसको प्रभाव पेट्रोलियम पदार्थमा मात्र सीमित रहँदैन। ढुवानी लागत बढ्ने भएकाले खाद्यान्न, औद्योगिक कच्चा पदार्थ र उपभोग्य वस्तुको मूल्य शृंखलामा समेत असर पर्न सक्छ। आयातमा निर्भर अर्थतन्त्र भएका मुलुकमा यसले मुद्रास्फीति र विदेशी मुद्रा खर्चको दबाबसमेत बढाउन सक्छ।

त्यसैले हर्मुजमा सुरक्षित जलमार्ग कायम गर्ने इरान तथा खाडी मुलुकहरूको पहललाई क्षेत्रीय सुरक्षासँगै विश्व ऊर्जा आपूर्ति र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारसँग जोडेर हेरिएको छ। सोमबार ओमानमा हुने बैठकले हर्मुजमा नियमित तथा सुरक्षित जलयातायातका लागि कस्तो संयन्त्र अघि बढाउँछ भन्ने विषयलाई ऊर्जा बजारले समेत चासोका साथ हेरेको छ।