दुवाकोटका बासिन्दाले फेरि एकपटक उही प्रश्न दोहोर्याएका छन्, ‘इटाभट्टा कहिले हट्ने हो ?’ यो प्रश्न केवल सार्वजनिक सुनुवाइमा उठेको गुनासो मात्र होइन, वर्षौंदेखि धुलो, धुवाँ र प्रदूषणसँग जुधिरहेका स्थानीयको थकान, आक्रोश र निराशाको अभिव्यक्ति पनि हो।
भक्तपुर को चाँगुनारायण नगरपालिका वडा नम्बर १ र २ मा आयोजित सार्वजनिक सुनुवाइ कार्यक्रममा स्थानीयले जनप्रतिनिधिसामु इटाभट्टा हटाउने विषयमा स्पष्ट निर्णय माग गरे। स्थानीयका अनुसार इटाभट्टाबाट निस्कने धुवाँले वातावरण मात्र होइन, स्वास्थ्य र कृषि दुवैलाई दीर्घकालीन क्षति पुर्याइरहेको छ।
भक्तपुर उपत्यकाको तीव्र सहरीकरणसँगै इटाको माग बढ्यो, त्यससँगै इटाभट्टा पनि फैलिँदै गए। तर बस्तीको बीचमा सञ्चालन भएका यस्ता उद्योगले विकास र वातावरणबीचको द्वन्द्वलाई अझ चर्को बनाइदिएको छ। स्थानीयले बिहान–साँझ बाक्लो धुवाँले सास फेर्नै गाह्रो हुने, घरभित्र धुलो पस्ने र खेतीयोग्य जमिनको उर्वराशक्ति घट्दै गएको गुनासो गरेका छन्।
विशेषगरी बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक र दीर्घरोगीहरूमा यसको असर बढी परेको स्थानीयको भनाइ छ। ‘खेती गर्न गाह्रो भइसक्यो, घरमा बस्दा पनि धुलो खानुपर्छ,’ भन्ने स्थानीयको गुनासोले समस्या कति गहिरो छ भन्ने देखाउँछ।
विडम्बना के छ भने, यो समस्या नयाँ होइन। वर्षौंदेखि स्थानीयले नगरपालिकादेखि विभिन्न सरकारी निकायसम्म ध्यानाकर्षण गराउँदै आएका छन्। तर समाधानको नाममा आश्वासनबाहेक ठोस परिणाम देखिएको छैन। यही कारण अहिले स्थानीयको असन्तोष प्रत्यक्ष रूपमा जनप्रतिनिधितर्फ सोझिएको देखिन्छ।
भक्तपुर इटा उद्योग व्यवसायी संघ का अनुसार जिल्लामा झण्डै पाँच दर्जन इटाभट्टा सञ्चालनमा छन्। मंसिरदेखि वैशाखसम्म चल्ने यी उद्योगले निर्माण क्षेत्रमा ठूलो योगदान दिए पनि वातावरणीय मापदण्ड पालनाको प्रश्न सधैँ विवादमा रहँदै आएको छ। विशेषगरी काँचो इटा पोल्ने क्रममा निस्कने कालो धुवाँले वरपरको जनजीवन प्रत्यक्ष प्रभावित बनाएको स्थानीयको आरोप छ।
स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिले भने वातावरण संरक्षण र जनस्वास्थ्यलाई ध्यानमा राखेर अध्ययन तथा छलफल भइरहेको बताएका छन्। सिजन कार्की र सोमप्रसाद प्रधान ले सार्वजनिक सुनुवाइमा स्थानीयका जिज्ञासाको जवाफ दिएका थिए। तर स्थानीयको अपेक्षा अब अध्ययन र छलफलभन्दा बढी कार्यान्वयनमुखी निर्णयमा केन्द्रित देखिन्छ।
इटाभट्टा हटाउने वा व्यवस्थित गर्ने प्रश्न सजिलो छैन। एकातिर निर्माण उद्योगको आवश्यकता छ भने अर्कोतिर जनस्वास्थ्य र वातावरणको चुनौती। तर बस्तीको बीचमै प्रदूषण फैलाउने उद्योग सञ्चालन भइरहँदा ‘विकास कसका लागि ?’ भन्ने प्रश्न पनि उठ्न थालेको छ।
स्थानीयले वातावरणमैत्री प्रविधि अनिवार्य गर्न, मापदण्डविपरीत सञ्चालित इटाभट्टा बन्द गर्न र बस्ती नजिकका उद्योग स्थानान्तरण गर्न माग गरेका छन्। यदि यस्ता मागलाई अझै बेवास्ता गरियो भने दुवाकोटको प्रश्न ‘इटाभट्टा कहिले हट्ने हो ?’ बाट बढेर ‘हामी स्वस्थ वातावरणमा कहिले बाँच्न पाउने हो ?’ मा रूपान्तरण हुन धेरै समय लाग्ने छैन।
प्रकाशित: ७ जेष्ठ २०८३ १९:५९ बिहीबार
