जुम्लाको चन्दननाथ नगरपालिका -१ तलिचौर गाउँका तुलराज परियारको जीवन एक यस्तो प्रेरणादायी कथा हो, जसले समाजका सबै वर्गका मानिसलाई संघर्ष, धैर्य र आत्मविश्वासको महत्त्व सिकाउँछ। ३० वर्षीय तुलराजको जीवनलाई हेर्दा यो देखिन्छ, कठिनाइ र विपत्तिले जस्तोसुकै मानिसको भविष्य रोक्न सक्दैन, यदि उसले आफ्नो लक्ष्यप्रति निष्ठा र समर्पण राखेको छ भने।

उनकाे जीवन यात्रा पक्कै व्यक्तिगत सफलता मात्र होइन, एक सन्देश हो, जसले जनाउँछ, संघर्षले मात्र हामीलाई आफूलाई परिमार्जन गर्न सक्दछ।

तुलराज परियार जुम्लाको तलिचौर गाउँका एक गरीब दलित परिवारमा जन्मेका थिए। उनका बुवा लालबहादुर दमाईले लगभग २० वर्ष जुम्ला विमानस्थलमा लोडरको काम गरेका थिए, परिवारको एक मात्र जीविकोपार्जनका स्रोत थिए। यद्यपि जसको जीवन संघर्ष र अपार कठिनाइले भरिएको थियो तर उनका बुवा एक प्रेरणाका स्रोतका रूपमा खडा थिए। परिवारको यथार्थ झन् कष्टकर थियो।

‘मेरो बुबाले आफूसँग सबैभन्दा ठूलो दुःख भोगेर हामीलाई शिक्षित गर्नुभयो। उहाँले हामीलाई बढाउन आफ्नो जीवनको हरखुशी छोड्नुभयो। त्यसैले उहाँलाई मैले सधैं आफ्ना प्रेरणाका स्रोतका रूपमा राखेको छु,’ तुलराजले भनेका छन्।

तुलराजको बाल्यकालमा अत्यन्तै कठिनाइ। घरको आर्थिक स्थिति अत्यन्त कमजोर थियो। आमा काशीकला दमाई प्रायः बिरामी हुने गर्थिन् र घरमा दुई छोराछोरी पनि थिए। परिवारको जीविका बुवाको एकल कामबाट थियो, जसले घरका सबै आवश्यकता पूरा गर्न असहज बनाएको थियो।

परिवारको यो परिस्थितिले तुलराजलाई जीवनभरका लागि संघर्ष र परिश्रमको महत्त्व बुझाएको थियो। शिक्षामा तुलराजले कस्तो संघर्ष गर्नुपरेको थियो भन्ने कुरा बुझ्न तलिचौरको शिक्षाको अवस्था बुझ्न आवश्यक छ। त्यस समय तलिचौर गाउँमा शैक्षिक संरचनाहरू कमजोर थिए। यसका कारण तुलराजलाई पढ्न थप चुनौती थियाे। यद्यपि उनले अवसरको खोजी गरिरहेका थिए। ‘मैले कुनै अवस्थामा पढाइ छोड्न चाहिनँ। मैले बाल्यकालमा महसुस गरेको थिएँ, शिक्षाले मात्रै मलाई मेरो भविष्य बदल्न सक्नेछ,’ उनले भने।  

तुलराजले बोडिङ स्कूलको अवसर आत्मसात् गरे र त्यसपछि केही समयका लागि कक्षा बन्द भए तर यसले उनलाई निराश नपरी अर्को स्कूलमा सामेल हुन प्रेरित गर्यो। उनले चन्दननाथ माविमा आठ कक्षादेखि १२ कक्षासम्म शिक्षा हासिल गरे। एसएलसी परीक्षा पास गर्ने क्रममा तुलराज तलिचौरको पहिलो दलित विद्यार्थी थिए जसले यो उपलब्धि प्राप्त गरे।

त्यो समय तलिचौरमा एसएलसी पास गर्ने व्यक्ति भेटाउनै मुस्किल थियो र यति गर्न सकेको तुलराज एक उदाहरण बनिदिएका थिए। तुलराजका लागि यो यात्रा यात्रा मात्रै थिएन। उनले महेन्द्र मल्टिपल क्याम्पस, नेपालगन्जमा स्नातक तह पूरा गरे। त्यसपछि उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट जनप्रशासनमा स्नातकाेत्तरको अध्ययन गरेका छन्। यस समयमा उनले कहिल्यै फेल नभएर एक सामान्य छात्रको रूपमा पढाइमा औसत प्रदर्शन गरेका थिए।

 ‘शैक्षिक क्षेत्रमा मैले कहिल्यै प्रथम स्थान प्राप्त गरिनँ तर मैले कहिल्यै हार मानिनँ। मैले सधैं सोचे, 'सपना पूरा गर्न संघर्ष र निरन्तरता जरुरी छ।' यसै कारण मैले सरकारी सेवामा प्रवेश गर्ने सपना पूरा गरें, ’ तुलराजले भने।

तुलराजको सरकारी सेवामा यात्रा २०७२ सालमा सहलेखापालको पदबाट शुरु भएको हो। जुम्लाबाट नाम निकालेर उनले हुम्लामा पोष्टिङ प्राप्त गरे, जहाँ उनले पाँच वर्षसम्म काम गरे। यसमा उनको संघर्ष र परिश्रमको कथा अझै उजागर हुन्छ। त्यहाँको कठिन कार्य क्षेत्र र परिस्थिति उहाँका लागि ठूलो चुनौती थियो।

मैले हुम्लामा काम गर्दा त्यहाँको जंगली क्षेत्र र जीवनका कष्टका बीच काम गर्नुपरेको थियो। यद्यपि मैले सोचें, यदि म त्यहाँ सफल हुन सक्छु भने मलाई जीवनको सबैभन्दा ठूलो परीक्षा पास गर्ने अवसर मिलेको छ, ’ उनले भने।

त्यसो त तुलराजको कडी मेहनत र इमानदारीले उनलाई २०७८ सालमा लेखापालको पदमा बढुवा दिलायो। त्यो मात्र होइन, उनले प्रशासनतर्फ शाखा अधिकृतको पदमा सिफारिस भएर जुम्ला जिल्लामा दलित समुदायका लागि पहिलो व्यक्ति बने जसले प्रशासनमा शाखा अधिकृतको पदमा नाम निकाले।

तुलराज परियार जुम्ला जिल्लाको एउटा दलित समुदायका सदस्य भएर प्रशासनतर्फ शाखा अधिकृतको पदमा नाम निकालेका छन्। यसले उनको जीवनको यथार्थ र समाजमा रहेको सामाजिक असमानतासँग लड्न ठूलो साहस र दृढता चाहिएको छ।

तुलराजको सफलता व्यक्तिगत उन्नतिको प्रतीक मात्रै हैन यो सम्पूर्ण दलित समुदायको अधिकार र सम्मानको संकेत पनि हो। ‘मलाई थाहा छ, मैले जुन यात्रा पार गरेको छु, त्यसले हाम्रो समुदायका अन्य युवाहरूलाई प्रोत्साहन दिनेछ। हाम्रो समुदायको भविष्य शिक्षामा छ र हामीले सधैं कठिनाइलाई अवसरमा परिणत गर्नुपर्छ, ’ तुलराजले भनें।

तुलराजको सफलता उनको संघर्षको परिणाम मात्र हो भने, यो उनको परिवारको अपार सहयोग र योगदान पनि हो। उनका बुवाले आफ्ना छोराछोरीलाई पढाउन र राम्रो भविष्य बनाउने उद्देश्यका साथ आफ्नो जीवनका अनगिन्ती कष्ट भोगेका छन्।

‘मेरा बुवाले जीवनका अनगिन्ती कष्ट सहेर हामीलाई बढाउनुभयो। उहाँको त्याग र संघर्षले मलाई आफ्नो लक्ष्यमा पुग्न प्रेरित गरेको हो,’ तुलराजले भने।

तुलराज परियारको कथा एउटा सन्देश हो। आत्मविश्वास र संघर्षको भावना छ भने कुनै स्थिति तपाईंलाई रोक्न सक्दैन। आज उनी जुम्लाका दलित समुदायका सदस्यको रूपमा प्रशासनतर्फ शाखा अधिकृतको पदमा नाम निकाल्ने पहिलो व्यक्ति बनेका छन्।

यसले देखाउँछ, शिक्षा, संघर्ष र समर्पणले व्यक्ति र समाजलाई परिवर्तन गर्न सक्छ।तुलराजको कथा एक प्रेरणा हो जसले सबैलाई यो सम्झाउँछ, कुनै कठिनाइको सामना गर्दै यदि तपाईले निरन्तर मेहनत गर्नुभयो भने, तपाईंको भविष्य उज्ज्वल हुनेछ।

(परियार जुम्लाको पातारासी गाउँपालिकाकाे प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत हुन्।)