जिल्ला प्रहरी कार्यालय नेपालगन्जले सार्वजनिक गरेको वैशाख महिनाको प्रगति विवरणले बाँके जिल्लामा अपराधको स्वरूप, प्रवृत्ति र चुनौतीहरू स्पष्ट रूपमा उजागर गरेको छ।

तथ्याङ्कले जिल्लामा आर्थिक अपराध, लागू औषध कारोबार, घरेलु हिंसा तथा ठाडो उजुरी (सामान्य विवाद) प्रमुख रूपमा बढ्दो समस्या बनेको संकेत गरेको छ।

कुल २०५ वटा मुद्दा दर्ता हुनु स्वयंमा जिल्लाको अपराध रिपोर्टिङ प्रणाली सक्रिय रहेको संकेत हो। तीमध्ये १३४ वटा सामान्य अपराध हुनु सामाजिक स्तरमा साना विवाद, झै–झगडा र पारिवारिक÷समुदायगत द्वन्द्व बढी देखिएको प्रमाण हो।

यस्ता मुद्दाहरूको उच्च संख्याले सामाजिक सम्बन्ध कमजोर हुँदै गएको र विवाद समाधानका वैकल्पिक संयन्त्र प्रभावकारी नभएको देखाउँछ। आर्थिक अपराधका ३४ वटा घटना दर्ता हुनु पनि महत्त्वपूर्ण पक्ष हो।

पछिल्ला वर्षहरूमा बैंकिङ, सहकारी तथा अनौपचारिक आर्थिक कारोबार बढेसँगै ठगी, चेक बाउन्स, ऋण विवाद र अवैध कारोबारसम्बन्धी मुद्दा बढ्दै गएको संकेत यसले दिन्छ। यसले वित्तीय साक्षरता र नियमन प्रणाली दुवै क्षेत्रमा कमजोरी रहेको देखाउँछ।

लागू औषध नियन्त्रणतर्फको तथ्याङ्क अझ गम्भीर छ। ३५ मुद्दा दर्ता र ४८ जना पक्राउसँगै ७३९ ग्रामभन्दा बढी ब्राउन सुगर बरामद हुनु बाँके जिल्ला लागू औषध कारोबारको ट्रान्जिट वा प्रयोग दुवै केन्द्र बन्दै गएको संकेत हो। ब्राउन सुगर जस्तो उच्च जोखिमयुक्त पदार्थको ठुलो परिमाणमा बरामद हुनु सीमा नजिकका क्षेत्रमा तस्करी सञ्जाल सक्रिय रहेको र संगठित गिरोहको संलग्नता हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ। यसले किशोर–युवा समूह जोखिममा रहेको पनि देखाउँछ।

महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक सम्बन्धी १०४ उजुरीमध्ये ८३ वटा फर्छ्यौट हुनु सकारात्मक पक्ष भए पनि घरेलु हिंसाका ७४ उजुरीमध्ये ५४ मात्र समाधान हुनु घरेलु हिंसा अझै गम्भीर सामाजिक समस्या रहेको संकेत हो। धेरैजसो मुद्दा मिलापत्रमा टुङ्गिनु कानुनी प्रक्रियाभन्दा सामाजिक दबाब र पारिवारिक सम्झौतामार्फत समाधान खोज्ने प्रवृत्ति बलियो रहेको देखिन्छ, जसले दीर्घकालीन न्याय सुनिश्चिततामा प्रश्न उठाउँछ। ठाडो उजुरीतर्फ ४५८ मध्ये ३४८ फर्छ्यौट हुनु प्रहरीमा आउने साना विवाद अत्यधिक रहेको प्रमाण हो। यसले समुदाय स्तरमा मध्यस्थता प्रणाली कमजोर भएको र नागरिकहरू सिधै प्रहरीमा जाने प्रवृत्ति बढेको देखाउँछ।

सवारी दुर्घटनातर्फ २० दुर्घटनामा ४ जनाको मृत्यु र १८ घाइते हुनु सडक सुरक्षा चुनौती अझै कायम रहेको संकेत हो। १९ वटा दुर्घटना चालकको लापरबाहीका कारण हुनु मानवीय त्रुटि मुख्य कारण रहेको स्पष्ट गर्छ। ट्राफिक नियम पालनामा कमजोरी, तीव्र गति र असावधानी प्रमुख समस्या बनेका छन्। हराएका व्यक्तिहरूको तथ्याङ्क पनि उल्लेखनीय छ, जसमा महिला तथा बालबालिकाको संख्या उच्च छ। यसले सामाजिक सुरक्षा, मानव बेचबिखनको जोखिम र पारिवारिक विघटनको संकेत दिन्छ।

लागू औषध, आर्थिक अपराध, घरेलु हिंसा र सवारी दुर्घटना एकैसाथ उच्च देखिनु बाँकेमा सामाजिक–आर्थिक दबाब बढ्दै गएको संकेत हो। सीमा नजिकको भौगोलिक अवस्था, रोजगारीका अवसरको कमी र सहरीकरणको प्रभावले अपराध संरचनामा प्रत्यक्ष असर पारेको देखिन्छ।