कांग्रेसको दशा र दिशा

मङ्गलबार, २७ कार्तिक २०७५, ०७ : ५७ पुरञ्जन आचार्य

दसैँ र तिहार समापनसँगै राजनीतिमा चहलपहल सुरु भएको छ । सत्तारुढ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको आन्तरिक जीवनमा विवाद बाहिर आएका छन् । विपक्षी नेपाली कांग्रेसभित्र पनि अनेकन विवाद र बहस अगाडि आएका छन् । कांग्रेसका यस्ता बहस, विवाद र छलफलमा सत्ताच्युत भएपछि म जस्ता छेउ किनाराको कांग्रेसीलाई पनि सहभागी हुने अवसर मिल्न थालेको छ । अन्यथा कांग्रेसभित्र कांग्रेस नै हराएको अवस्था थियो । ढिलै भए पनि कांग्रेसभित्र कांग्रेसीको भूमिका खोजिँदैछ । गुट र गिरोहको होइन, यो सराहनीय कार्यको थालनी हो।

दसैँ र तिहार बिदामा मलाई कांग्रेसका साना÷ठूला समूहसँग कोठे छलफल गर्ने अवसर मिल्यो। नयाँ कांग्रेसीहरू जसलाई ‘चैते कांग्रेस’ पनि भन्थे तिनको गर्जन पुराना कांग्रेसीभन्दा यतिखेर केही तल परेको अवस्था छ । कर्पोरेट संसारबाट आएका, शिक्षा र स्वास्थ्यलाई व्यापार बनाएका, जग्गा दलाली र देशको स्रोत÷साधनमाथि कब्जा जमाएर बसेकाहरू बिस्तारै कांग्रेसबाट पलायन गर्दैछन् । कम्युनिस्टतिर लाग्दैछन्।

कांग्रेस संस्कार नभएका तर पद र प्रतिष्ठाका लागि कांग्रेसको गुट वा गिरोहबाट लाभको पदका आकांक्षी तथाकथित सुसंस्कृत भलाद्मीहरू पनिविस्तारै राज्यको सुविधा लिन ‘वाम खेमा’ मा फर्कँदैछन् । ‘जता खिर उता फिर’ राजधानीको तथाकथित भलाद्मीको संस्कार नै हो । यसले निरन्तरता पाउँछ नै।

कांग्रेस नवजीवनका लागि मन्थन गर्न यो समय अत्यन्त उपयुक्त छ । उपयुक्त यसकारण पनि कि कांग्रेसको अगाडि यतिखेर राज्यसत्ता छैन । पार्टी सत्ता र यसमा सुधारको प्रयत्न चैते र सुविधाभोगी कांग्रेसीका लागि कुनै विषय नै होइन । शासक हुने अवसर यतिखेर कांग्रेसबाट कसैले अपेक्षा गर्र्दैन । नेकपाको सरकार पाँचवर्ष अवधि पूरा होस् र यो पाँचवर्षमा कांग्रेस नयाँ ढंगले निर्माण हुन्छ भनी प्रण गर्ने हो भने कांग्रेसको सान्दर्भिकता र उपयोगिता अझै पाँच दशकसम्म हुनसक्छ नेपालमा । त्यसका लागि यो समय र परिस्थिति दुवै ठीक छ।

कांग्रेस नवजीवनका लागि मन्थन गर्न यो समय अत्यन्त उपयुक्त छ । उपयुक्त यसकारण पनि कि कांग्रेसको अगाडि यतिखेर राज्यसत्ता छैन।

कांग्रेसलाई कसरी पुनर्निर्माण गर्ने र यसमा नयाँ रक्त सञ्चार गराउने उद्देश्यका साथ दुई दिनअगाडि म कांग्रेसको प्रभावशाली नेताहरूसँग छलफलमा थिएँ । छलफलको प्रारम्भमै मैले प्रभावशाली नेतासँग ‘तपाईँसँग एउटा पनि कुलमान घिसिङ छ?’ भनी सोधेँ । अनि प्रहरी नेतृत्वमा मेरिट पन्छाएर पार्टी सभापतिले नियुक्ति दिएको व्यक्ति यतिखेर कहाँ के गर्दैछन् पनि सोधेँ । के उनी कतै कांग्रेसको लोकतान्त्रिक धारलाई अगाडि बढाउन लागिपरेका होलान्? वा उनको नियुक्ति प्रकरणले कांग्रेसले गत निर्वाचनमा बेहोरेको क्षतिको सोधभर्ना अब कसरी र कसले गर्ने भावी दिनमा सोच्दै होलान्?प्रभावशाली कांग्रेस नेताहरूसँग थुप्रै किनको उत्तरै छैन।  

सत्तामा लामो यात्रा गरेको कांग्रेससँग आज एउटा पनि कुलमान घिसिङ नहुनु दुर्भाग्यमात्र होइन, त्यसको कारण पनि खोज्नुपर्छ । मैले कांग्रेस सरकारले विगतमा भूकम्पपीडितहरूको सम्पूर्ण जिम्मेवारी दिएको नेतृत्वले कुलमान जस्तै उदाहरण किन पेश गर्न नसकेको होला भनी कांग्रेस नेतासँग सोधेँ । भूकम्पपीडितको राहत, पुनर्निर्माण र पुनस्र्थापना गर्न पूर्वप्रम बाबुराम भट्टराईले इच्छा जाहेर गरेका थिए जुन सम्भव भएन । त्यस्तै बामदेव गौतमले पनि त्यसको नेतृत्वमा जाने इच्छा प्रकट गरेका हुन्, त्यो पनि सम्भव भएन । तर कांग्रेसले पठाएको नेतृत्व भूकम्पपीडितहरूलाई बेवारिसे छाडेर भाग्दा कांग्रेस नेतृत्वले कुनै प्रश्न गर्न सकेन, कुनै जिम्मेवारी बोध गराउन नसक्नु भनेको के हो ?

आज कुलमान घिसिङले ‘म गर्छु’ होइन कि वाम खेमाको पक्षमा उभिएर ‘हामी गर्छौँ’ भनी हुँकार गर्दा आमनेपालीले विश्वास र भरोसा कोमाथि गर्छन् भनेरपनि सोधेँ । किन कांग्रेसले सक्षम भनी नियुक्त गरेको नेतृत्वले विद्युत् प्राधिकरणमा कुलमानझैँ उदाहरण पेश गर्न सकेनन्? अहिले त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा कांग्रेसले नियुक्त गरेको नेतृत्व छ, अन्यत्र पनि छन् । तर के त्यहाँ उदाहरणीय काम भइरहेको छ ? छैन ।  त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा विगतमा नियुक्त केदारभक्त माथेमालाई किन आजसम्म पनि विद्यार्थी र अविभावकले स्मरण गर्छन् ? कांग्रेस बैठकमा यस्ता प्रश्नको सदाबहार उत्तर एउटै आउने गर्छ– ‘कांग्रेसको नाममा खोपीहरूबाट संस्था र प्रतिष्ठानमा नियुक्त हुन्छन्’जसमा चलखेलले प्राथमिकता पाउँछ । यहाँसम्म कि सांसद पद पनि यस्तै प्रणालीबाट नियुक्त गरिन्छ भनी कोठे बैठकमा कांग्रेसका प्रभावशाली नेताहरू नै निरीहता प्रकट गर्छन्।

नेकपाको सरकार पाँचवर्ष अवधि पूरा होस् र यो पाँचवर्षमा कांग्रेस नयाँ ढंगले निर्माण हुन्छ भनी प्रण गर्ने हो भने कांग्रेसको सान्दर्भिकता र उपयोगिता अझै पाँच दशकसम्म हुनसक्छ नेपालमा । त्यसका लागि यो समय र परिस्थिति दुवै ठीक छ।  

कांग्रेसका कार्यकर्ता खटेर संगठन गर्छन् । जनतामाझ पनि पुगिरहेका हुन्छन् तर सत्ताको भागबन्डामा कांग्रेसबाट भयानक गल्ती हुन्छ र मेहनतले गरेको संगठन एकैचोटि तासको घरझैँ ढल्छ । वास्तवमा नेपालका शासकहरूलाई सबैथोक हामी नै हौ भन्ने भ्रम छ । कांग्रेस शासक हुँदा यो रोग बढी देखिन्छ । त्यसैले कांग्रेसले सत्ता के हो र कहाँ छ भन्ने चाल अझै पाएको छैन काठमाडौँमा । सही सत्तालाई कांग्रेसले लेनदेनको विषय बनायो विगतमा ।यो ज्ञान नहुँदा पटकपटक शासन सत्तामा गएर पनि कांग्रेस टिक्न सक्तैन, असफल हुन्छ । नेपालका राजनीतिज्ञहरू खासगरी कांग्रेस त्यही धरापमा पर्ने गर्छ । कसरी हेरौँ :
शासन र प्रशासन राष्ट्र निर्माणका दुई पहिया हुन्एउटा रथको । एउटा शासक हो अर्को प्रशासक हो । एउटा जनताबाट निर्वाचित हुन्छ र अर्को योग्यता, क्षमताबाट नियुक्ति पाएर जिम्मेवारी दिएको काम पूरा गर्नेछ भन्ने विश्वास गरिन्छ । जहाँबाट शासकको कामको अन्त हुन्छ त्यहीँबाट प्रशासकको काम सुरु हुन्छ।

शासकसँग राज्यको तीन अंग हुन्छ र यी तीन अंगले तीन काम गर्छन् हाम्रो संविधानअनुसार । पहिलो, कानुन बनाउने काम व्यवस्थापिकाले गर्छ । दोस्रो, नीति निर्माणको काम अर्थात कानुनलाई अगाडि बढाउने काम कार्यपालिकाले गर्छ । र तेस्रो, व्यवस्थापिका र कार्यपालिकाको काममा विवाद भए त्यसको निरुपण गर्ने काम न्यायपालिकाले गर्छ । अर्थात व्यक्ति–व्यक्तिबीचको विवाद अनि व्यक्ति र राज्यबीच आउने विवाद वा अन्य विवादलाई न्यायपालिकाले निरुपण गर्छ । यी तीनै अंग आफ्नो ढंगका शासक भए । शासकहरू हिजोआज भारतीय प्रम नरेन्द्र मोदीको भनाइमा जनताका सेवक हुन्।

प्रशासनतन्त्रले शासकको कामको अर्थात व्यवस्थापिका र कार्यपालिकाको निर्णयलाई व्यवहारमा रूपान्तरण गर्छ । प्रशासक जिम्मेवार नहुँदा शासकले सजाय पाउँछ जनताबाट । नेपालमा जनप्रतिनिधिहरूले पटकपटक सजाय पाएका छन् जनताबाट । केही अपवाद छाड्ने हो भने प्रायः सबै शासक वा सेवकलाई जनताले सजाय दिएका छन् निर्वाचनमा हराएर । यस्तो किन हुन्छ ? के सबै शासक नेपालमा बेइमाननै थिए त ? होइन।

जनताबाट जनप्रतिनिधिहरूले सजाय पाउनुमा व्यवहारमा प्रशासनतन्त्रमाथि जसले हैकम चलाउन सक्षम भयो आमजनता त्यसैलाई आफ्नो प्रतिनिधि र शासक ठान्छन् ।निर्वाचित सांसदको निरन्तरता स्थानीय विकास प्रशासन, सेवा प्रशासन, निजामती र सुरक्षा निकायको भूमिकाले धेरैहदसम्म निर्धारण गर्छ नेपालको राजनीतिमा । अझ भनौँ, दक्षिण एशियाको राजनीतिमा । यिनलाई आफूअनुकूल परिचालन गर्न नसक्दा इमान्दार र सत्यनिष्ठ राजनीतिज्ञहरु निर्वाचनमा पराजय भोग्न बाध्य छन् । उदाहरण कांग्रेसका भीमबहादुर तामाङ र शैलजा आचार्य हुन् । कम्युनिस्टमा पनि यस्ता धेरै छन्।

कुनै पनि राजनीतिक भूमिका र पृष्ठभूमि नभएका मेडिकल कलेजका सञ्चालक सुनील शर्मा कांग्रेसको प्रभाव क्षेत्र नठानिएको मोरङको उत्तरक्षेत्रको राजमार्ग लाइनबाट ४० हजार भोट ल्याएर पराजय भए । यो कसरी सम्भव भयो भन्दा उनले राज्यले गर्ने काम आफैँ गर्न सक्छन् भन्ने सन्देश प्रवाह गरे, त्यहाँका मतदाताबीच । खासगरी शिक्षा, स्वास्थ्य र सुरक्षाको क्षेत्रमा । जनता विकल्प खोज्छन् र त्यो विकल्प राजनीतिक र अराजनीतिक दुवै हुन सक्छ । सुनील शर्मा अराजनीतिक विकल्प हुन् तर मतदाताको आवश्यकता पनि भए।

शासकले प्रायः आफ्नो काम गर्छन् नै तर प्रशासक र जनताबीच सम्बन्धको तिक्तता हुन्छ । यही ग्यापमा अराजनीतिक व्यक्तिको राजनीतिक महŒवाकांक्षा अगाडि आउँछ र सफलतातर्फको यात्रा निर्माण गर्छ । नेपालको सबै क्षेत्रको प्रशासनतन्त्र स्वसञ्चालित छैन । शासकहरू पनि प्रशासनतन्त्रलाई स्वसञ्चालन हुन दिदैनन् । यसले गर्दा लोकतान्त्रिक पद्धतिमा तिनै तहका शासकलाई अर्थात निर्वाचित निकायलाई क्षति पुर्याएको छ ।यस प्रकरणमा शासक र प्रशासक दुवैले गुमाएका मात्र छन् आफ्नो छवि । र, सबैभन्दा ठूलो नोक्सानी राष्ट्र निर्माणमा भएको छ । यही कारण नेपालको राजनीति अस्थिर र अराजक भएको छ।

नेपालको विकास प्रशासन, निजामती प्रशासन र सुरक्षा संयत्रलाई शासकहरूले भन्दा स्थानीय व्यापारी, डन, माफिया, गुण्डार केहीमात्र राजनीतिकर्मीले आफ्नो अनुकूल परिचालन गर्न सक्षम भएकै कारण प्रतिनिधिमूलक लोकतन्त्र नेपालको कमजोर र दिशाहीन अवस्थामा छ।

माथि मैले कुलमान घिसिङले सफल नेतृत्व दिनसक्दाको उदाहरण अगाडि सार्नुका पछाडिकांग्रेसले आफ्ना गल्ती कमजोरीबाट शिक्षा लिनसक्छ भन्ने हो । कांग्रेसले विगतमा आफ्नो खुट्टामा आफैं बन्चरो हान्ने कैयन् काम गर्यो । व्यवस्थापिकामा मुख्य न्यायाधीश सुशीला कार्कीविरुद्ध महाभियोग ल्याएर, प्रहरी नेतृत्वमा अनावश्यक हस्तक्षेप गरेर र माथि भनिएझैँ जवाफदेही र जिम्मेवारीबाट होइन, कोठे सिफारिसमा अनुत्तरदायी व्यक्तिहरूलाई उत्तरदायी क्षेत्रमा नियुक्त गरेर । यी सबैको पार्टीले प्रायश्चित नगरे पनि समीक्षाचाहिँ होस् भन्ने हो । त्यस्तो समीक्षा कांग्रेसको महासमितिबाट सम्भव छकिनकिकांग्रेस केन्द्रीय कार्यसमिति त्यसका लागि अक्षम नै देखियो।

अन्तमा,कांग्रेसले आफ्नो नयाँ दिशा खोजिरहँदा सफलताको नयाँ उपाय नखोजी अब राजनीति अगाडि बढाउन सकिन्न भनी आत्मसात गर्नसक्नुपर्छ । जनतालाई नतिजा चाहिन्छ । र,नतिजा व्यक्तिको निष्ठा, क्षमता र सत्यताबाट आउँछ, जस्तो कुलमानमा छ । कसले आजभन्दा दुई वर्षअगाडि कल्पना गरेको थियो र नेपालमा यति चाँडो लोडसेडिङ अन्त हुन्छ भनेर । एउटा व्यक्ति थिए शेरसिंह भाट विद्युत् प्राधिकरणमा । उनी कतिखेर लोडसेडिङको तालिका लिएर प्रकट हुने हुन् र अँध्यारो बढ्ने हो भन्ने आतंक नै थियो नेपाली जनमानसमा।

व्यक्तिको महत्व हुन्छ र व्यक्ति–व्यक्तिमा फरक क्षमता र निष्ठा हुन्छ भन्ने ज्ञान सत्रौँ शताब्दीका उदारवादी चिन्तक जाँन लकको मात्र होइन ।  धेरै वर्षअगाडि अरस्तुले राज्यले दिएको विष पिएर त्यसलाई प्रमाणित गरेका हुन् । कांग्रेस राज्य सत्तामा रहँदा यो ज्ञान कहिल्यै आएन । आशा गरौँ, नयाँ दिशातर्फको यात्रा र अहिले भोगिरहेको दशाबाट कांग्रेसमा नवजीवन प्रारम्भ हुनेछ । अस्तु।






यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

वर्ल्डलिंकको “अब हरेक टिभीमा यूट्युब”

वर्ल्डलिंकको “अब हरेक टिभीमा यूट्युब”

वर्ल्डलिंक कम्युनिकेशनस् लिमिटेडले “अब हरेक टिभीमा यूट्यबु” नामक एउटा नयाँ प्रोडक्ट अफर स्वरुप ल्याएको छ । ...

२० हजार देखि ३० हजारसम्मका उत्कृष्ट एन्ड्रोइड स्मार्टफोनहरू

२० हजार देखि ३० हजारसम्मका उत्कृष्ट एन्ड्रोइड स्मार्टफोनहरू

यस मूल्यको दायरामा पर्ने र नेपाली बजारमा सजिलै खरिद गर्न सकिने मोडर्न स्मार्टफोनहरूको सूची यहाँ प्रदान गरिएको छ ...

ह्वावेको वाई नाइन प्राइम २०१९ नेपाली बजारमा

ह्वावेको वाई नाइन प्राइम २०१९ नेपाली बजारमा

ह्वावेले पप–अप क्यामरा भएको वाई नाइनप्राइम २०१९ नेपालीबजारमा सार्वजनिक गरेको छ। ...

मेरिएट होटलद्वारा राजस्थानी फुड फेस्टिभल आयोजना

मेरिएट होटलद्वारा राजस्थानी फुड फेस्टिभल आयोजना

काठमाडौं मेरिएट होटल, नक्सालले आफ्नै रेष्टुरेन्ट ठमेल किचनमा प्राचीन रेसिपिहरु इनफिउज गरेर विशेष रुपमा राजपरिवारहरुका लागि बनाइने प्राचीन किचनको स्वादिष्ट...

मेगा बैंक दशौं वर्षमा प्रवेश

मेगा बैंक दशौं वर्षमा प्रवेश

मेगा बैंकले स्थापनाको नवौं वर्ष पूरा गरि दशौं वर्षमा प्रवेश गरेको अवसरमा मंगलबार काठमाडौंको कमलादीस्थित केन्द्रिय कार्यालयमा आयोजित वार्षिकोत्सव कार्यक्रममा...

के हो हाइव्रिड कार ?

के हो हाइव्रिड कार ?

हाइव्रिड कार त्यस्तो कार हो जसमा इलेक्ट्रिक मोटर तथा पेट्रोल वा डिजेलले सञ्चालित हुने इन्जिन जडान गरिएको हुन्छ। यस्ता कारहरुमा...

माछापुच्छ्रे बैंकको ऋणपत्र २०८५

माछापुच्छ्रे बैंकको ऋणपत्र २०८५

माछापुच्छ्रे बैंक लिमिटेडको रु.एक हजार अङ्कित दरका तीस लाख कित्ता ऋणपत्र यहि मिति २०७६/०४/०६ गते सोमबार देखि जारी गरेको छ...

यस्तो हुनेछ फेसबुकको नयाँ डिजाइन

यस्तो हुनेछ फेसबुकको नयाँ डिजाइन

फेसबुकको नयाँ डिजाइनको तस्विरहरू ...

Ncell Footer Ad