विश्वका सबैभन्दा धनी व्यक्ति एलन मस्कले आगामी दशकमा मानव समाजमा ठूलो फेरबदल आउने दाबी गरेका छन्।

मस्कले २०२६ को जुलाईमा द इकोनोमिस्टकी सम्पादक ज्यान्नी मिन्टन बेडोससँगको एक अन्तर्वार्ताको क्रममा, २०३६ सम्ममा पैसाको कुनै अर्थ नहुने भविष्यवाणी गरेका हुन्। उनको यो दाबी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) र रोबोटिक्सको क्षेत्रमा भइरहेको द्रुत विकासमा आधारित छ।

मस्कका अनुसार आगामी १० वर्षमा एआई र उन्नत रोबोटहरूले कुनै पनि मानिसले उपभोग गर्न सक्नेभन्दा धेरै सामान र सेवाहरू उत्पादन गर्नेछन्। यसले गर्दा संसारमा ‘अविश्वसनीय प्रशस्तता’ आउनेछ। 

‘तपाईंलाई सामान र सेवाहरूको लागि पैसा चाहिन्छ, हैन ? तपाईं स्पष्ट रूपमा खाना, आवास, यातायात, मनोरञ्जनको लागि पैसा चाहनुहुन्छ,’ मस्कले प्रश्न गर्दै भने, ‘यदि ती चिजहरू यति प्रचुर मात्रामा उपलब्ध भए कि रोबोट र एआईले तपाईंलाई कुनै पनि मानिसले उपभोग गर्न सक्नेभन्दा बढी सामान र सेवाहरू प्रदान गरिरहेका छन् भने, त्यस अवस्थामा तपाईंलाई पैसा किन चाहिन्छ ?’

उनले मुद्रास्फीतिलाई पन्छाउँदै उत्पादनले मुद्रा आपूर्तिलाई उछिन्ने तर्क गरेका छन्। सामानहरू अत्यधिक मात्रामा उपलब्ध भएपछि सरकारले नागरिकलाई सीधै चेक जारी गर्न सक्ने सुझाव पनि उनले दिएका छन्। मस्कले यसअघि पनि पिटर डायमन्डिससँगको कुराकानीमा आधारभूत आम्दानीलाई प्रतिस्थापन गर्दै ‘विश्वव्यापी उच्च आम्दानी’ आउने र काम वैकल्पिक बन्दै जाने कुरा उल्लेख गरिसकेका थिए।

मस्कले यससँग जोडिएको गम्भीर जोखिमबारे पनि औंल्याएका छन्। उनका अनुसार आगामी ५ वर्षभित्रै एआईले सामूहिक मानव बुद्धिमत्तालाई उछिन्नेछ। ‘मानिस हुनुबाहेक, एआईले मानिसभन्दा राम्रो गर्न नसक्ने कुरा वास्तवमै केही हुनेछैन,’ मस्कले भने।

तर, २०३६ सम्ममा मानिसहरूले आफ्नो उच्च बुद्धिमत्ताका कारण रोबोटहरूको नियन्त्रण गुमाउन सक्ने उनको चेतावनी छ। यदि एआई र मानिसबिच बुद्धिमत्तामा ठूलो भिन्नता आयो भने मानिसहरूले स्थिति नियन्त्रणमा राख्न सक्ने कल्पना गर्न गाह्रो हुने उनको तर्क छ। यद्यपि, उनी एआईको यो अविश्वसनीय गतिलाई रोक्ने कुनै उपाय नदेखिने र रोक्ने बटन भए पनि त्यसलाई थिच्न नहुने बताउँछन्।

ओपनएआईका सह-संस्थापक साम अल्टम्यान र गुगलका एआई प्रमुख डेमिस हासाबिसले पनि मानवता पहिले नै ‘एकलता’ को युगमा प्रवेश गरिसकेको र एआई प्रणालीहरू मानिसभन्दा बढी बुद्धिमान बन्दै गएको टिप्पणी गरिसकेका छन्।

मस्कले यसअघि नै ऊर्जालाई ‘साँचो मुद्रा’ घोषणा गरिसकेका थिए। उनले हालै सामाजिक सञ्जाल एक्समा लेखेका थिए, ‘ऊर्जा नै वास्तविक मुद्रा हो।’

उनका अनुसार सरकारले पैसा जतिबेला पनि छाप्न सक्छ, तर ऊर्जालाई त्यसरी आफैंले बनाउन वा नक्कली गर्न सकिंदैन। एआईतर्फको विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धाका कारण पछिल्लो समय सुन, चाँदी र बिटकोइनको मूल्यमा पनि वृद्धि भएको छ।

मस्कको यो भविष्यवाणीप्रति सबै अर्थशास्त्री र विज्ञहरू सहमत छैनन्। अमेरिकन इन्स्टिच्युट फर इकोनोमिक रिसर्चका अर्थशास्त्रीहरूका अनुसार रोबोटले भौतिक वस्तुहरू सस्तो बनाए पनि अभाव पूर्ण रूपमा समाप्त हुँदैन, केवल यसको रूप परिवर्तन हुन्छ। 

विशिष्ट स्थानमा रहेको घर, उच्च शिक्षाका सिटहरू वा विशिष्ट व्यक्तिको ध्यान सधैं दुर्लभ नै रहने हुनाले तिनको पहुँचका लागि कुनै न कुनै प्रकारको मूल्य प्रणाली वा मुद्रा आवश्यक भइरहन्छ।

त्यस्तै, टायलर कोवेन र नोआह स्मिथजस्ता अर्थशास्त्रीहरूले पनि ऊर्जाको उपलब्धता, जग्गा तथा श्रम विस्थापन जस्ता वास्तविक अवरोधहरू कायम रहने बताएका छन्। मस्क स्वयम्ले पनि यो संक्रमणकालीन अवधि केही असहज हुने र यसले रोजगार हराउँदा नयाँ सामाजिक तनाव सिर्जना गर्न सक्ने कुरा स्वीकार गरेका छन्। एजेन्सीको सहयोगमा