अमेरिका र रुसबिच अवस्थित ग्रीनल्याण्ड विश्वव्यापी तापक्रम बढ्दा र आर्कटिक हिउँ पग्लिँदा महत्वपूर्ण क्षेत्र बन्दै गएको छ। हिउँ घट्दै जाँदा नयाँ समुद्री मार्ग खुल्दैछन् र लुकेका स्रोतहरू देखिँदैछन्।

यसले ग्रीनल्याण्डलाई सैन्य, व्यापारिक र प्राकृतिक स्रोतका लागि बढी महत्वपूर्ण बनाएको छ। स्रोतहरूका अनुसार ग्रीनल्याण्ड दुर्लभ पृथ्वी खनिजहरूमा विश्वमा आठौं स्थानमा छ, जहाँ करिब १५ लाख टन भण्डार अनुमान गरिएको छ।

ट्रम्पले आफ्नो पहिलो कार्यकालमा पनि ग्रीनल्याण्ड किन्ने इच्छा देखाएका थिए। त्यतिबेला यसलाई राजनीतिक बयानबाजी मात्र ठानियो। तर दोस्रो कार्यकालमा यो मुद्दा फेरि तीव्र भएको छ। ट्रम्पले ग्रीनल्याण्डलाई अमेरिकामा गाभ्ने धम्की दिएका छन्। 

यदि अमेरिकी नियन्त्रण नभए चीन तथा रुसले कब्जा गर्ने दाबी गरेका छन्। 

उनले यसलाई राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि आवश्यक भनेका छन्। दबाबका लागि उनले डेनमार्कसहित युरोपेली देशहरूमा १० प्रतिशतदेखि २५ प्रतिशतसम्म कर लगाउने चेतावनी दिएका छन्। डेनमार्क र अन्य युरोपेली देशहरूले यसको कडा विरोध गरेका छन्।

आर्कटिकमा नयाँ व्यापार मार्गहरू बन्दैछन्
आर्कटिक क्षेत्रमा रुस, क्यानडा, अमेरिका र ग्रीनल्याण्ड एकअर्कासँग जोडिएका छन्। यसले देशहरूबिच प्रतिस्पर्धा बढाएको छ।

प्रतिस्पर्धाका मुख्य कारणहरू:
१. तेल, ग्यास र दुर्लभ खनिजहरूको बढ्दो माग।
२. विश्वव्यापी भूराजनीतिक तनाव, जसमा हरेक देश आफ्नो शक्ति देखाउन चाहन्छ।
३. जलवायु परिवर्तन, जसले हिउँ द्रुत पग्लाइरहेको छ।

जलवायु परिवर्तनका कारण विश्व न्यानो हुँदै जाँदा आर्कटिकका क्षेत्रहरू खुल्दैछन्। देशहरू यो अवसर उपयोग गर्न लागिपरेका छन्।

विश्वव्यापी तापक्रम बढ्दा ग्रीनल्याण्डको महत्व बढ्यो
तापक्रम बढ्दा आर्कटिकमा नयाँ समुद्री मार्गहरू बनेका छन्, जसले एसिया, युरोप र अमेरिकाबिच यात्रा छोटो र सस्तो बनाउँछ। यी मार्गहरूमा प्रमुख शक्तिहरू(अमेरिका, चीन र रुस)को ध्यान छ।

हिउँ पग्लिँदा त्यसमुनि लुकेका तेल, ग्यास, दुर्लभ खनिज र धातुहरू देखिन थालेका छन्। ग्रीनल्याण्ड र आर्कटिकमा विशाल भण्डार छन्। हिउँ पग्लिँदा यी निकाल्न सजिलो हुने अपेक्षा गरिएको छ। त्यसैले अमेरिका, रुस र चीन उक्त क्षेत्रमा उपस्थिति बढाइरहेका छन्। चीनले आर्कटिकलाई ‘नजिकको क्षेत्र’ भनेको छ र आइसब्रेकर जहाजहरू पठाएको छ।

यी कारणले ग्रीनल्याण्ड विश्व राजनीतिको केन्द्र बन्दै गएको छ, जहाँ द्वन्द्व बढ्न सक्छ। ग्रीनल्याण्ड फ्रान्स, बेलायत, स्पेन, इटाली र जर्मनीको कुल क्षेत्रफलभन्दा ठुलो छ। यदि ट्रम्पले कब्जा गरे भने यो अमेरिकी इतिहासको सबैभन्दा ठुलो क्षेत्र हुनेछ।

लिबियाभन्दा ठुलो क्षेत्रमा हिउँ पग्लियो
पछिल्ला वर्षहरूमा आर्कटिक समुद्री हिउँको क्षेत्रफल घट्दै गएको छ। सन् २०२५ मा वार्षिक अधिकतम हिउँ क्षेत्रफल रेकर्डमा सबैभन्दा कम भएको छ। यसले समुद्रहरू लामो समय खुला राखेको छ। पहिले बाक्लो हिउँले जहाजहरू रोक्दथ्यो, तर अब साधारण जहाजहरू पनि गुड्छन्। उत्तरी समुद्री मार्ग सबैभन्दा महत्वपूर्ण छ, जसले युरोप–एसियाको यात्रा छोटो बनाउँछ। रुसले यसमा बन्दरगाह र सैन्य उपस्थिति बढाएको छ।

सन् २०२५ मा उत्तरी मार्गबाट कन्टेनर जहाजहरूले रेकर्ड यात्रा गरेका छन्। सन् २०२४–२०२५ मा बेरिङ स्ट्रेटबाट जहाज ट्राफिक बढेको छ। तर हिउँ जम्ने खतरा अझै छ।

आर्कटिकमा देशहरूबिच तनाव छ। क्यानडा, डेनमार्क, नर्वे, रुस र अमेरिकाले दाबी गरेका छन्। अमेरिकाको ग्रीनल्याण्डमा सैन्य आधार छ, जसले मिसाइल र अन्तरिक्ष निगरानी गर्छ। रुसले दशकमा धेरै आधार खोलेको छ।

फिनल्याण्ड र स्वीडेनको नेटो प्रवेशले सुरक्षा स्थिति बदलेको छ। यसले रुसलाई चिन्तित बनाएको छ र आर्कटिकमा तनाव थप बढाएको छ। नेटोले पनि आइसब्रेकर निर्माण गर्दैछ। चीनले आर्कटिकमा आइसब्रेकरहरू पठाएको छ।

ग्रीनल्याण्ड किन महत्वपूर्ण छ?
ग्रीनल्याण्ड आर्कटिकमा अमेरिका र युरोपबिच छ। यसको ८० प्रतिशत भाग हिउँले ढाकिएको छ, तर हिउँ घट्दा नयाँ खनिज देखिँदै छन्। यहाँ तेल, ग्यास र दुर्लभ खनिजहरू छन्। अमेरिकी सैन्य आधारबाट सुरक्षा निगरानी हुन्छ। अमेरिका, रुस र चीन सक्रिय छन्, किनकि यो सुरक्षा र व्यापारसँग जोडिएको छ। ग्रीनल्याण्ड डेनमार्कको स्वायत्त क्षेत्र हो र डेनमार्क नेटो सदस्य छ।

ग्रीनल्याण्ड के हो?
ग्रीनल्याण्ड ५७ हजार मानिसहरूको घर हो। यो विश्वको सबैभन्दा ठुलो टापु हो, जसको क्षेत्रफल २१ लाख वर्ग किलोमिटर छ। यसको ८५ प्रतिशत भाग तीन किलोमिटर बाक्लो हिउँले ढाकिएको छ, जसमा विश्वको १० प्रतिशत ताजा पानी छ। यो उत्तरी एट्लान्टिक र आर्कटिक महासागरबिच छ। जलवायु परिवर्तनबाट प्रभावित छ।

त्यहाँ नियोडिमियम, प्रासियोडिमियम, डिस्प्रोसियम, टर्बियम र युरेनियम जस्ता दुर्लभ खनिजहरू छन्, जसले विद्युतीय सवारी उत्पादनमा भूमिका खेल्छन्। तापक्रम बढ्दा हिउँ पग्लिँदा यसको महत्व बढेको छ। खानी कम्पनीहरूमा चीनको हिस्सा छ।

अमेरिकाले ग्रीनल्याण्ड किन्ने इच्छा देखाएको यो पहिलो पटक होइन। सन् १९४६ मा ह्यारी ट्रुम्यानले डेनमार्कबाट १० करोड डलरमा प्रस्ताव गरेका थिए। ग्रीनल्याण्डको उत्तरपश्चिममा अमेरिकी वायुसेना आधार छ, जहाँ करिब ६०० सेना छन्। एजेन्सीको सहयोगमा