युक्रेन युद्धका कारण अमेरिकाले रूसका दुई ठूला तेल कम्पनी रोसनेफ्ट र लुकोइलमाथि प्रतिबन्ध लगाएपछि चीन र भारतले समुद्री रूसी तेल खरिदमा तीव्र कटौती गर्ने भएका छन्। यो कदमले रूसको तेल राजस्वमा ठूलो धक्का दिनेछ र विश्व बजारमा तेलको मूल्य बढ्ने अनुमान छ। प्रतिबन्धले नोभेम्बर २१ सम्म कम्पनीहरूलाई अवशेष कारोबार समाप्त गर्न समय दिएको छ।  

समाचार एजेन्सी रोयटर्सका अनुसार चीनका राज्य तेल कम्पनीहरू पेट्रोचाइना, सिनोपेक, सीएनओओसी र जेनहुआ आयलले समुद्री रूसी तेल खरिद छोटो अवधिका लागि स्थगित गरेका छन्। सिनोपेकको युनिपेकले गत हप्ता नै खरिद रोकेको थियो। चीनले दैनिक १४ लाख ब्यारेल रूसी तेल समुद्री मार्गबाट आयात गर्छ, जसमध्ये धेरै स्वतन्त्र तेल प्रशोधन केन्द्रहरूले खरिद गर्छन्। भोर्टेक्सा एनालिटिक्सले २०२५ को पहिलो नौ महिनामा राज्य कम्पनीहरूको खरिद २ लाख ५० हजार ब्यारेलभन्दा कम अनुमान गरेको छ, जबकि इनर्जी एस्पेक्ट्सले ५ लाख ब्यारेल उल्लेख गरेको छ।  

भारतमा रिफाइनरहरूले रूसी तेल आयातमा तीव्र कटौती गर्ने तयारी गरेका छन्। रिलायन्स इन्डस्ट्रीजले रोसनेफ्टसँगको ५ लाख ब्यारेल प्रतिदिनको सम्झौता रोक्ने भएको छ। राज्य रिफाइनरहरू आइओसी, बीपीसीएल र एचपीसीएल ले पनि कागजातहरू जाँचेर प्रतिबन्ध पालना गर्न लागेका छन्। भारतले २०२५ को पहिलो नौ महिनामा दैनिक १७ देखि १८ लाख ब्यारेल रूसी तेल आयात गरेको थियो, जुन कुल आयातको ३४ प्रतिशत हो। यो कटौतीले अमेरिका–भारत व्यापार सम्झौतामा बाधा हट्न सक्छ।  

प्रतिबन्धका कारण बुधवार तेलको मूल्य ५ प्रतिशत ले बढेर ब्रेन्ट ६६ डलर प्रति ब्यारेल पुगेको थियो। रिलायन्सले ‘हामी सरकारको नीतिसँग सहमत हुन्छौँ’ भनेको छ। स्वतन्त्र तेल प्रशोधन केन्द्रहरूले प्रतिबन्धको प्रभाव मूल्यांकन गरेर खरिद जारी राख्ने सम्भावना छ। चीनले पाइप लाइनबाट दैनिक ९ लाख ब्यारेल रूसी तेल आयात गर्छ, जुन कम प्रभावित हुने व्यापारीहरूले बताए। भारत र चीनले मध्य पूर्व, अफ्रिका र ल्याटिन अमेरिकाबाट वैकल्पिक तेल खरिद गर्दा मूल्य बढ्ने अपेक्षा छ।  

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले रूसका प्रमुख तेल कम्पनीमाथि प्रतिबन्ध लगाएर युक्रेन युद्धमा रूसलाई रोक्न महत्त्वपूर्ण कदम चालेका हुन्। यो उनको दोस्रो कार्यकालमा रूसविरुद्धको पहिलो प्रमुख प्रतिबन्ध हो। तर रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले यसलाई ‘अनौपचारिक कार्य’ भन्दै यसले रूसी अर्थतन्त्रमा कुनै असर नगर्ने र दबाबमा कुनै निर्णय नलिने स्पष्ट पारेका छन्। यसबाट आफू विचलित नभएको भन्दै उनले युद्ध जारी राख्ने अडान दोहोर्‍याएका छन्।  

यसको जवाफमा ट्रम्पले प्रतिबन्धको असर तुरुन्तै नदेखिए पनि ६ महिनापछि सशक्त रूपमा प्रकट हुने दाबी गरेका छन्। अर्कोतिर, अमेरिकाले युक्रेनलाई टोमाहक मिसाइल दिने सम्भावनाबारे छलफल भइरहेको छ, तर ट्रम्पका अनुसार उक्त मिसाइल चलाउन सिक्न कम्तीमा ६ महिना (सामान्यतया एक वर्ष) लाग्छ। अमेरिकाले युक्रेनी सेनालाई तालिम नदिने निर्णय गरेको छ, जसले गर्दा ट्रम्पले दिएको ६ महिनाको समय तालिकालाई अर्थपूर्ण रूपमा हेरिएको छ। एजेन्सी