अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले गाजामा हमास र अन्य सशस्त्र समूहहरूलाई चरणबद्ध रूपमा पूर्ण निशस्त्रीकरण गर्ने विस्तृत र कार्ययोग्य रोडम्यापमा सहमति भएको घोषणा गरेका छन्। 

अमेरिका, इजिप्ट, कतार र टर्कीका मध्यस्थकर्ताहरूको लामो प्रयासपछि तयार पारिएको यो सम्झौतालाई अमेरिकी नेतृत्वको शान्ति बोर्डले गाजामा दिगो शान्ति र सुरक्षातर्फको एक ‘ऐतिहासिक सफलता’ भनेको छ। ७ अक्टोबर २०२३ देखि सुरु भएको लामो द्वन्द्व, ठूलो मानवीय संकट र हिंसात्मक झडपहरूलाई बिट मार्दै गाजाको शासन व्यवस्था र पुनर्निर्माणलाई नयाँ दिशा दिन यो सम्झौता गरिएको हो।

सम्झौताको मुख्य आधारअनुसार हमासले आफ्ना सबै हतियारहरू त्याग्ने कार्ययोग्य योजनामा आधिकारिक रूपमा प्रतिबद्धता जनाएको छ। यो प्रक्रिया १४ दिनभित्र तयार हुने सटीक रोडम्यापअनुसार अगाडि बढ्नेछ र सावधानीपूर्वक संरचित चरणहरूमा गरिँदै २०० देखि ३५० दिनसम्म लाग्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। भारी हतियार, सुरुङ सञ्जाल र सैन्य उत्पादन स्थलहरू नष्ट गरिनेछन्।

साथै, गाजा प्रशासनको राष्ट्रिय समिति (एनसिएजी) तथा अन्तर्राष्ट्रिय अनुगमन संयन्त्रको निगरानीमा भण्डारण गरिनेछन्। निशस्त्रीकरणको यो प्रक्रियामा कुनै पनि हतियार इजरायल वा अन्य कुनै पनि पक्षलाई हस्तान्तरण गरिने छैन। 

हमासको निशस्त्रीकरणको प्रगतिसँगै इजरायली सेना गाजाबाट चरणबद्ध रूपमा पछि हट्नेछन् भने नयाँ प्यालेस्टिनी प्रहरी बल र अन्तर्राष्ट्रिय स्थिरीकरण बल (आइएसएफ) ले एनसिएजीलाई सहयोग गर्दै कानुनी राज्यको पालना, सुरक्षा र मानवीय सहायता सहज बनाउनेछन्।

गाजाको शासन व्यवस्थामा ठूलो फेरबदल गर्दै यो अब ‘राष्ट्रिय समिति’ (एनसिएजी) लाई पूर्ण रूपमा हस्तान्तरण गरिएको छ। यस समितिले कुनै पनि गुटको हस्तक्षेप बिना सार्वजनिक संस्थाहरू सञ्चालन गर्नुका साथै वित्तीय तथा प्रशासनिक मामिलाहरूको लेखापरीक्षण गर्नेछ। 

यसअघि नै हमासले गाजामा आफ्नो सरकार विघटन गरिसकेको छ। हमास प्रतिनिधिमण्डलका सदस्यहरू र वरिष्ठ अधिकारीहरूले गाजामा पूर्ण रूपमा निशस्त्रीकरण गर्ने शान्ति बोर्डको योजनामा सहमति जनाएको पुष्टि गरेका छन्। तर यो कदम इजरायलले आफ्नो तर्फबाट सम्झौता कति कार्यान्वयन गर्छ भन्ने कुरामा निर्भर रहनेछ।

सम्झौताको कार्यान्वयन पक्ष र भविष्यलाई लिएर विभिन्न कोणबाट मिश्रित प्रतिक्रिया तथा चिन्ताहरू पनि व्यक्त गरिएका छन्। इजरायलले अहिलेसम्म यस विषयमा आधिकारिक रूपमा पूर्ण सहमति जनाइसकेको छैन। अर्कोतिर हमासले वास्तवमै हतियार त्याग्ने वा गाजाको नियन्त्रण छाड्ने कुरामा गहिरो शंका व्यक्त गरिएको छ।

कतिपय विश्लेषकहरूका अनुसार अमेरिकाको बलियो साथ रहेको कारण इजरायलले यस सम्झौतामा पनि पछि सर्तहरू फेरबदल गर्न सक्ने जोखिम अझै कायम छ। त्यस्तै, प्यालेस्टिनी नागरिक समाज र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले पुनर्निर्माणका लागि अमेरिकी व्यापारिक मोडलभन्दा प्यालेस्टिनी-केन्द्रित दृष्टान्त र संयुक्त राष्ट्र संघको भूमिकाको सम्मान हुनुपर्ने माग गरेका छन्।

मध्यस्थकर्ताहरूले भने विगतको पहिलो चरणको युद्धविरामभन्दा यस पटकको कार्यान्वयन फरक, भरपर्दो र दिगो हुने बलियो आशा राखेका छन्।

यसैबिच, क्षेत्रीय रूपमा सुरक्षा तनाव पनि उत्तिकै उच्च रहेको छ। इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (आइआरजीसी) ले अमेरिकी सेनाले केश्म टापुमा रहेको भवनमा बम विस्फोट गराएपछि कुवेत र जोर्डनमा रहेका अमेरिकी अड्डाहरूलाई लक्षित गरिएको जनाएको छ। 

जान्जान प्रान्तमा भएको आक्रमणमा तीन आइआरजीसी सदस्यहरू मारिएका छन्। साथै, साउदी अरबले बाब अल-मन्डेब स्ट्रेट, लाल सागर र एडेनको खाडीमा ढुवानीलाई सुरक्षित राख्न १४ सदस्यीय समुद्री रक्षा गठबन्धनको घोषणा गरेको छ। एजेन्सीको सहयोगमा