इरानले होर्मुज जलमार्ग पुनः खोल्ने सम्बन्धमा नाटकीय रूपमा नयाँ मागहरू अघि सारेको छ।

इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्ले संयुक्त राज्य अमेरिकाले आफ्ना व्यवहार नसुधारेसम्म होर्मुजको जलमार्ग नखुल्ने बताएको छ। परिषद्ले जलमार्ग व्यवस्थापन गर्ने सम्झौताको वार्तालाई धक्का दिन सक्ने नयाँ मागहरू पनि जारी गरेको छ। इरानको राज्य प्रसारकले परिषद्का सचिव मोहम्मद बाघेर जोल्घादरको बयान प्रकाशित गरेको छ, जो शक्तिशाली इस्लामिक क्रान्तिकारी गार्ड कोरका कमाण्डर पनि हुन्।

विज्ञप्तिमा भनिएको छ, ‘संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरानलाई फेरि कहिल्यै धम्की दिनु हुँदैन। इरान र यस क्षेत्रमा रहेका उसका सशस्त्र सहयोगीहरूसँगको युद्ध स्थायी रूपमा अन्त्य गर्नुपर्छ। अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहहरूको नौसेना नाकाबन्दी हटाउनुपर्छ र क्षेत्रबाट आफ्नो सेना फिर्ता बोलाउनुपर्छ। यसले इरानलाई युद्ध क्षतिको पूर्ण रूपमा क्षतिपूर्ति दिनुपर्छ, प्रतिबन्धहरू हटाउनुपर्छ र बिना शर्त रोक्का गरिएका सम्पत्तिहरू फिर्ता गर्नुपर्छ।’

नाकाबन्दी अन्त्य गर्नुअघि जलमार्गमा पहिले स्वीकार्य सम्झौता चाहने अमेरिकाले तत्काल कुनै टिप्पणी गरेको छैन। जुनमा हस्ताक्षर गरिएको अन्तरिम सम्झौता अनुसार प्रतिबन्धहरू अन्त्य गर्ने तालिका र क्षतिपूर्तिको योजना अन्तिम सम्झौताको हिस्सा हुनेछ, र वार्ताले रोक्का गरिएका सम्पत्तिहरूलाई सम्बोधन गर्नेछ।

इरानले दुई देशहरू बिच चल्ने जलमार्ग व्यवस्थापन गर्न ओमानसँग छुट्टै सम्झौताको नजिक पुगेको बताएको छ।

इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघाचीले शनिबार नेभिगेसनमा सम्झौतामा नजिक पुगेको बताएका थिए। उनका अनुसार जलमार्ग पुन: खोल्ने कुरा अन्य सर्तहरूमा निर्भर छ। उनले सामाजिक सञ्जालमा साझा गरिएको टिप्पणीमा अमेरिकाले अन्तरिम सम्झौताको उल्लंघन गरेको भन्दै अहिलेको परिस्थितिका लागि वासिंगटनमाथि दोष लगाए।

वार्ताको बारेमा तुलनात्मक रूपमा कम बोलेको मध्यस्थकर्ता ओमानले एक विज्ञप्तिमा छलफल सकारात्मक र रचनात्मक वातावरणमा चलिरहेको बताएको छ। उसले जलमार्गमा जहाजहरूमाथि भएका आक्रमणको निन्दा गरेको छ। संयुक्त अरब इमिरेट्सले आफ्नो एउटा जहाजलाई इरानी क्षेप्यास्त्रले निशाना बनाएको आरोप लगाएको थियो।

तेल र प्राकृतिक ग्यासको विश्वव्यापी आपूर्तिको लागि महत्वपूर्ण रहेको यो जलमार्गलाई युद्ध अघि अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्ग मानिन्थ्यो।

इरान र ओमानले अन्तिम रूप दिन काम गरिरहेको सम्झौता अस्थायी हुनेछ। तर यसले इरान नजिकको बाटोबाट जहाजहरू जलमार्गमा प्रवेश गर्ने र ओमान नजिकको बाटोबाट बाहिर निस्कने गरी जलमार्गलाई फेरि खोल्ने तयारी भइरहेको छ।

अन्तरिम अवधिमा जहाजहरूले शुल्क वा टोल नतिरी नै जलमार्ग पार गर्नेछन्। यो सम्झौता अमेरिका र इरान बिच पहिलेको, छुट्टै सम्झौतालाई पुनर्स्थापित गर्न र इरानको आणविक कार्यक्रममा वार्ता गर्न दुई देशहरूको लागि ६० दिनको घडी पुन: सुरु गर्न डिजाइन गरिएको हो।

त्यो समयमा, इरानले तेल बेच्न सक्षम हुने अपेक्षा गरिएको छ। अन्तिम सम्झौताको लागि वार्ता गर्न हालको ६० दिनको समयसीमा एक हप्ताभन्दा बढी समयमा समाप्त हुँदैछ।

यो सम्झौता खाडी सहयोग परिषद्का सदस्यहरूले अनुमोदन गरेका छन्। अन्तिम रूप पाएपछि इरान, ओमान, अमेरिका र संयुक्त राष्ट्र संघको अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री संगठनले संयुक्त रूपमा घोषणा गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर मानिसहरूले सम्झौता अन्तिम हुनुभन्दा अघि सर्तहरू अझै पनि परिवर्तन हुन सक्ने कुरामा जोड दिएका छन्। 

उता, यमनको सेनाले देशको इरानी समर्थित हुथी विद्रोहीहरूमाथि आक्रमण गरेको जानकारी दिएको छ। यसबाहेक, टर्कीको कुर्दिश शान्ति विधेयकले संसदमा अनुमोदन पाएको छ। एजेन्सी