शरीरको कुनै पनि भागमा हात वा उपकरणको सहयोगमा गरिने घर्षण वा मालिसलाई सामान्यतया मसाज भनिन्छ। तर धेरैलाई मालिसले स्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने कुरा पूर्णरूपमा थाहा छैन। शरीरको हरेक अंगमा लाभ पुग्ने यो विधि चिकित्सकहरूको दावी अनुसार अत्यन्त उपयोगी छ।
योसास क्लिनिक, लगनखेलका प्राकृतिक चिकित्सक डा. क्षितिज बराकोटीका अनुसार, सबै चिकित्सा पद्धतिमा मालिसका विभिन्न विधिहरू पाइन्छन्। उनले बताउँछन्, ‘आयुर्वेदमा मालिस उपचारको उल्लेख छ। यसले देखाउँछ कि मालिस प्राचीन सभ्यतादेखि नै उपचारको हिस्सा रहँदै आएको छ।’
पूर्वीय सभ्यतामा आयुर्वेदिक चिकित्सा प्रणालीमा मालिसको प्रयोगको प्रमाण पाइन्छ। अझ प्रारम्भिक मानव विकासको समयमा पनि चोटपटक वा दुखाइ भए तुरुन्त मालिस गर्ने चलन सुरु भएको देखिन्छ। माटोमा लडीवुडी गर्ने, लेपन लगाएर मालिस गर्ने, तेल र जडीबुटीको प्रयोग गरी मालिस गर्ने परम्परा हाम्रो सभ्यतामा सुत्केरी तथा शिशुको हेरचाहमा समेत पाइन्छ।
अन्य देशहरूमा पनि परम्परागत र आधुनिक चिकित्सा पद्धतिमा मालिसको प्रयोग व्यापक छ। जापान, कोरिया, चीन, थाइल्याण्डजस्ता देशमा विभिन्न प्रकारका मालिस विधिहरू प्रयोग हुन्छन्। आधुनिक चिकित्सा पद्धतिमा थेरापीका उपकरण वा प्रविधि मार्फत पनि मालिस गरिन्छ। डा. बराकोटीका अनुसार, चाहे जुनसुकै देश वा चिकित्सा पद्धति होस्, मालिस थेरापीले मानिसको समग्र स्वास्थ्यमा लाभ पुर्याउँछ।
प्राकृतिक चिकित्सामा सबै उपचारमा मालिस समावेश हुन्छ। टाउको, पिनास, ढाडको दुखाइदेखि मानसिक तनाव, एन्जाइटी, डिप्रेसनसम्म विभिन्न अवस्थामा मालिस प्रयोग गरिन्छ।
मालिसका प्रमुख विधिहरू यस प्रकार छन्:
थिचथाच वा थपथाप विधि
घर्षण मसाज
तेल मालिस
जडीबुटी मालिस
तातो वा चिसो मालिस
लेपन मालिस
मेसिन वा उपकरणको सहयोगमा मालिस
हात, कुहिनो, पैतालाद्वारा कुल्चेर गरिने मालिस
यसका साथै, पिनास तथा एलर्जीका रोगीमा नाक वरिपरि, टाउको दुखाइमा टाउकोमा, ढाड दुखाइ वा नसा च्यापिएमा सतही वा विशेष मालिस गरिन्छ। तनाव, एन्जाइटी, न्युरोसिस वा डिप्रेसन भएका व्यक्तिलाई पनि मालिस थेरापी उपयोगी हुन्छ।
डा. बराकोटीका अनुसार, मालिसले शरीरको रक्तसञ्चार सुधार्छ, नसामा भएको अवरोध हटाउँछ, र मांसपेशीको विकासमा सहयोग पुर्याउँछ। नियमित मालिसले छालाको मृत कोशिकालाई हटाएर नयाँ कोशिकाको विकास गराउँछ र अनुहारको सौन्दर्यमा वृद्धि गर्छ। डिटक्सिफिकेशन थेरापीमा पूर्ण शरीर मालिसले शरीर शुद्धिकरण र तनाव कम गर्न मद्दत गर्दछ।
घरमै पनि मालिस गर्न सकिन्छ। हत्केला, कान, वा पैतालामा हल्का मालिस गर्न सकिन्छ। तर घाउ, सुन्निएको भाग, वा संवेदनशील क्षेत्रमा मात्र सतही मालिस गर्नुपर्छ। योगाभ्यासपछि वा बिहान ११ बजे अघि घाममा तेल लगाएर मालिस गर्दा भिटामिन डी प्राप्ति र शरीरलाई आराम मिल्छ।
मालिस गर्न नमिल्ने अवस्था:
छालामा संक्रामक रोग भएमा
गर्भवती भएमा
घाउ वा चोटपटक लागेको भागमा जथाभावी मालिस
डा. बराकोटीको सुझाव छ, शारीरिक समस्यामा तालिमप्राप्त थेरापिस्टले मात्र मसाज गर्नुपर्छ ।
समग्रमा, मालिस केवल शरीरको लागि मात्र नभई मानसिक स्वास्थ्य र सौन्दर्यका लागि पनि लाभदायी थेरापी हो।
प्रकाशित: २५ पुस २०८२ १७:४३ शुक्रबार
