जलमग्न सुरुङभित्र घोर अन्धकार, पिउने सफा पानीको अभाव र बाहिरी दुनियाँसँगको पूर्ण विच्छेद। रसुवामा आएको भीषण बाढीपछि सुरुङभित्र थुनिएका ३० वर्षीय सञ्जय साहले त्यही कालकोठरीमा लगातार १० दिन बिताए।

धमिलो लेदो पानी पिएर र मृत्युसँग पलपल लडेर अन्ततः उनी जीवितै बाहिर निस्कन सफल भए।

गत भदौ १९ मा विपद् उद्धार टोलीले सुरुङको भग्नावशेष पन्छाएर बाहिर निकाल्दा सञ्जयले समयको सम्पूर्ण होस गुमाइसकेका थिए। बाहिर निस्कनासाथ उनले उद्धारकर्तालाई सोधेको पहिलो प्रश्न थियो, ‘म थुनिएको कति दिन भयो ?’

‘उद्धारकर्ताले १० दिन भयो भन्दा म छाँगाबाट खसेजस्तै भएँ, मलाई त केही दिन मात्र बितेको जस्तो लागिरहेको थियो,’ आइतबार सप्तरीस्थित आफ्नो घर फर्कने क्रममा सञ्जयले आफ्नो त्रासदीपूर्ण अनुभव सुनाए।

गत भदौ १० मा नेपाल-चीन सीमा क्षेत्रमा हिमपर्वत खसेर आएको विनाशकारी बाढीले जलविद्युत् आयोजनाहरूमा काम गरिरहेका सयौं मजदुरलाई बगाएको थियो। कम्तीमा १ हजार ४२९ जनाको ज्यान लिने र ५ हजार ६४० भन्दा बढी बेपत्ता बनाउने गरी आएको सो प्रलयकारी विपत्तिमा सञ्जयको यो जीवन रक्षा एउटा दुर्लभ र चामत्कारिक किरण बनेको छ।

गृहजिल्ला सप्तरी पुग्दा सञ्जयलाई स्वागत गर्न गाउँ नै ओइरिएको थियो। घरलाई बेलुन र रंगीचंगी ध्वजापताकाले सजाइएको थियो भने आफन्त र छिमेकीहरूले अबिर, माला र केक काटेर उनको पुनर्जन्मको खुसी मनाए।

भावविह्वल बनेकी ६० वर्षीया आमा कपुरदेवी साहले सञ्जयलाई अँगालो हालेर आँसु खसालिन र शुभसाइत भन्दै छोराको गोडा धोइदिइन्। ‘मेरो छोरो कालको मुखबाट फर्कियो, म संसारकै भाग्यमानी आमा भएँ,’ उनले भनिन्।

आँसु रोक्न संघर्ष गर्दै सञ्जयले त्यो कालो दिन सम्झिए, जब उनी नियमित ड्युटीमा थिए। ‘अचानक सुनामीजस्ता अग्ला छालहरूसहित अकल्पनीय बाढी हामीमाथि बज्रियो,’ उनले भने, ‘ठूलो बाढी आउँदैछ, सतर्क रहनू भन्ने सूचना त पाएका थियौं। हामीले प्लान्ट बन्द गरेर साथीहरूलाई बाहिर निकाल्ने प्रयास गर्दागर्दै पानीले कुनै मौका नै दिएन। केही मिनेटमै सुरुङभित्र बाढी पस्यो।’

सुरुङभित्र साथीहरूबाट छुट्टिएपछि सञ्जय पूर्ण रूपमा एक्लिएका थिए। कसैले उद्धार गर्ला भन्ने कुनै निश्चित थिएन। त्यो भयावह अन्धकारमा उनलाई हिन्दु धर्मप्रतिको आस्था र आत्मबलले बचायो।

‘मैले केवल आफ्नै विश्वास र आत्मविश्वासका भरमा सास धानेँ। म सुरुङभित्र लगातार महामन्त्र जपिरहन्थेँ,’ उनले भने, ‘त्यसबाट प्राप्त ईश्वरीय ऊर्जाले मलाई डर र निराशाबाट टाढा राख्यो। त्यहाँ पिउने पानी थिएन, भुइँमा जमेको धमिलो लेदो पानी पिएरै मैले १० दिन कटाएँ।’

त्यो कालकोठरीमा सञ्जय एक्लै भने थिएनन्। केही पर अर्का कामदार ४५ वर्षीय कबीर महर्जन पनि जीवितै अड्किएका थिए। उनीहरूले एक-अर्कालाई देख्न नसके पनि आवाज सुन्न सक्थे।

विपत्तिको त्यो घडीमा अर्को मानिसको आवाज सुन्न पाउनु नै बाँच्ने सबैभन्दा ठूलो संजीवनी बनेको सञ्जय बताउँछन्। धेरै दिनको कठिन उत्खननपछि उद्धार टोलीले ती दुवै जनालाई सकुशल बाहिर निकालेको थियो।

सञ्जयकी पत्नी लक्ष्मीकुमारी साहले आफ्नी सानी छोरीलाई काखमा च्याप्दै भनिन्, ‘मैले आफ्नो सिन्दूर फर्किने आशा कहिल्यै मारिनँ। भगवान्‌ले हाम्रो पुकार सुन्नुभयो।’

काठमाडौंको अस्पतालमा केही दिनको उपचारपछि घर फर्किएका सञ्जयको मनमा भने खुसीसँगै गहिरो पीडा पनि छ। ‘मैले दोस्रो जीवन त पाएँ, तर मसँगै काम गर्ने धेरै साथीहरू त्यहीँ अस्ताए,’ उनले गहभरि आँसु पार्दै भने।

सञ्जयको उद्धार भएको भोलिपल्ट भदौ २० मा एक चिनियाँ कामदारलाई पनि जीवितै निकालिएको थियो, तर त्यसपछि सुरुङबाट कुनै जीवित संकेत फेला परेको छैन।

सञ्जयले सुरुङभित्र उद्धार कार्य नरोक्न सरकारसँग अपिल गरेका छन्। ‘म सरकारलाई खोजी कार्य जारी राख्न आग्रह गर्छु, अझै पनि कोही साथी जीवितै पो अड्किएका छन् कि ? वा ज्यान गुमाएका साथीहरूको शव नै फेला पारेर परिवारलाई बुझाउन सकियोस्,’ उनले भने।