बंगालको खाडीमा विकसित न्यूनचापीय प्रणाली थप शक्तिशाली बन्दै नेपालतर्फ सर्ने क्रममा रहेकाले शुक्रबारदेखि आइतबारसम्म देशका अधिकांश भूभागमा वर्षाको गतिविधि बढ्ने भएको छ। मौसम विज्ञान विभागले गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशका केही स्थानमा भारीदेखि अत्यधिक वर्षा हुनसक्ने जनाएको छ।

तीन दिनको अवधिमा मेघगर्जन, चट्याङ र हावाहुरीसहित वर्षाको सम्भावना रहेकाले बाढी, पहिरो, गेग्रान बहाव र डुबानको जोखिमसमेत बढ्ने देखिएको छ। सम्भावित जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै मौसम तथा विपद् व्यवस्थापनसम्बन्धी निकायले नागरिकलाई पूर्वतयारी र सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेका छन्।

विभागका अनुसार गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशमा वर्षाको प्रभाव बढी देखिनेछ। ती प्रदेशका अधिकांश भूभागमा भारीदेखि धेरै भारी वर्षा तथा एक–दुई स्थानमा अति भारी वर्षा हुनसक्ने सम्भावना छ।

कोशी, मधेस, बागमती र सुदूरपश्चिम प्रदेशका केही स्थानमा पनि भारी वर्षाको सम्भावना रहेको छ। कर्णालीका केही भूभागमा भीषण वर्षा हुनसक्ने आकलन गरिएको छ। देशका अधिकांश स्थानमा भने मेघगर्जन र चट्याङसहित मध्यमसम्म वर्षा हुने सम्भावना रहेको छ।

४२ जिल्ला उच्च जोखिमको संकेतमा

सम्भावित वर्षा र त्यसबाट निम्तिन सक्ने विपद्को जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै विभागले मधेसबाहेक ६ प्रदेशका ४२ जिल्लालाई ‘सुन्तला’ संकेतमा राखेको छ।

गण्डकी प्रदेशका सबै ११ जिल्ला सुन्तला संकेतमा छन्। लुम्बिनी प्रदेशका १२ जिल्लामध्ये रोल्पा, बाँके र बर्दियाबाहेक अधिकांश जिल्ला पनि यही संकेतमा परेका छन्।

यसैगरी ३५ जिल्लालाई ‘पहेँलो’ संकेत दिइएको छ। पहेँलो संकेतलाई वर्षा नहुने अवस्थाका रूपमा बुझ्न नहुने मौसमविद्हरूको भनाइ छ। ती क्षेत्रमा पनि वर्षाको सम्भावना रहने भएकाले मौसमको अवस्था हेरेर आवश्यक सावधानी अपनाउनुपर्ने हुन्छ।

पूर्वानुमानअनुसार कुनै निश्चित स्थान वा धेरै भूभागमा एकैपटक अत्यधिक वर्षाको सम्भावना बढेमा चेतावनीको स्तर थप बढाउन सकिने विभागले जनाएको छ। अहिले भने मौसमी प्रणालीको निरन्तर निगरानी भइरहेको छ।

बंगालको खाडीबाट नेपालमा कसरी आइरहेको छ वर्षा ?

उत्तर अण्डमान सागर तथा आसपास विकसित न्यूनचापीय क्षेत्र अहिले बंगालको खाडीको मध्य भागमा रहेको छ। उक्त प्रणाली पश्चिम–उत्तरपश्चिम दिशातर्फ सर्दै थप शक्तिशाली हुने क्रममा छ।

मौसमविद्हरूका अनुसार प्रणालीको प्रभावले जलवाष्पयुक्त हावा नेपालतर्फ भित्रिने भएकाले वर्षाको सम्भावना बढेको हो। प्रणाली भारततर्फ प्रवेश गरेपछि पनि उत्तरतर्फ सर्ने क्रममा रहने भएकाले त्यसबाट नेपालमा थप जलवाष्पयुक्त हावा भित्रिन सक्ने देखिएको छ।

यसको प्रारम्भिक प्रभाव बुधबारदेखि कोशी, मधेस, बागमती र गण्डकी प्रदेशमा देखिन थालेको तथा शुक्रबारबाट प्रणाली थप सक्रिय हुने अनुमान गरिएको छ।

तर मौसमी प्रणालीको प्रभाव सबै स्थानमा समान हुने छैन। कुनै स्थानमा लामो समयसम्म मध्यम वर्षा हुनसक्ने भए पनि अर्को स्थानमा छोटो अवधिमै धेरै पानी पर्नसक्ने भएकाले स्थानीय अवस्था महत्वपूर्ण हुने मौसमविद्हरूले बताएका छन्।

गण्डकी र लुम्बिनीमा बढी असर

गण्डकी प्रदेशका सबै जिल्लामा वर्षाको प्रभाव देखिने सम्भावना रहेकाले पहाडी सडक, नदी तथा खोलाको आसपासका बस्ती र पहिरोको जोखिम भएका क्षेत्रमा विशेष सतर्कता आवश्यक देखिएको छ।

लुम्बिनीमा पनि अधिकांश भूभागमा भारीदेखि धेरै भारी वर्षाको सम्भावना छ। दाङदेखि पूर्वतर्फ नवलपुरसम्मका भूभागमा समेत मौसमी प्रणालीको प्रभाव देखिन सक्ने बताइएको छ।

कर्णालीको पूर्वी भूभाग तथा सुदूरपश्चिमका दक्षिणी पहाडी र तराई क्षेत्र पनि वर्षाबाट प्रभावित हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ।

बागमतीका केही जिल्लामा थप जोखिम

बागमती प्रदेशमा पनि वर्षाको गतिविधि बढ्ने सम्भावना छ। चितवन आसपासका क्षेत्रमा वर्षाका कारण नदी तथा खोलाको पानीको सतह बढ्नसक्ने जोखिम छ।

यसअघि नै बाढी तथा पहिरोबाट प्रभावित रसुवा, नुवाकोट र धादिङमा भने सामान्य वर्षाले समेत थप समस्या निम्त्याउन सक्ने अधिकारीहरूले बताएका छन्। कमजोर बनेका सडक, पहिरो प्रभावित ढलान तथा जोखिमयुक्त बस्तीमा वर्षाको समयमा थप क्षति हुनसक्ने भएकाले स्थानीय तहले निगरानी बढाउनुपर्ने देखिएको छ।

पहाडमा पहिरो, तराईमा डुबानको जोखिम

एकैपटक धेरै भूभागमा वर्षा हुँदा पहाडी तथा चुरे क्षेत्रमा पहिरो र आकस्मिक बाढीको जोखिम बढ्नेछ। खोल्सा, खहरे तथा साना नदीमा पानीको बहाव अचानक बढ्न सक्ने भएकाले त्यस्ता क्षेत्र आसपासका बस्तीमा विशेष सावधानी आवश्यक हुन्छ।

तराईका होचा भूभागमा भने नदीको पानी बढ्दा डुबानको जोखिम रहन्छ। शहरी क्षेत्रमा पानी निकासको समस्या भएका स्थानमा पनि भारी वर्षाका कारण आकस्मिक डुबान हुनसक्ने भएकाले स्थानीय प्रशासनले पूर्वतयारी गर्नुपर्ने अवस्था छ।

यसअघि नै बाढी तथा पहिरोको असर भोगेका क्षेत्रमा जमिन कमजोर रहेकाले नयाँ वर्षाले थप जोखिम निम्त्याउन सक्ने सम्भावना पनि उत्तिकै छ।

हिमाली क्षेत्रमा हिमपात र गेग्रान बहावको सम्भावना

उच्चपहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा भारीदेखि धेरै भारी हिमपात हुनसक्ने सम्भावना पनि रहेको छ। हिमपात र वर्षाको संयुक्त प्रभावले गेग्रान बहावको जोखिम बढ्न सक्ने भएकाले पर्वतारोही, पदयात्री तथा हिमाली क्षेत्रमा रहेका अन्य व्यक्तिलाई मौसमको अवस्था बुझेर मात्र गतिविधि सञ्चालन गर्न आग्रह गरिएको छ।

हिमाली क्षेत्रमा यात्रा वा आरोहणमा रहेका व्यक्तिले स्थानीय प्रशासन तथा सम्बन्धित निकायबाट जारी हुने चेतावनीलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्नेछ।

शुक्रबारदेखि आइतबारसम्म यात्रा गर्दा विशेष सावधानी

सम्भावित जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै अत्यावश्यक नभएसम्म शुक्रबारदेखि आइतबारसम्म लामो दूरीको यात्रा नगर्न सम्बन्धित निकायले आग्रह गरेका छन्। विशेषगरी रातको समयमा पहाडी सडकमा यात्रा गर्दा थप जोखिम हुनसक्ने भएकाले सावधानी अपनाउन भनिएको छ।

वर्षाका कारण पहिरो खस्ने, सडक अवरुद्ध हुने, खोलामा पानीको बहाव बढ्ने तथा यातायात सेवा प्रभावित हुने सम्भावना हुन्छ। हवाई उडानमा पनि मौसमको प्रभाव पर्नसक्ने भएकाले यात्रुले प्रस्थानअघि सम्बन्धित सेवा प्रदायक तथा आधिकारिक सूचनाबाट अवस्था बुझ्नुपर्ने हुन्छ।

जोखिममा रहेका परिवारले के गर्ने ?

नदी तथा खोला किनार, पहिरो जोखिमयुक्त भिरालो जमिन, चुरे क्षेत्र र डुबान सम्भावित भूभागमा बसोबास गर्ने परिवारले सम्भावित जोखिमका लागि पहिले नै तयारी गर्नुपर्ने हुन्छ।

महत्वपूर्ण कागजात, औषधि, खानेपानी, खाद्यान्न, मोबाइल चार्ज गर्ने साधन तथा प्राथमिक उपचारका सामग्री सुरक्षित राख्न सकिन्छ। पशुचौपाया पनि सुरक्षित स्थानमा सार्ने तयारी गर्नुपर्नेछ।

जोखिमको संकेत देखिएमा उद्धार टोली आउने प्रतीक्षा गर्नुको सट्टा स्थानीय प्रशासन वा सुरक्षा निकायको निर्देशनअनुसार समयमै सुरक्षित स्थानतर्फ जानुपर्ने हुन्छ।

बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक, अपाङ्गता भएका व्यक्ति, गर्भवती तथा बिरामीको सुरक्षामा परिवार र समुदायले विशेष ध्यान दिनुपर्नेछ।

उद्धार र राहतका लागि निकायलाई तयारी अवस्थामा रहन आग्रह

सम्भावित विपद्लाई ध्यानमा राख्दै संघीय तथा प्रदेश सरकारका सम्बन्धित निकाय, स्थानीय तह, सुरक्षा निकाय र स्वयंसेवकलाई तयारी अवस्थामा रहन आग्रह गरिएको छ।

जोखिमयुक्त सडकमा डोजर, एक्स्काभेटर, लोडरलगायत उपकरण तयारी अवस्थामा राख्न तथा सम्भावित अवरोध तत्काल हटाउने व्यवस्था मिलाउन भनिएको छ।

स्थानीय तह तथा जिल्ला सुरक्षा समितिले जोखिममा रहेका बस्ती पहिचान गरी आवश्यक परे नागरिकलाई सुरक्षित स्थानमा सार्ने तयारी गर्नुपर्नेछ। आकस्मिक बाढी आउन सक्ने खोला तथा खहरे नजिकका बस्तीमा पूर्वसूचना र चेतावनी प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउन पनि आवश्यक देखिएको छ।

मनसुन सकिन लागे पनि जोखिम घटेको छैन

नेपालमा मनसुन प्रवेश गर्ने औसत मिति जुन १३ र बाहिरिने औसत मिति अक्टोबर २ हो। मनसुनको औसत अवधि समाप्त हुन केही समय मात्र बाँकी रहे पनि बंगालको खाडीबाट विकसित हुने प्रणालीका कारण अन्तिम चरणमा समेत ठूलो वर्षा हुनसक्छ।

पछिल्ला वर्षहरूमा मनसुन औसत मितिभन्दा केही दिन पछिसम्म सक्रिय रहने प्रवृत्ति देखिएकाले मनसुन सकिन लागेको भन्दै मौसमजन्य जोखिमलाई सामान्य रूपमा लिन नहुने मौसम विभागले जनाएको छ।

नेपालमा मनसुन अवधिमा औसत करिब १ हजार ४७२ मिलिमिटर वर्षा हुने गरेको छ। तर वर्षाको वितरण समान हुँदैन। छोटो समयमा कुनै निश्चित क्षेत्रमा अत्यधिक वर्षा हुँदा स्थानीय स्तरमा ठूलो क्षति हुनसक्ने भएकाले वर्षाको मात्राभन्दा त्यसको स्थान र तीव्रता पनि महत्वपूर्ण हुन्छ।

आधिकारिक सूचना हेर्न आग्रह

मौसम तथा बाढीसम्बन्धी सूचना प्राप्त गर्न नेपाल मौसम विज्ञान विभाग, बाढी पूर्वानुमानसम्बन्धी निकाय, स्थानीय प्रशासन तथा सुरक्षा निकायबाट जारी हुने आधिकारिक सूचना नियमित रूपमा हेर्न आग्रह गरिएको छ।

सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका अपुष्ट सूचना तथा अफवाहका आधारमा निर्णय नगर्न र जोखिमको अवस्थामा सम्बन्धित निकायको निर्देशन पालना गर्न पनि नागरिकलाई आग्रह गरिएको छ।

वर्षा तथा बाढीसम्बन्धी जानकारीका लागि ११५५, विपद् सहायता १२३४, नेपाल प्रहरीको १०० र सशस्त्र प्रहरी बलको १११४ मा सम्पर्क गर्न सकिनेछ।

शुक्रबारदेखि आइतबारसम्मको अवधिमा मौसमको अवस्था नियमित रूपमा बुझ्ने, जोखिमयुक्त स्थानबाट टाढा रहने र सम्भावित विपद्का लागि परिवार तथा समुदायस्तरमै पूर्वतयारी गर्ने विषयलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने देखिएको छ।