नेपाली कांग्रेसका सभापति गगन थापा यतिबेला पार्टीभित्रैबाट आएको आलोचनाको घेराबन्दीमा छन्। तीन दिनसम्म चलेको संस्थापनइतर समूहको भेलाले उनलाई लक्षित गर्दै चर्को असन्तुष्टि व्यक्त गरेपछि स्वयं थापाले त्यसको असर सार्वजनिक रूपमा स्वीकार गरेका छन्।  

आइतबार काठमाडौंमा आयोजित धर्म गौतमको पुस्तक ‘बीपी र विद्रोहका ती दिन’ लोकार्पण कार्यक्रममा उनले पछिल्ला तीन दिनमा आफ्नो जीवनमै नभोगेको निन्दा खेप्नुपरेको बताए।

‘मैले यो धर्तीमा जन्मिएदेखि आजसम्म जति मेरो निन्दा भएको थियो होला, जानेर नजानेर यो गएको तीन दिनमा निन्दा भएको छ,’ थापाले भने। सञ्चारमाध्यमका शीर्षकसमेत आफ्नै आलोचनाले भरिएको उनको गुनासो थियो। सोमबार पार्टी केन्द्रीय कार्यालय सानेपाबाट यस विषयमा विस्तृत धारणा सार्वजनिक गर्ने घोषणा गरेर उनले तत्काल प्रतिक्रिया दिन भने अस्वीकार गरे।

कांग्रेसको संस्थापनइतर समूहको तीनदिने भेलामा अधिकांश नेताहरूले सभापति थापाको कार्यशैली, नेतृत्वशैली र पार्टी सञ्चालनप्रति प्रश्न उठाए। यो केवल व्यक्तिविशेषमाथिको आलोचना थिएन; कांग्रेसभित्र नेतृत्व, शक्ति र आगामी राजनीतिक दिशाबारे जमेको असन्तुष्टिको अभिव्यक्ति पनि थियो। सभापति बनेपछि थापाले पार्टीलाई नयाँ ढंगले अघि बढाउने, पुरानो नेतृत्व संस्कार तोड्ने र कांग्रेसलाई राष्ट्रिय शक्तिका रूपमा पुनर्स्थापित गर्ने दाबी गर्दै आएका छन्। तर नेतृत्वमा पुगेपछि उनले अपेक्षित गति र परिणाम दिन नसकेको गुनासो पार्टीभित्र बढ्दै गएको देखिन्छ।

थापाका लागि अहिलेको चुनौती परिवर्तनको नाराबाट नेतृत्वमा पुगेका उनी स्वयं पुरानै शक्ति संघर्षको केन्द्रमा देखिन थालेका छन्।

कांग्रेसको राजनीतिमा गुट केवल संगठनात्मक संरचना होइन, शक्ति वितरणको माध्यम पनि हो। सभापति थापा निर्वाचित भएपछि संस्थापनइतर धारमा रहेका धेरै नेताहरूले आफ्नो राजनीतिक स्थान, भूमिका र प्रभावबारे नयाँ हिसाबकिताब गर्न थाले। अर्कोतर्फ, शेरबहादुर देउवा समूहसँग निकट नेताहरूले आयोजना गरेको राष्ट्रिय भेलाले पनि थापाको नेतृत्वमाथि प्रश्न उठाउने वातावरण बनायो। यसले कांग्रेसभित्रको असन्तुष्टि अब व्यक्तिगत गुनासोको तहबाट संस्थागत बहसतर्फ गएको संकेत गरेको छ।

थापाको आफ्नै अभिव्यक्ति भने फरक कोणबाट आएको छ। उनले नेपालका राजनीतिक दललाई ‘निराशाको कारखाना’को संज्ञा दिए। एकपटक नेतृत्व गरेको व्यक्ति पटकपटक नेतृत्वमा पुग्न चाहने, पाँचपटक प्रधानमन्त्री भइसकेको व्यक्ति छैटौँपटक प्रधानमन्त्री बन्न नपाउँदा निराश हुने प्रवृत्तिले नेपाली राजनीतिलाई गाँजेको उनको भनाइ थियो।

यो टिप्पणी आफैंमा अर्थपूर्ण छ। किनकि थापाले आलोचना गरिरहेको राजनीतिक संस्कारको एउटा हिस्सा अहिले कांग्रेसभित्र उनको नेतृत्वसँग जोडिएको विवादमा पनि देखिन्छ। सत्ता र पदलाई सफलताको एउटै मापदण्ड मान्ने प्रवृत्तिको विरोध गर्दै उनले भने—‘सफलताको मानक कसले कति सत्ता पायो भन्ने मात्र होइन।’

धर्म गौतमको राजनीतिक जीवनलाई उदाहरण बनाउँदै थापाले पदभन्दा उच्च नैतिक बल ठूलो हुने बताए। तर राजनीतिमा नैतिकता र आदर्शको कुरा गर्ने नेतृत्वले पार्टीभित्र उत्पन्न असन्तुष्टिलाई कसरी सम्बोधन गर्छ भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ। नेतृत्वको परीक्षा आलोचना नआउँदा होइन, आलोचना आउँदा हुन्छ।

गगन थापाले पछिल्ला तीन दिनमा खाएको ‘गाली’लाई केवल व्यक्तिगत पीडाका रूपमा बुझ्नु पर्याप्त हुँदैन। त्यो कांग्रेसभित्र नेतृत्वप्रतिको बढ्दो असन्तुष्टिको राजनीतिक अभिव्यक्ति हो।  

गगन थापा कांग्रेसको नेतृत्वमा पुग्दा धेरैले उनलाई परिवर्तनको प्रतिनिधिका रूपमा हेरेका थिए। आज उनै थापा पार्टीभित्रैबाट ‘परिवर्तन कहाँ छ?’ भन्ने प्रश्नको सामना गरिरहेका छन्। गालीले मात्र नेता गल्दैन; गालीको पछाडि रहेको असन्तुष्टिको कारण बुझ्न नसक्दा नेता गलेको देखिन्छ।

कांग्रेसजन भने गगनले कति गाली खाए भन्नेमा होइन गगनलाई गाली गर्नुपर्ने अवस्था कांग्रेसभित्र किन आयो भन्ने प्रश्नको उत्तर खोज्नुपर्ने बेला भएको बताउँछन् ।  

कांग्रेसलाई ‘निराशाको कारखाना’ हुनबाट रोक्ने दाबी गर्ने सभापतिले पहिले आफ्नै पार्टीभित्र बढिरहेको निराशाको कारण पहिचान गर्नुपर्ने देखिन्छ। नत्र परिवर्तनको भाषण गर्ने नेता स्वयं पुरानै गुटीय राजनीतिमा थाकेर गल्ने जोखिम उत्तिकै छ।