जनताको विकास जनताद्वारा

बिहिबार, २९ कार्तिक २०७५, ०८ : ४० सुबोधराज प्याकुरेल

विकास सम्पूर्ण उन्नतिको अवधारणा हो । चेतनशील ठम्याइ, क्रियाशील संलग्नता र प्रतिबद्ध नेतृत्व विकासको पूर्वसर्त हो । जनताको दिनचर्या र परिवर्तनशील सामाजिक चेतानासँग विकासको अवधारणालाई गाँस्ने काम शुद्ध राजनीतिक कर्म हो । त्यसैले विकास राजनीतिको परम लक्ष्य हो।

निरङ्कुश र अधिनायकवादी सोचाइ राख्नेहरू जनतालाई आसे, आश्रित र गुलामको नजरले हेर्छन् । उनीहरूका लागि आदेशमा चल्ने रक्षा, सुरक्षा र कर्मचारीतन्त्र मात्र शासनका औजार हुन् जसले शासकीय आदेश तामेल गर्छन् । त्यहाँ जनताको चेतनशील ठम्याइ, क्रियाशील संलग्नता र प्रतिबद्ध नेतृत्वको कुनै ठाउँ हुँदैन । हाम्रो देशमा विकास त्यस्तै शैलीमा अहिले पनि चलिरहेको छ । सरकारले बजेट पठाइदिने, कर्मचारीले टेन्डर जारी गर्ने र ठेकेदारले विकास गर्ने भन्ठानिएको वज्र अवस्था छ । सांसदहरू आफ्नो खल्तीमा रुपियाँ बोकेर विकास गर्ने उछिनपाछिनमा छन् । मन्त्रीहरू आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रमा बढीभन्दा बढी भौतिक विकासका टेन्डर जारी गर्न लागिपरेका छन् । र, जनताको नजरमा यी कुरा गर्न नसक्ने जनप्रतिनिधि नालायक ठहरिने संस्कृति स्थापित छ । नेतृत्व वर्गले जनतालाई सोध्ने हिम्मत गर्दैन कि फलानो विकास चाहियो भन्ने चेतनाको आधार के ? त्यस्तो विकासका लागि जनताको योगदान र नेतृत्व कस्तो ? राज्यले गर्नुपर्ने सहजीकरण कसरी ? विकास र समग्र उन्नतिसँगको अन्तरसम्बन्धबारे नेतृत्व आफैं प्रष्ट छैन।

अहिले स्थानीय सरकारहरूमा सकेसम्म चौडा सडक बनाउने होड चलेको छ। डोजर र ड्राइभर भएपछि सजिलै कोतर्न सकिने यो विकास नामको बिनास लीलाले देश आक्रान्त छ।

आमनागरिक वरपर सहरबजार जाँदा देखेको कुरा खुरुक्क आफूकहाँ आइहालोस् भन्ने चाहन्छ । यही हतारोमा सुरु हुन्छ बजेट, ठेकेदार र विकासको जन्जाल । यस्तो विकासको क्रम सुरु हुन्छ जसलाई जनताले मेरो भन्ने ठान्दै ठान्दैन । आफ्नो नठानेपछि विकास कार्यको सम्भार रेखदेखको कुरै भएन । जस–अपजस सरकारको मात्र हुन्छ । ठूला मान्छे विकसित देशमा जान्छन् । त्यहाँको चौडा सडक, बहुतले घर देखेर आउँछन् र त्यसकै नक्कल गर्न अघि सर्छन् । सानोबाट ठूलोतर्फ लाग्ने र उन्नतिबाट आत्मनिर्भर उन्नतिको मार्ग कोर्ने कुरा हामी नेपालीको विकास–चेतनामा छैन । निरन्तर गतिमा गुड्न पायो भने सवारीसाधनले सडक जाम गर्दैन । जिनेभादेखि लन्डनसम्मका सडकमा सार्वजनिक बसमा सुविधाजनक यात्रा गरेका र त्यहाँका उच्चस्तरीय व्यक्तिहरूले त्यसको प्रयोग गरेको देखेकाहरू नेपालमा किन आठ दश लेनको सडकको सपना देख्छन् कुन्नि ? हामी आठ लेन सडकको धरापमा परिसक्यौँ । त्यसको मर्मत, सरसफाइ र त्यहाँ सुरक्षा र ट्राफिक व्यवस्थापन कसरी गर्ने होला ? एक महिनामा सात जनाको ज्यान आठ लेनको चौडा सडकले जम्मा तीन किलोमिटरको दूरीमा लिइसक्यो । एउटा देशलाई अर्कोसँग जोड्ने द्रुतमार्ग समेत चार लेनभन्दा बढीको बनाइन्न । बरू अन्डर–पास वा ओभर–ब्रिज बनाएर सवारी साधनको गतिलाई निर्वाध राखिन्छ । चौडा सडकले वर्षातको पानी जमिनमुनि रिचार्ज हुन रोक्नेमात्र होइन नङ–मासु भएर बसेको समाजलाई सडक वारि र सडक पारिमा विभाजितसमेत गरिदिन्छ।

अहिले स्थानीय सरकारहरूमा सकेसम्म चौडा सडक बनाउने होड चलेको छ । डोजर र ड्राइभर भएपछि सजिलै कोतर्न सकिने यो विकास नामको बिनास लीलाले देश आक्रान्त छ । बर्खामा पहिरो, बाढी र गाउँघरमा पानीको सतह डेढ दुईसय फिटमुनि गएर र इनार खोल्सी सुकेर दर्जनौँ गाउँ बिस्थापित भएका छन् । बनेका सडकले खास फाइदा सवारी र ढुवानी साधनका मालिकलाई पु-याएको छ । जनता ऋण काढेर बस चढेर रमाउने भएका छन् । सडक छेउछाउ जग्गा हुने महँगोमा बेचेर सदरमुकाम झरेका छन् । स्थानीय संस्कृति र समाज टुक्रिँदै गएको छ । सडक वा कुनै पनि विकासको काम त्यसले छुने जनताको कहिल्यै भएन । त्यो त सरकारी भयो, ठेकेदारको भयो वा बढीमा विकास ल्याउनेमा दरिएको कुनै नेताविशेषको भयो । यस्तो चलते–चलाते रीत फेर्नुपर्छ।

नेपालमा पूर्व–पश्चिम जोड्ने गरी तराई, चुरे, पहाड र हिमालका कतिपय ठाउँमा आधुनिक सडक निर्माणको काम धमाधम चलिरहेको छ । ती सडकलाई छुनेगरी उत्तर–दक्षिण घोरेटो बाटो बनाइदिए पुग्छ । घोरेटोमा ढुङ्गा छापिदिने हो भने दुईपाङ्ग्रे मोटरसाइकलमा पनि स्थानीय उत्पादन बजारसम्म ओसार्न सकिन्छ । पर्यटनको विकास गर्न सकिन्छ । घोरेटोको समानान्तर कुलो पैनी चलाउन सकिन्छ । र, यी र यस्ता विकासको कामको निर्माण–सम्भार र सहजीकरण स्थानीय सरकारले नै गर्न सक्छन् । ठूला चौडा सडक यत्रतत्र चाहिन्न । घरघरै मोटर पु¥याउनु पर्दैन । घोरेटोमा हिँडेर वा घोडचढी गरेर पर्यटकहरू होम–स्टेमा रमाउन आउनेछन् । ठूला घर, चौडा सडक र प्रदूषित हावा खान कुनै पनि पर्यटक आउँदैन । हामीले जनतालाई भन्न सक्नुपर्छ– आफ्नो गाउँ–आफैँ बनाउँ।

हामी सानोबाट ठूलोमा र आत्मनिर्भरताबाट आधुनिकतामा जाने यात्राको बारेमा चिन्तनशील छैनौँ । विकास जनताले गर्ने हो । उनीहरूलाई बताउने, जगाउने र सघाउने काम राजनीतिक नेतृत्वको हो।

नेपालको संविधानले सामाजिक सुरक्षा, स्थानीय विकास र चेतनाको दायित्व स्थानीय सरकारलाई सुम्पेको छ । सबै कानुन र नियम बनिसकेका छैनन् । तर जानेको कुरा के हो भने प्रदेश वा सङ्घले संवैधानिक प्रावधान र मर्मको खिलाफ हुनेगरी नियम कानुन बनाउन पाउने छैनन् । नियम कानुन बनेको छैन भनेर जनताको दिनचर्या र समस्या थाती बस्दैन । स्वास्थ्य, शिक्षा, पिउने पानी, स्थानीय सडक र आवास आदि कुरा स्थानीय सरकारकै कार्यक्षेत्रमा पर्छ । पाठ्यक्रममा स्थानीय गौरव र पहिचान समावेश गर्ने दायित्व पनि स्थानीय सरकारकै हो । चिठी खेस्रा गरिदिने, टाइप गरिदिने र चलानी गरिदिने कर्मचारी नभएर काम गर्न पाइएन भन्ने स्थानीय पदाधिकारी देख्दा मलाई साँच्चै टिठ लाग्छ । पञ्चायती निरङ्कुश शासनको बेलामा समेत पञ्चहरू झोलामा चिनीको कुपन र पञ्चायतको छाप लिएर घरघरै आउँथे र परिवारका सदस्यको सङ्ख्याका हिसाबले कुपन बाँडेर जान्थे । तर अहिलेका अधिकांश जनप्रतिनिधि सिंहदरबारको रवाफ आफूकहाँ खोज्न थालेका छन् । निरङ्कुश शासनकालमा उपल्लाको आशय बुझेरमात्र काम गर्ने चलन थियो । बहुदल आयो । नेताको आशय नबुझी काम गर्न नसक्ने कार्यकर्ताको उदय भयो । वैचारिक निर्देशनमा काम गर्न छोडेर कार्यकर्ताहरू नेताको वैयक्तिक आशयमा रुमलिए।

असल चलन आफूले चलाउने हो । पार्टीको दर्शनका आधारमा दावी आफूले गर्ने हो । आफ्नो पार्टीलाई आफैँले कुचो लगाउने हो । नत्र फोहर घरको फोहरी होइन्छ भन्ने चेतना राजनीतिककर्मीहरूमा घट्दै गएको छ । तलबाट नेतृत्वको विकासको प्रक्रिया अहिले लगभग रोकिएको कारण यही हो । २०३६ सालयता कुनै नयाँ नेतृत्व विकास भएको अनुभव नेपाली राजनीतिले गर्न पाएको छैन । ७० कटेका बूढाहरूतिरै आसाको नजर लगाएर बसेका तन्नेरीहरू आफैँ असान्दर्भिक उमेरमा पुग्न लागिसके । कि त सबै कुरा आफैं जान्ने कि बिल्कुल नजान्ने नेताको चक्रब्यूहमा नेपाली राजनीति फसेको छ । राजनीति गर्नेले जनताको अपेक्षा बुझ्न सक्ने क्षमता आफूसँग राख्नुपर्छ । र, सम्भावनाको विषयमा अध्ययन र परामर्श गर्न खुला दिलले तत्पर हुनुपर्छ । नेपालको आधुनिक विकास योजनाको एकलकाँटे चलन पनि यथावत छ । संसारका कतिपय देशमा चिनी मिलको प्रथम उत्पादन चिनी होइन । कतै पाचौँ हो, कतै सातौँ वा आठौँ हो । मोलासेस, कार्डबोर्ड, बिजुली आदि अनेक उत्पादन गर्छन् चिनी मिलले । जलविद्युत्मा पनि तलाउ, माछा पालन, पर्यटन, सिँचाइ, पिउने पानी र वातावरणीय प्रवर्धन सँगसँगै गाँसिएर आउँछ । स–साना किसानको खेत करेसामा एकनासको उत्पादन बजारीकरण र प्रशोधन गर्ने सहकारी र तिनको विकास देखेर÷बुझेर आएकाहरू नेपाल टेकेपछि अजंगको विकासे यान्त्रीकरणको मात्र वकालत गर्न थाल्छन् । हाम्रो समस्या यहीँ छ।

हामी सानोबाट ठूलोमा र आत्मनिर्भरताबाट आधुनिकतामा जाने यात्राको बारेमा चिन्तनशील छैनौँ । विकास जनताले गर्ने हो । उनीहरूलाई बताउने, जगाउने र सघाउने काम राजनीतिक नेतृत्वको हो । किनकि जनताको अपेक्षा र क्षमताबारे सर्वाधिक जानकार व्यक्ति राजनीतिज्ञ नै हुन् । राजनीतिज्ञहरूले पार्टीविशेष र गुटविशेषको धंगधंगीबाट मुक्त हुँदै मेरो राजनीति समग्र राष्ट्रको विकासका लागि हो भन्ने समय चेतनाका साथ क्रियाशील भइदिए हामी बामे सर्दै, टुकुटुकु हिँड्दै दौडन एक दशक लाग्ने छैन । समग्र विकासको चक्र एकपटक सुल्टो घुमेपछि त्यसले आफ्नो गति आफैँ समात्नेवाला छ । ढुक्क भए हुन्छ।

उपाध्यक्ष, प्रदेश योजना आयोग, प्रदेश नं. १








यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा

स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा

सामसंग GearVR र गुगल डेड्रिम जस्ता स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा परेको छ ! ...

जगदम्बा मोटर्सको ‘टिभिएस सुपर एक्सचेन्ज फाइनान्स फेयर’

जगदम्बा मोटर्सको ‘टिभिएस सुपर एक्सचेन्ज फाइनान्स फेयर’

नेपालको लागि टिभिएस टू ह्विलर्सको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले ‘टिभिएस एक्सचेन्ज एन्ड फाइनान्स फेयर’को आयोजना गर्ने भएको छ ।

टेलिकमको अटम अफर सार्वजनिक

टेलिकमको अटम अफर सार्वजनिक

नेपाल टेलिकमले विभिन्न प्याकेजसहितको आकर्षक अटम अफर सार्वजनिक गरेको छ । ...

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यासबीच सहकार्य

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यासबीच सहकार्य

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यास इन्डस्ट्रिज प्रालिबीच आय संकलन सुविधासम्बन्धी एक सहकार्य भएको छ । ...

सानो गौचरनमा केटिएमले सर्भिस सेन्टर

सानो गौचरनमा केटिएमले सर्भिस सेन्टर

नेपालका लागि केटिएमको आधिकारिक बिक्रेता हंसराज हुलासचन्द एन्ड कम्पनी प्रालिले राजधानीको सानो गौचरनमा सर्भिस सेन्टर सञ्चालनमा ल्याएको छ । ...

सिटिजन लाइफको सभा सम्पन्न

सिटिजन लाइफको सभा सम्पन्न

सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्सले दोस्रो वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न गरेको छ । ...

बैंक अफ काठमाण्डूको सभा

बैंक अफ काठमाण्डूको सभा

बैंक अफ काठमाण्डूको २५औं वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न भएको छ । ...

ओपोद्वारा नेपालमा रेनोटू एफ सार्वजनिक

ओपोद्वारा नेपालमा रेनोटू एफ सार्वजनिक

ओपोले नेपालमा रेनो सिरिज अन्तर्गत आफ्नो नयाँ स्मार्टफोन रेनोटू एफ सार्वजनिक गरेको छ । ...

Ncell Footer Ad