हेमराज ज्ञवाली तेह्रौं पुण्यतिथि

पत्रकारिताका प्रेरक

बिहिबार, ०८ कार्तिक २०७५, ०९ : ०९ गुणराज लुइँटेल  | @gunaraj

‘अध्यक्षज्यूसँग जानू,’ कान्तिपुर दैनिकका तत्कालीन सम्पादक योगेश उपाध्यायले दिएको ‘असाइन्मेन्ट’सँगै एकजना भद्र व्यक्तित्वसँग साक्षात्कारको अवसर मिलेको थियो । ती व्यक्ति अरु कोही नभई हामी सबैका प्रिय ‘हेमराज सर’ हुनुहुन्थ्यो।

सम्पादकले दिएको जिम्मेवारीसँगै अध्यक्ष ज्ञवालीसँग यात्रा सुरु भयो । कान्तिपुर कार्यालयबाट हामी सँगै निस्कियौं। पछाडिको सिटमा हामी दुई थियो । कान्तिपुरमा संवाददाताका रुपमा प्रवेश पाएपछि अध्यक्ष ज्ञवालीलाई यदाकदा देखे पनि यसरी सँगै हिड्ने र कुराकानी गर्ने अवसर प्राप्त भएको थिएन।

उहाँ नियत समयमा कार्यालय आउँनु हुन्थ्यो र जानु हुन्थ्यो । एउटा सामान्य कारमा आएको र गएको संयोगले देख्न पनि पाइन्थ्यो । उहाँसँगभन्दा बढी भेटघाट र कुराकानी भने प्रबन्ध निर्देशक कैलाश सिरोहिया र निर्देशक विनोदराज ज्ञवालीसँग हुन्थ्यो । सामान्यतः समाचार कक्षका हाम्रो भेट व्यवस्थापनका व्यक्तिसँग धेरै हुँदैनथ्यो । जे हुन्थ्यो सम्पादक, प्रमुख संवाददाता, डेस्क प्रमुखसँगै हुन्थ्यो।

गाडी पशुपति क्षेत्र नजिकै एउटा आश्रममा गएर रोकियो । त्यहाँ हाम्रो भेट स्वामी रामानन्द गिरीसँग भयो । त्यहाँ गएर हामीले स्वामीजीसँग कुराकानी गरी समाचार लेख्ने उद्देश्यबारे उहाँले पहिल्यै बताइसक्नु भएको थियो।

साधुसन्तसँग अत्यन्तै श्रद्धाभावका साथ भेट गर्ने अध्यक्ष ज्ञवालीको स्वाभाव थियो । हामी त्यहाँ पुगेपछि स्वामी गिरीले अघि बढाउन चाहेको गुरुकुलबारे चर्चा भयो । यो समाचार भोलिपल्ट ‘एंकर’ बनेर आयो प्रथम पृष्ठमा । स्वामी रामानन्द गिरी मात्र होइन स्वामी प्रपन्नाचार्यलगायतका थुप्रै सन्तमहन्थसँग उहाँको निकट चिनजान र सहकार्य थियो । यी सन्त व्यक्तिहरूसँग भेट हुँदा अवश्यै उहाँका बारेमा कुरा गर्थे।

स्वामी रामानन्द गिरीसँगको कुराकानीमा आधारित समाचार छापिएको केही दिनमै यही समाचार प्रशंगलाई उल्लेख गरी अध्यक्ष ज्ञवालीले एउटा लेख प्रकाशित गर्नुभयो । एउटा संवाददाताका निम्ति योभन्दा ठूलो प्रेरक प्रशंग के हुन सक्थ्यो र!

अध्यक्ष ज्ञवालीले सबैसँग बैठक गर्ने चलन थिएन । तर, सम्पादकहरूसँग प्रत्येक बिहीबार भेट्ने चलन थियो । कान्तिपुरका तत्कालीन प्रधान सम्पादक (हालका पनि) नारायण वाग्लेको अनुपस्थितिमा यो पंक्तिकारले बेलाबेलामा अध्यक्षसँग बैठकमा बस्ने मौका पाएको थियो । ती कुराकानीमा पत्रकारिताले सशक्त भूमिका खेल्नुपर्ने पक्षबारे उहाँ प्रष्ट भएको अनुभव हुन्थ्यो।

अध्यक्षको कोठा सबैभन्दा प्रष्ट रुपमा महसुस गर्ने मौका भने कान्तिपुरको तीनकुने स्थित कार्यालयमा नै हो । यसअघि शान्तिनगरको कार्यालयमा भने त्यो मौका प्राप्त भएको थिएन । अध्यक्षको टेबुलअघि मिलाएर राखिएका कुर्सीमा बसी हामी छलफल गथ्र्यौं । उहाँको शालीन व्यक्तित्वका छनक त्यहाँ पनि पाइन्थ्यो।

अध्यक्षका रुपमा ज्ञवालीले कहिल्यै अनावश्यक दबाब दिएको अनुभव छैन । प्रजातान्त्रिक मूल्यमान्यताबाट अखबार बिमुख हुनुहुँदैन भन्ने विचार प्रष्टसँग उहाँ राख्नु हुन्थ्यो । एउटा पूर्व प्रशासकका रुपमा स्वाभाविकरुपमा चिनेजानेका कर्मचारीदेखि राजनीतिक नेतृत्वबाट उहाँमाथि अवश्यै दबाब आउँथ्यो होला । तर, त्यसलाई उहाँले कहिल्यै दबाबका रुपमा समाचार कक्षमा प्रवेश गर्न दिनु भएन।  

बेलबेलामा अध्यक्ष ज्ञवालीका लेख कान्तिपुरमा छापिन्थे । कहिले ती धर्मसंस्कृतिबारे हुन्थे त कहिले विभिन्न पुस्तकका समीक्षा । तैपनि बेलाबेलामा सरकारलाई मार्गदर्शन गर्ने किसिमका आलेख पनि प्रकाशित भएको देखिन्थ्यो । ती आलेखमा मर्यादित ढंगबाट सरकारलाई सुझाव दिइएको देख्न हुन्थ्यो।

प्रमुख संवाददाताका रुपमा काम गर्न थालेपछि बेलाबेलामा अध्यक्षको फोन आउन थाल्यो । त्यो फोनको उद्देश्य कुन समाचार कसरी छाप्ने वा नछाप्ने भन्ने विषयमा हुँदैनथ्यो । अध्यक्षलाई विभिन्न संघसंस्थाले निमन्त्रणा गर्थे । कतिपयले समाचार छाप्ने प्रबन्ध होस् भनी पत्र पठाएका हुन्थे । तिनलाई पनि उहाँले समाचार कक्षमा पठाइदिने गर्नुहुन्थ्यो।

कतिपय ठाउँमा उहाँ संवाददाता पठाउन लगाउनु हुन्थ्यो । तर, शैलीमा कुनै आदेश हुँदैनथ्यो । ‘एकजना संवाददाता र फोटो पत्रकारलाई पठाउन सकिएला ?’ उहाँको फोनको शैली यस्तै हुन्थ्यो । काम लगाउने शैलीबाटै उत्प्रेरणा जागृत हुन्थ्यो।

उहाँको शैली त्यही थियो । उहाँले कसैलाई कहिल्यै रातो मुख लगाएर गाली गरेको पनि सुनिएन । न कहिल्यै ठूलो स्वर गरेको नै सुनियो।

‘हेमराजजीको पत्रिकाबाट आएको’ भनेर जहाँसुकै जाँदा मानिसहरूले संवोधन गर्थे । वास्तवमा कान्तिपुर पब्लिकेसन्सको पर्यायका रुपमा उहाँ रहेको जहिल्यै महसुस हुन्थ्यो । त्यो व्यक्तित्वमा जति विशालता भए पनि ध्यान भने शिक्षा, संस्कृति, धर्म र यस्तै विषयसँग जोडिएको हुन्थ्यो।

उहाँले राजनीतिक पद प्राप्तिको उद्देश्य राख्नु भएको भए नपाइने थिएन । तर, उहाँका निम्ति अध्यक्षको कुर्सी सबैभन्दा ठूलो थियो । र, त्यसको मर्यादामा बसेकै कारण संस्थाको साख बढेको अनुभव गर्न सकिन्थ्यो।

कान्तिपुर पब्लिकेसन्सबाट अलग्गिएर हिड्नु पर्दा उहाँले सबैभन्दा धेरै पीडा महसुस गरेको हामी महसुस गर्न सक्थ्यौं । १० वर्षअघि नेपाल रिपब्लिक मिडियाको स्थापनापछि उहाँ फेरि प्रकाशनको संस्थापक अध्यक्ष बन्नु भयो । नेपालका प्रमुख दुई प्रकाशनको अध्यक्ष बनेर नेतृत्व दिने दुर्लभ अवसर उहाँलाई प्राप्त भयो । यसबाट भने उहाँलाई परम सन्तुष्टी मिलेको थियो।

उहाँको कर्मचारी जीवन पनि उत्तिकै सफल थियो । समाचार संकलनको सिलसिलामा पुग्दा अधिकांश वरिष्ठ प्रशासकहरूले उहाँको बारेमा सोध्थे । कतिपयले उहाँ आफ्नो मित्र भएको सगर्व सुनाउँथे । प्रायः मानिसले त्यसैलाई आफ्नो मित्र भनेर सार्वजनिक गर्छन् जो असल छ र राम्रो काम गरिरहेको छ।

कर्मचारी जीवनले भन्दा पनि पत्रकारितामा आएर गरेको सेवाले उहाँलाई अर्को उचाइमा पु-याएको थियो । निजामती सेवामा जीवनको अधिकांश हिस्सा बिताएर आए पनि उहाँले पत्रकारितामा आएपछि त्यसका मर्यादालाई आत्मसात् गरेको अनुभव हामीलाई भयो । उहाँको नेतृत्वमा रहेका प्रकाशन गृहको सफलताको श्रेय पनि यही व्यवहारलाई जान्छ । पत्रकारिताको पवित्रता जोगाउन नसक्ने प्रकाशन गृहले आफूलाई टिकाइराख्न सक्दैनन्।

पब्लिकेसन्सलाई उचाइमा पु-याउन अध्यक्ष ज्ञवालीको भूमिका अतुलनीय रहेको छ । त्यो शालीन छवि नै यसका निम्ति धेरै अर्थमा जिम्मेवार छ।  

उहाँ अखबारका प्रकाशक मात्र होइन सचेत पाठक पनि हुनुहुन्थ्यो । आफ्नो अखबार आद्योपान्त पढ्ने हुनाले त्यसमा रहेका गल्ती र राम्रा पक्ष कहिल्यै जानकारीबाट बाहिर रहँदैनथे । उहाँले अखबार राम्रो छ भन्नु भयो भने सन्तोष लाग्थ्यो र केही बिग्रिरहेको छ भन्दा पिर पनि । र, अखबारको बारेमा उहाँको टिप्पणी मेरा निम्ति भने जहिल्यै मार्गदर्शक रह्यो।

उहाँका अक्षर नबुझिने थिएनन् । तर, कहिलेकाहीं उहाँले हातले लेखेर दिएका लेख छापिँदा अशुद्ध पनि हुन्थ्यो । अनि उहाँ आफैं थक्थकाउँदै भन्ने गर्नुहुन्थ्यो, ‘मैले आफैं टाइप गराएर दिनुपर्ने रहेछ ।’ संस्कृतको पनि ज्ञाता र नेपाली भाषामा पनि पकड भएका कारण अखबारको हतारोमा कहिलेकाहीं फेलापर्ने अशुद्धि पनि उहाँका निम्ति स्वीकार्य थिएन।

रिपब्लिक मिडियामा हेमराज सर नियमित नआए पनि प्रत्यक्ष÷परोक्षरुपमा मैले भने कुनै न कुनै हिसाबले सम्पर्कमा रहिरहने मौका पाएँ । जीवनको अन्तिम समयसम्म पनि कसै न कसैले पठाएका लेखबारे उहाँको टेलिफोन प्राप्त भइरहन्थ्यो।

‘हेर्नुहोस्, उपयुक्त भए छापिदिनु होला,’ यही आग्रह हुन्थ्यो उहाँको । आफूले कुनै व्यक्तिको सिफािरस गरे पनि त्यो लेख जसरी पनि छापियोस् भन्ने आग्रह नहुनु उहाँको व्यक्तित्वको विनम्र र शिष्ट पक्ष थियो । कतिपय लेख उपयुक्त नभएको हामीले बतायौं भने पनि उहाँले त्यसमा अन्यथा राय व्यक्त गर्नु हुँदैनथ्यो।

उहाँ विभिन्न धार्मिक तथा आध्यात्मिक संस्थासँग जोडिनु भएको थियो । उहाँका धार्मिक पुस्तक, संस्कृतबाट अनुवाद भएका कृति समेत प्रकाशित छन् । नागरिकमा पनि उहाँले निरन्तर केही न केही लेखिरहनु भएको थियो।

केही समय यता हामीले ज्ञवालीद्वारा अनूदित योगवाशिष्ठसारको नेपाली पद्य हरेक शनिबार प्रकाशित गर्दै आएका थियौं । आध्यात्मिक विषयमा रुचि हुने पाठकका निम्ति यो अनुवाद रुचिकर रहेको छ । उहाँकै प्रेरणाले तुलनात्मकरुपमा हामीकहाँ अलि बढी नै आध्यात्मिक विषयका लेख र सामग्री प्रकाशित हुन्छन्।

पछिल्लो पटक दुई महिनाजति अघि उहाँलाई निवास चाबहिल चुच्चेपाटीमा देख्ने मौका प्राप्त भएको थियो । उहाँ प्रातः भ्रमण सकेर फर्किसक्नु भएको थियो । अनायासै बिहान देखेर उहाँ खुसी हुनुभयो । अनुहारमा आभा थियो र स्वास्थ्य स्थिति पनि राम्रो देखिएको थियो।

एकै छिन कुराकानी गरेपछि विनोद सर र म प्रातःभ्रमणका निम्ति निस्केका थियौं । हेमराज सरसँग त्यसपछि भेट नभए पनि दशैंअघिसम्म बेलाबेलामा कुराकानी भइरहेको थियो । पछिल्लो पटक पनि उहाँले एउटा किताब विमोचन कार्यक्रमको समाचार छापिदिन आग्रह गर्नु भएको थियो । त्यो कार्यक्रममा उहाँ आफैं पुग्नु भएको थियो । तर, यसपटक संवाददाता पठाउन सकिएन । उहाँले आफैं मलाई समाचार टिपाउनु भयो।

राजनीतिबाहेक पनि समाचारका अनेकन विधा छन् । कला, साहित्य, संस्कृति, अध्यात्मजस्ता पक्षका समाचार निम्ति प्रेरित गरिरहने हेमराज सरको उपस्थिति हामीलाई खट्किइरहने छ । पत्रिकामा कुनै गल्ती भेटिँदा सस्नेह त्यसलाई सच्याउन टेलिफोन गर्ने हाम्रा मार्गदर्शकको अभाव कहिल्यै पूर्ति हुने छैन।





यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

टिभिएसले ल्यायो अन्तराष्ट्रीय रेस ट्रयाकमा मोटरसाईकल चलाउने योजना

टिभिएसले ल्यायो अन्तराष्ट्रीय रेस ट्रयाकमा मोटरसाईकल चलाउने योजना

नेपालको लागि टिभिएस मोटर कम्पनीको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले टिभिएस मोटरसाईकल ग्राहकहरुलाई लक्षित गरेर एक नयाँ योजना अपाचे रेस...

सिभिल बैंक लिमिटेडको शाखा बाँकेको कोहलपुरमा

सिभिल बैंक लिमिटेडको शाखा बाँकेको कोहलपुरमा

सिभिल बैंकले आफ्नो शाखा बिस्तारको क्रममा बाँकेको कोहलपुरमा शाखा संचालनमा ल्याएको छ। सो शाखाको उद्घाटन कोहलपुर नगरपालिकाका नगर प्रमुखु लुट...

ग्राउन्ड सेवा प्रभावकारी बनाउँदै वायुसेवा निगम

ग्राउन्ड सेवा प्रभावकारी बनाउँदै वायुसेवा निगम

नेपाल वायुसेवा निगमले त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको ग्राउन्ड ह्यान्डलिङ सेवालाई थप स्तरीय बनाउन विभिन्न उपकरण खरिद प्रक्रिया अगाडि बढाइएको छ। ...

सिभिल बैंकलाई आइ एस ओ सर्टिफिकेट 9001:2015 प्राप्त

सिभिल बैंकलाई आइ एस ओ सर्टिफिकेट 9001:2015 प्राप्त

सिभिल बैंकको सिभिल ट्रेड सेन्टर, सुन्धारा स्थित कर्पोरेट अफिसमा आयोजित एक कार्यक्रमका बीच आइ एस ओ 9001:2015 को प्रमाणपत्र आइ...

टाटाको मनसुन चेकअप क्याम्प र साथमा ऐक्सचेन्ज अफर

टाटाको मनसुन चेकअप क्याम्प र साथमा ऐक्सचेन्ज अफर

टाटा मोटर्सको नेपालका लागि एकमात्र आधिकारीक बिक्रेता, सिप्रदी ट्रेडिङ्ग प्रा.लि. ले ३ गते सम्म ऐक्सचेन्ज अफर सहितको फ्रि मनसुन चेकअप...

अनरको बजेट स्कमार्टफोन नेपाली वजारमा

अनरको बजेट स्कमार्टफोन नेपाली वजारमा

नेपालको लागि अनरको आधिकारिक बिक्रेता क्रेटोस टेक्नोलोजिज प्रा. लि.ले एक महिना अगाडी सफतापूर्वक बजेट सेगमेण्टको अनर 8A  लन्च गरे लगत्तै...

काठमाडौंको ताम्राकार कम्प्लेक्समा सामसङ मोबाइलको सर्भिस् सेन्टर

काठमाडौंको ताम्राकार कम्प्लेक्समा सामसङ मोबाइलको सर्भिस् सेन्टर

सामसङ नेपालले हालै काठमाडौंको न्युरोड स्थित ताम्राकार कम्प्लेक्सको तेश्रो तलामा आफ्नो आधिकारिक सर्भिस् सेन्टर उच्च स्थरिय सेवा सहितको  शुभारम्भ गरेको...

पब्जीजस्ता अनलाइन गेम खेल्दा ल्याग हुन्छ ? यस्तो छ पिंग घटाउने तरिका

पब्जीजस्ता अनलाइन गेम खेल्दा ल्याग हुन्छ ? यस्तो छ पिंग घटाउने तरिका

स्मार्टफोनमा पब्जी वा अन्य कुनै अनलाइन गेममा खराब इन्टरनेटले र ल्यागले मज्जा नै खराब गर्छ ...

Ncell Footer Ad