दसैँ जनजातिको हैन भन्नु भ्रम हो : डा. जगमान गुरुङ

बिहिबार, ०१ कार्तिक २०७५, १९ : ४६ शुक्रबार

दसैँ धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्व हो । दसैँमा शक्तिको उपासना हुन्छ । नेपालमा दसैँमा हिन्दूको उपासनाको विधिको वर्चस्व रहेको छ  । 

जनजातिले पनि हिन्दूको दसैँ हो भन्ने बुझेका छन् । जनजातिमा हाम्रा पुर्खा मैषासुर हुन्, पूर्खालाई पराजित गरेर दसैँ मानिएको भन्ने बुझाइका कारणले पनि दसैँ तथा दसैँको टीका जनजातिले कुनै समय बहिष्कार गरेका हुन् ।

विभिन्न शक्तिपीठमा जनजाति तथा आदिवासी पुजारी छन् । विश्वमा सबैभन्दा बढी पशु बलि हुने ठाउँमा थारु पुजारी छन् । छिन्ताङ भगवतमा राई पुजारी, गोरखाको कालिका दरबारमा काली स्थापना गरेको ठाउँमा मगर पुजारीबाहेक अरु पस्न पाउँदैनन् । 

दसैँ जनजातिको पर्व हैन भन्ने क्रिस्चियनले प्रचार गरेका हुन् । हिन्दू धर्मलाई विनाश गर्न गलत प्रचार गरिएको हो ।नेपालमा हिन्दू, बौद्ध, आदिवासी, जनजाति लगायतको बीचमा भेद छैन । एकअर्काको आन्द्रा गाँसिएको छ । हिन्दू, जनजाति, आदिवासी लगायतको बीचमा भेद गराइदिएपछि हिन्दू धर्म पतन हुनुका साथै आदिवासी जनजातिको पनि संस्कृति पतन हुन्छ भन्ने उद्देश्यले गलत प्रचार गरिएको हो । 

ब्राह्मण बाहिरी खण्डमा पाठ गर्छन् । गोरखाको कालिका मन्दिरमा मगरको अग्राधिकार छ । 

स्याङ्जाको आलमदेवी मन्दिरमा मगर पुजारी छन् । दाङको बाराही मन्दिरमा मगर पुजारी छन् । राजविराजको राजदेवीमा पुजारी थारु, काठमाडौँको शोभा भगवती र भद्रकालीमा वज्राचार्य पुजारी छन् ।

भक्तपुरको नवदुर्गा र पलाञ्चोक भगवतीमा वज्राचार्य पुजारी छन् । धरानको बूढासुब्बामा मगर पुजारी छन् । प्रमुख शक्तिपीठमा जनजाति पुजारी भएपछि कसरी जनजातिले हाम्रो दसैँ हैन भन्ने ?

दसैँमा विशेषगरी गण्डकी प्रदेशका कोतमा मगर र ब्राह्मण पुजारी छन् । मगर पुजारी छन् भने ब्राह्मण पुरोहित छन् । 
काली स्थापना गरेको ठाउँमा महाअष्टमीको कालरात्रिको मध्यरातमा मगर पुजारीले केराको पातमा भातको जाँड कालीलाई चढाउने चलन छ । 

मगर पुजारीले कालीलाई जाँड चढाएपछि ब्राह्मणले हरिओम तत्सम् भनेर संकल्प गर्छन्, त्यहाँ मतवाली र तागाधारीबीच भेद छैन । नेपाली संस्कृतिमा मतवाली र तागाधारीबीच आ–आफ्नो पहिचान भए पनि मिलेर बसेको समाज हो । 

दसैँ जनजातिको पर्व हैन भन्ने क्रिस्चियनले प्रचार गरेका हुन् । हिन्दू धर्मलाई विनाश गर्न गलत प्रचार गरिएको हो ।नेपालमा हिन्दू, बौद्ध, आदिवासी, जनजाति लगायतको बीचमा भेद छैन । एकअर्काको आन्द्रा गाँसिएको छ । हिन्दू, जनजाति, आदिवासी लगायतको बीचमा भेद गराइदिएपछि हिन्दू धर्म पतन हुनुका साथै आदिवासी जनजातिको पनि संस्कृति पतन हुन्छ भन्ने उद्देश्यले गलत प्रचार गरिएको हो । 

नेपालमा मानिने विभिन्न धर्म–संस्कृति तथा आदिवासी जनजातिबीच द्वन्द्व गराइदिएपछि एकआपसमा द्वन्द्वमा फँस्छन् र क्रिस्चियनको वर्चश्व हुन्छ भन्ने उद्देश्यले धर्म–संस्कृतिका बारेमा गलत प्रचार भएको हो । 

आर्यको गुण, देश, काल, परिस्थितिअनुसार भाषा, धर्म, संस्कृति परिस्कृत गर्दै लाने हो । आर्य शब्दको अर्थ सभ्य हो । बसाइँ सर्दै जाँदा आदिवासी भूमिपुत्रको मीठो बोलीलाई पनि अंगीकार गर्दै लाने गुण नेपालीमा थियो । 

भूमिपुत्रको चलनलाई सांस्कृतिकीकरण गरिन्थ्यो । सांस्कृतिकीकरण भनेको हिन्दूजस्तो बनाइयो । त्यसैले आदिवासी जनजातिमा पनि हिन्दूको कतिपय कुरामा प्रभाव परेको छ भने जनजाति आदिवासीको कतिपय कुरामा हिन्दूको पनि प्रभाव परेको छ । त्यसैले नेपालमा यो हिन्दू, बौद्ध, यो आदिवासी, जनजाति भन्ने छुट्याउन सकिँदैन । सबैको आन्द्रा जोडिएको छ । 

नालापानीको लडाईंमा पानीको स्रोत काटिदिएर नेपालीलाई प्याक प्याक पारेजस्तै हिन्दू धर्मको ज्ञानको स्रोत पनि काटिदिने खेल भइरहेको छ ।

मतवाली र तागाधारीबीचको आन्द्रा काटिदिएपछि मान्छे मर्ने भएकाले अहिले विवाद ल्याएर आन्द्रा काटिदिने अहिलेको खेल हो ।

नालापानीको लडाईंमा पानीको स्रोत काटिदिएर नेपालीलाई प्याक प्याक पारेजस्तै हिन्दू धर्मको ज्ञानको स्रोत पनि काटिदिने खेल भइरहेको छ । 

सुरुमा सबै जनजाति तथा क्षेत्री ब्राह्मणले सेतै टीका लाउने चलन थियो । पछिल्लो समय रातो रङ पाइन थालेपछि मात्रै रातो टीका लाउन थालिएको हो । नेवार व्यापारी भएकाले सबैभन्दा पहिले नेवारले दसैँमा रातो टीका लाउन थालेका हुन्।

चरेशको थालमा, ढुङ्गामा अक्षताले पूजा गरेर बोकालाई भोग दिइयो र त्यही बोकाको रगत चामलमा हालेर टीका लाउन थालियो । नेपालका आदिबासीले रगतको टीका पछि मात्र लाउन थालेका हुन् ।

दसैँमा बलि चढाइँदा पशु अधिकारकर्मीले आवाज उठाउनु सही हैन । इस्लाम तथा इसाइ धर्मावलम्बीमा पनि काटमार गर्ने चलन छ । इस्लामले उँट काट्छन् भने क्रिस्चियनले टर्की (सुतुरमूर्ग) काटेर आफ्नो पर्व मनाउने चलन छ । 

(लेखक संस्कृतिविद् हुन्।)








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

सामसङको प्रिमियम क्यामरा अब 'एथर्टी एस' मा

सामसङको प्रिमियम क्यामरा अब 'एथर्टी एस' मा

सामसङले हालै नयाँ डिजाइनको साथ ग्यालेक्सी 'एथर्टी एस' प्रस्तुत गरेको छ । ...

सिन्धुका थप दुई शाखा विस्तार

सिन्धुका थप दुई शाखा विस्तार

पछिल्लो समय आक्रमक ढंगले बैंकिङ एकाइ विस्तार गरिरहेको सिन्धु विकास बैंकले एकैदिन थप दुई शाखा विस्तार गरेको छ । ...

इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घट्यो

इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घट्यो

नेपाल टेलिकमले कात्तिक १ देखि लागू हुने गरी इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घटाएको छ । ...

गोंगबुमा सुविधायुक्त सिनेमा हल

गोंगबुमा सुविधायुक्त सिनेमा हल

गोंगबुस्थित अत्याधुनिक सुविधायुक्त सिनेमा हल आइएनआइले प्रदर्शन सुरु गरेको छ । ...

सिजीको लक्की–ड्र सम्पन्न

सिजीको लक्की–ड्र सम्पन्न

चाडपर्वका बेला सिजीले ल्याएको ‘सिजीसँग उत्साह उमंग थाइल्यान्ड जाउँ परिवारसँग’ नामक स्किमको पहिलो चरणको लक्की–ड्र समपन्न भएको छ । ...

बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ

बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ

बिएमडब्लू मोटराड नेपालका आधिकारिक बिक्रेता हिमालयन मोटराडले ‘बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ’ सम्पन्न गरेको जनाएको छ । ...

ओपो रेनोटू एफको नेपालमा विक्रि आरम्भ

ओपो रेनोटू एफको नेपालमा विक्रि आरम्भ

ओपोले नेपालमा आफ्नो बहुप्रतिक्षित मोडल ओपो रेनोटू एफको अक्टोबर १८देखि पाको, न्यूरोड स्थित आफ्नो आधिकारिक शोरुममा आयोजित फर्स्टसेल कार्यक्रम मार्फत...

टिभिएस एक्सचेन्ज मेला सम्पन्न

टिभिएस एक्सचेन्ज मेला सम्पन्न

नेपालका लागि टिभिएस टू ह्विलर्सको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले ‘टिभिएस एक्सचेन्ज एन्ड फाइनान्स फेयर’को आयोजना गरेकोे छ । ...

Ncell Footer Ad