विश्व अर्थतन्त्र फेरि मन्दीको संघारमा

बुधबार, ०५ असोज २०७३, ०८ : ०२ डा. सञ्जय अाचार्य

विगत केही वर्षमा विश्व अर्थतन्त्रमा आएका ठोस परिवर्तनले फेरि आर्थिक मन्दीको चक्र सुरू हुन लागेको संकेतहरू दिएका छन् । सन् २००८ मा देखिएको विश्वव्यापी आर्थिक मन्दी अमेरिकी कम्पनीहरूमा आएको संकट र त्यसमा पनि रियल स्टेट व्यवसायमा आएको समस्याले निम्त्याएको थियो भने एक दशक नबित्दै फेरि विश्व अर्थतन्त्रले भिन्न भिन्न कारणले गर्दा मन्दीको बाटो समात्न पुगेको आभास भएको छ । अघिल्लो वर्षमात्र विश्व अर्थतन्त्र ४.५ प्रतिशतले वृद्धि हुने प्रक्षेपण गरिएकामा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषले अब ३.६ प्रतिशतले मात्र वृद्धि हुने आकलन गरेको छ ।

सन् २०१६ मा विश्व अर्थतन्त्रमा केही युगान्तकारी परिवर्तन देखापरेका छन् । झण्डै पचास वर्षको सहयात्रा तोड्दै संयुक्त अधिराज्यका बहुसंख्यक जनताले युरोपेली समुदायबाट छुट्टिने पक्षमा मतदान गरेका छन् । यसले तुरुन्तै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमै मुद्रा र सेयर बजारमा नकारात्मक छाप छाड्यो । ब्रिटिस पौन्डको विनिमय दर तीस वर्षकै बीचमा सबैभन्दा कमजोर स्तरमा झर्यो । बेलायतले समग्र युरोपबाट आप्रवासी समस्या र युरोपेली समुदायभित्र युरो जोनको समस्याबाट मुक्ति पाउन यो कठोर बाटो तय गरेको धेरैको बुझाइ छ ।

ग्रिस, पोर्चुगल, स्पेन र आयरल्यान्डमा देखिएको ऋण र वित्तीय संकटले युरो जोनमा गहिरिँदै गएको दीर्घकालीन समस्याले ल्याउने परिणामहरू आफू त्यसबाट अलग भएपछि भोग्नु नपर्ने आशा ब्रिटिस नीति निर्माताहरूलाई छ भने श्रम बजार अब आफ्नो अनुकूलमा हुने निम्न आय भएका कम दक्ष ब्रिटिस कामदारहरूको बीचमा छ । यी दुई समूहबीच परेका मध्यमवर्गीय जनता भने यस प्रकारको जनमत परिणामबाट असन्तुष्ट छन् तर यहाँनेर हाम्रो सरोकारको विषय भनेको ब्रेक्जिट सम्भावित आर्थिक मन्दीको कतिसम्मको कारक तत्व हो भन्ने रहेको छ ।

विश्वको पाँचौँ ठूलो आर्थिक शक्ति बेलायतको साठी प्रतिशतभन्दा बढी वैदेशिक व्यापार युरोपेली साझा बजारसँग हुने गर्छ तर अबको परिवर्तनले नयाँ व्यापारिक गन्तव्यहरूको पहिचान र विविधीकरणमा उसले ठूलो कसरत गर्नुपर्ने देखिन्छ । अर्कोतर्फ सहज युरोपेली आप्रवासनले सस्तोमा मध्यम र कमसल कामदारहरू पाइने वातावरण विस्तारै हटेर जानेछ जसले गर्दा बेलायती वस्तु र सेवाहरू विश्व बजारमा महँगो पर्न जानेछन् । यसको ठीकविपरित जर्मनी र स्विडेनले सिरिया र अफगानिस्तानको गृहयुद्धबाट आत्तिएका दक्ष कामदारलाई आफ्नो मुलुकमा आउन र व्यवसाय गर्न छुट दिएर सस्तोमा कामदारलाई उत्पादनमूलक उद्योगहरूमा प्रयोग गरी आर्थिक वृद्धि दर माथि उचालेका छन् ।

अर्कोतिर यस नीतिको विपरित धारमा उभिएको ब्रिटिस अर्थतन्त्र खर्चिलो र संकुचित बन्न पुगेको छ ।  हुन त ब्रेक्जिटको पक्षमा जनमत देखापर्ने बित्तिकै ब्रिटिस सेयर र पुँजी बजारलाई सेलाउन नदिनका लागि सरकारले लगानीमैत्री केही नीतिहरू तत्कालै घोषणा नगरेको भने होइन तर तिनीहरूले त्यति ठूलो दीर्घकालीन महत्व भने राख्दैनन् । अर्कोतिर ब्रिटिस अर्थतन्त्रमा करिव १५ प्रतिशत हिस्सा ओगटने स्कटिस जनता भने अहिलेको जनमतबाट रुष्ट छन् । उनीहरुलाई आफूमा समेटेर राख्नका लागि इङ्ल्यान्डले फेरि केही लचिलो हुनुपर्ने स्थिति पैदा भएको छ । यी घरेलु समस्याको उल्झनले ब्रिटिस अर्थतन्त्रलाई अरू कमजोर बनाउने सम्भावना बढेर गएका छन् ।

विगत तीन दशकदेखि सरदर दुई अंकको आर्थिक वृद्धि दर कायम राखेको चिनिया अर्थतन्त्र हालका वर्षहरूमा उत्पादनमुखीबाट उपभोगमुखी बाटोमा अग्रसर देखिएको छ । विगत एक दशकमा चीनमा मध्यमवर्गीय समाजको आकार दोब्बरभन्दा बढी भएको छ जसले दुईवटा क्षेत्रलाई बढी प्रभावित पारेको छ । पहिलो, उनीहरूको उपभोगवादी संस्कृतिले बचत दरलाई तल झारेको छ । दोस्रो, पहिल्यैदेखि मध्यमवर्गीय समाजमा रहेकाहरूको आय वृद्धिले सेयर बजार र घर–जग्गा कारोबारमा लगानी बढेको छ ।

धेरैजसो चिनिया कम्पनीको उत्पादनको अन्तर्राष्ट्रिय बजार युरोपेली मुलुकहरू भएकाले र त्यहाँ वित्तीय संकट लम्बिँदै गएकाले धेरैजसो मध्यमवर्गीय समाजको बचत उत्पादनमूलक उद्योगमा भन्दा सेयर बजार र घर–जग्गा कारोबारमा जान थालेको छ । यस प्रकारको फोका अर्थतन्त्रको विकासले ढिलो÷चाँडो संकट निम्त्याउने निश्चित थियो । कर्जा उत्पादनशील क्षेत्रमा जानुभन्दा कम उत्पादकत्व भएका र रोजगारीमा प्रत्यक्ष योगदान गर्न नसक्ने क्षेत्रमा बढ्नुले राम्रो संकेत गर्दैन ।

यसले गर्दा चिनिया आर्थिक वृद्धि दरमा ठेस लाग्न पुगेको हो । यस प्रवृत्तिले कम आम्दानी र कम बचत र लगानीको चक्र सुरू गरेको छ । यसले गर्दा चिनिया आर्थिक वृद्धि दर आगामी वर्षहरूमा पनि केही कम हुँदै जाने निश्चित छ । विश्वको दोस्रो ठूलो आर्थिक शक्तिको राष्ट्रिय उत्पादनको वृद्धि दरमा आएको संकुचनले अन्ततोगत्वा विश्व अर्थतन्त्रलाई नै मन्दीमा धकेल्ने सम्भावनालाई स्वाभाविक परिणतिका रूपमा बुझ्नुपर्छ ।
घट्दो चिनिया आर्थिक वृद्धि दरको असर अफ्रिकी फलाम, तामा र कच्चा तेलको निर्यातमा विस्तारै देखा पर्न थालिसकेको छ । अफ्रिकी मुलुकहरूमा यी उद्योगमा चिनिया लगानी एकनासले बढिराखेको प्रवृत्ति हालमा सुस्ताएको छ । यसले अफ्रिकी मुलुकहरूलाई चाँडै नै मन्दीको घेरामा पार्ने सम्भावनालाई थप बल पु¥याएको छ ।

युरो जोनको समस्या सुल्झनेभन्दा बल्झने बाटोमा अग्रसर छ । सन् २०१५ मा ग्रिस अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषको ऋण तिर्न नसक्ने मुलुकका रूपमा स्थापित हुन पुग्यो । पछिल्लो आमचुनावले पनि अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष र युरोपेली केन्द्रीय बैङ्कले सुझाएको खर्च कटौती नीतिलाई ग्रिक जनताले स्वीकार नगरेको देखिन्छ । यसले युरो जोनको स्थायित्वमा नै प्रश्नचिह्न उठाएको छ ।

बेलायतले आफ्नो इच्छाले युरोपेली समुदाय छाडेजस्तै ग्रिसलाई भने युरोपेली समुदाय र युरो मुद्रा छाड्न लगाउन सकिने सम्भावनाहरू बढेको पनि केही अर्थशास्त्री बताउँछन् । यदि परिस्थिति यो दिशामा अघि बढ्यो भने ग्रिस सानै मुलुक भए पनि यो परिणति युरो जोनकै लागि घातक सिद्ध हुनेछ किनकि ब्रेक्जिटपछि ग्रिक्जिटले युरोपेली समुदायको स्थायित्वमाथि नै प्रहार गरेको मानिन्छ । हालमा दक्षिण युरोपका मुलुक ग्रिस, पोर्चुगल, स्पेन, इटाली र आयरल्यान्डका लागि युरोपेली केन्द्रीय बैङ्कले सुझाएको खर्च कटौतीको नीतिले वित्तीय समस्यालाई केही हदसम्म सम्बोधन गरे पनि यसले स्वाभाविकरूपमा आर्थिक वृद्धि दरलाई भने तल झारिरहनेछ ।

यसरी विश्वको सबैभन्दा ठूलो आर्थिक समुदाय र केही दृष्टिकोणबाट हेर्दा सबैभन्दा ठूलो आर्थिक शक्तिमा आएको स्खलनले तत्कालमा आर्थिक मन्दीलाई अगाडि बढाउँछ भने दीर्घकालमा यसले युरोपेली समुदाय र युरो जोनकै स्थायित्वमाथि नै प्रश्न चिह्न जन्माउने खतरा बढेको छ ।
अमेरिकामा नोभेम्बर महिनामा हुन गइरहेको राष्ट्रपति चुनावले पनि आगामी दिनहरूमा विश्व आर्थिक समृद्धि वा संकुचनबारे केही सन्देश दिन्छ । इतिहासले अमेरिकी राष्ट्रपतीय चुनावपछिको वर्षमा अमेरिकी अर्थतन्त्र सामान्यतया मन्दीको चरणमा प्रवेश गर्ने गरेको प्रवृत्ति देखाउँछ । कारण, चुनावको समयमा राजनीतिक पार्टी र उपभोक्ताहरूले प्रशस्त खर्च गर्ने गरेकाले त्यसपछि अमेरिकी फेडरल रिजर्भले संकुचनकारी मौद्रिक नीति तय गर्ने गर्छ जसले आर्थिक वृद्धि दरलाई तलतिर धकेल्छ ।

हालको चुनावले डेमोक्रेटिक र रिपब्लिकन पार्टी दुवैले अमेरिकाको सुरक्षाको प्रश्न आफ्नो प्रमुख चासोको विषय रहेको बताएका छन् । यसले गर्दा आप्रवासीसम्बन्धी प्रावधानहरू आउँदा वर्षहरूमा केही कडा हुने निश्चित छ जसको प्रत्यक्ष प्रभाव अमेरिकी श्रम बजारमा पर्नेछ र ज्याला दर माथि जानेछ । यसले लागत खर्च बढाइ निर्यातमा नकारात्मक असर पार्नेछ भने घरेलु अर्थतन्त्रमा मुद्रास्फीतिको चाप पनि पर्नेछ ।

केही उदीयमान अर्थतन्त्रहरूको आशातीत प्रगति देखा नपरेपछि आर्थिक मन्दीको सम्भावना बढेर गएको छ । रसियाले आर्थिक सामथ्र्यभन्दा सामरिक शक्तिको विस्तारमा आफ्नो शक्ति प्रयोग गरेको देखिन्छ । प्राकृतिक सम्पदाहरू प्रचुर मात्रामा रहेका अन्य उदीयमान आर्थिक शक्ति चीन, भारत, ब्राजिल जस्ता मुलुकका साथमा भीमकाय जनसख्या छन् तर रसियाको स्थिति भने अलिक फरक देखिन्छ, त्यहाँ जनसंख्याको वृद्धि दर ऋणात्मक छ ।

अर्कोतिर पुरुषहरूको अत्यधिक अल्कोहल सेवनले गर्दा औषत आयु घट्न थालेको छ, यसले उत्पादन प्रक्रियामाथि प्रत्यक्ष असर पार्न थालिसकेको छ । त्यसमाथि वैज्ञानिक र प्राविधिकहरूको पश्चिम युरोप र अमेरिकातर्फको पलायन रोकिन सकेको छैन । यसले गर्दा रसियाको आर्थिक वृद्धि दर मानवीय संसाधनको उचित व्यवस्थापनको कमजोर स्थिति र पश्चिमा राष्ट्रहरूको शंकाको दृष्टिकोणले गर्दा भरोसालाग्दोरूपमा बढ्न सकेको छैन । यसले पनि सन् २०१७ मा विश्वव्यापी आर्थिक मन्दीको सम्भावना बढाएको छ ।

 







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

आइफोन ( iPhone ) मा i को अर्थ के ?

आइफोन ( iPhone ) मा i को अर्थ के ?

एप्पलले i अक्षरको प्रयोग सन् १९९८ मा रिलिज भएको iMac ( आइम्याक ) मा प्रयोग गरेको थियो ...

महिन्द्राका दुई नयाँ मोडल सार्वजनिक हुने

महिन्द्राका दुई नयाँ मोडल सार्वजनिक हुने

नेपालका लागि महिन्द्रा एण्ड महिन्द्रा लिमिटेडको प्यासेन्जर भेहिकलहरुको आधिकारीक वितरक अग्नी इन्कर्पोरेटेडले यस पटकको नाडा अटो शोमा महिन्द्राको पछिल्लो उत्पादनहरु...

अब २५ लाख मै डेढ तल्ले घर

अब २५ लाख मै डेढ तल्ले घर

सामान्यतः घर बनाउन कति लाग्ला ? ५० लाख, ७५ लाख वा १ करोड ? तपाईंको डिजाइन र सजावटले यो मूल्यमा...

मेगा बैंकको एक्सटेन्सन काउन्टर यातायात व्यवस्था कार्यालयमा

मेगा बैंकको एक्सटेन्सन काउन्टर यातायात व्यवस्था कार्यालयमा

मेगा बैंक नेपाल लिमिटेडले काठमाडौँको स्वयम्भु ठूलो भर्याङ्ग स्थित यातायात व्यवस्था कार्यालयको परिसरमा एक्सटेन्सन काउन्टर सञ्चालनमा ल्याएको छ । ...

नेपाल–फिलिपिन्स उद्योग वाणिज्य संघमा ज्ञवाली अध्यक्ष

नेपाल–फिलिपिन्स उद्योग वाणिज्य संघमा ज्ञवाली अध्यक्ष

नेपाल–फिलिपिन्स उद्योग वाणिज्य संघको तेस्रो वार्षिक सधारणसभा सम्पन्न भएको छ । ...

डिप्रोक्सको तनाव व्यवस्थापन तालिम

डिप्रोक्सको तनाव व्यवस्थापन तालिम

डिप्रोक्स लघुवित्त वित्तीय संस्था लिमिटेडले संस्थाको उच्च व्यवस्थापनलाई लक्ष्य गरी साउन २९ र ३० गते आवासीय तनाव व्यवस्थापन तालिम आयोजना...

नेपाल इन्फ्रास्ट्रक्चर बैंकको लगानी सुरु

नेपाल इन्फ्रास्ट्रक्चर बैंकको लगानी सुरु

नेपाल इन्फ्रास्ट्रक्चर बैंकले आफ्नो लगानीको सुरुवात कास्कीको माछापुच्छ्रे र सर्दीखोला गाउँपालिकास्थित ३२ मेगावाट  उत्पादन क्षमतको करुवा सेती हाइड्रोपावर परियोजनाबाट गरेको...

काञ्जिरोवामा स्टिम प्रशिक्षण

काञ्जिरोवामा स्टिम प्रशिक्षण

कोटेश्वरस्थित काञ्जिरोवा नेसनल माध्यमिक विद्यालयमा विज्ञान, प्रविधि, इन्जिनियरिङ र गणित (स्टिम) विषयक दुई दिवसीय प्रशिक्षणात्मक कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ ।

Ncell Footer Ad