चीन कम्युनिस्टको कि कन्फ्युसियसको?

आइतबार, २० साउन २०७५, ०७ : ४५ आदित्यमान श्रेष्ठ

सन् २००४ को कुरा हो । चीनको शेनजेन सहरमा अन्तर्राष्ट्रिय वातावरणसम्बन्धी बैठक बसेको थियो । यो नोभेम्बरको २६ देखि २९ तारिखसम्म चलेको थियो । यो चीनको राज्य वातावरण संरक्षण प्रशासनको तत्वावधानमा सम्पन्न भएको थियो । शेनजेन सहर चीनको दक्षिणमा बनेको छ । यो हङकङ नजिक पर्छ र त्यसैको नक्कल गरेर बनेको छ । अग्ला अग्ला भवनहरूले भरिभराउ छ । यसको परिकल्पना आधुनिक चीनका निर्माता तेङ सियाओ पिङले गरेका रहेछन् । उनको स्मरणमा उनको एउटा विशाल सालिक पनि राखिएको छ । यो सहर असलमा आधुनिक चीन चिनाउने खालको नै रहेछ । यस बैठकमा चीनको वातावरण मन्त्रालयका एक उपमन्त्री पान यु उपस्थिति थिए।

यो बैठकको दौरानमा विभिन्न देशहरूबाट आएका प्रतिनिधिहरूले बोल्ने मौका पाएका थिए । त्यसै अवसरमा यो पंक्तिकारले पनि एसियाको वातावरण पत्रकार समूहको पहिलो अध्यक्षको हैसियतले बोल्ने मौका पाएको थियो । त्यो बेला चीनको विकास तीव्र गतिमा भइरहेको थियो । तर भविष्यमा कतातिर लाग्ला भन्ने आँकलन जताततै भइरहेको थियो । यसबारे मलाई लागेको विचार पोख्ने राम्रो अवसर पाएको थिएँ । चीन चाँडै नै एउटा विश्व शक्ति हुनेमा कुनै शंका छैन । तर यो पनि अमेरिकी शक्ति जस्तै घमण्डी र निरंकुश भयो भने ठूलो अभाग्यको कुरा हुनेछ । शक्तिशाली हुनु राम्रो हो र चीन त्यो बाटोमा अग्रसर भइसकेको छ । तर शक्तिको आडमा अमेरिका जस्तो अहंकारी, अरुलाई धम्क्याउने, कर लगाउने र अप्ठेरो पार्ने बानी र नीति गलत हो । शक्तिशाली भएपछि यस्तो आनीबानीबाट कसरी जोगिने भनेर अहिलेदेखि नै चीनले विचार गर्नुपर्छ । यसका लागि चीनलाई सजिलो पनि छ । यसका लागि चीनले अरुतिर हेर्नै पर्दैन । आफ्नै इतिहास, संस्कृति र प्राचीन सभ्यतातिर हेरे पुग्छ । चीनमा महापुरुषहरू जन्मिएका छन् । कन्फ्युसियस र लाओत्सेजस्ता ठूला विद्वान्हरू जन्मिएका छन् । उनीहरूको दर्शनले चीनलाई शदीयौँसम्म दिशानिर्देश गरेका थिए । उनीहरूले चिनियाँ शासकहरू र जनतालाई सदाचार, सहनशीलता र सरलताका साथ कसरी बाँच्न सकिन्छ भनी सिकाएका थिए । आधुनिक चीनले उनीहरूलाई सम्झनु मात्र पर्छ र उनीहरूको अर्ति शिक्षालाई पुनर्जीवित पार्नुपर्छ । त्यसो हुन सके विश्वशक्तिका रुपमा अमेरिकाले जस्तो कलंक चीनले व्यहोर्नुपर्ने छैन । चिनियाँ उपमन्त्री पान युले यो विचारको सराहना गरेका थिए।

मलाई यो कुरा थाहा पाएर खुसी लाग्यो कि चीनले सन् २००७ देखि कन्फ्युसियस इन्सिच्युट खोल्न थालेको छ । यो अहिले संसारभर फैलि पनि सकेको रहेछ । यसै दौरानमा नेपालको काठमाडौँ विश्वविद्यालयमा एउटा कन्फ्युसियस इन्सिच्युट स्थापित भइसकेको पनि रहेछ । यसले विभिन्न गतिविधिहरू गरेर चीनको भाषा संस्कृतिको प्रसार गर्दै रहेछ । यसका साथै चीन र नेपालबीचको सम्बन्ध सुधार गर्ने दिशामा पनि महत्वपूर्ण गतिविधि गर्ने रहेछ । चीनसितको नेपालको सम्बन्ध दिन परदिन बढदै गएको र गहिरिँदै गएकाले चीनलाई राम्ररी बुझ्नु र सम्झनु अति महत्वपूर्ण मानिन्छ । सो कुरा हालैको नेपालका प्रधानमन्त्री केपी शर्माको ६ दिने चीन भ्रमणले देखायो । उनी १५९ जनाको टोली लिएर चीन गए र २२ वटा सम्झौता र समझदारीका पत्रहरूमा हस्ताक्षर गरे । तिनीहरूबाट चिनियाँ र नेपालीहरूबीचमा सम्पर्क बढ्ने र सम्बन्ध अरु व्यापक हुने भएको छ।

कन्फ्युसियसको सम्बन्धमा नागरिकका सम्पादक गुणराज लुइँटेलले आफ्नो एउटा लेखमा प्रकाश पारेका छन् । चीनको भ्रमणको सिलसिलामा उनले दिएको विवरणअनुसार बेइजिङबाट करिब आठ सय किलोमिटर टाढा रहेको सान्दोङ प्रान्तस्थित चुफुमा रहेको कन्फ्युसियस प्रतिमा, उनकै नाममा खोलिएका रिसोर्ट र उनका उक्तिहरूलाई पुनः क्यालिग्राफी लगायत प्राचीन चीनको अनुभव गर्ने केन्द्र स्थापना गरेर डाँडालाई हराभरा बनाइएको छ । अचेल चीनले कन्फ्युसियसलाई आफ्नो जीवन पद्धति बनाएको देखिन्छ । समृद्ध र नयाँ चीनले आफ्ना चिन्तकलाई संसारभरि गौरवसाथ चिनाउन थालेको अनुभूति पनि हुन्छ । चीनमा कम्युनिस्टहरू शासन सत्तामा आएपछि झन्डै लुप्त अवस्थामा रहेका कन्फ्युसियसलाई ‘ब्रान्ड’का रुपमा प्रस्तुत गर्न थालेको निकै भइसकेको छ । उनले यो पनि लेखेका छन् कि माओकालीन चीनमा कन्फ्युसियसका मूर्ति तोडफोड गरिएका थिए । अहिले चीनले कन्फ्युसियस प्रेमलाई ह्वात्तै बढाएको छ । चिनियाँ समाजको समृद्धि र सुसंस्कृत व्यवहारमा कन्फ्युसियसको ठूलो प्रभाव रहेको छ । झन् विश्व मानचित्रमा आफूलाई उदीयमान शक्तिका रुपमा उभ्याएको चीनका लागि कन्फ्युसियस दर्शनले झनै विनयी बनेर अघि बढ्न मार्गदर्शन गरेको छ । चीनले गर्ने कूटनीतिक व्यवहार, छिमेकीप्रतिको सद्भाव र समृद्धि यात्रामा आफ्नो निरन्तरको लगावमा कन्फ्युसियस दर्शनको झलक पाउन सकिन्छ । एक हिसाबले चीनले कन्फ्युसियसलाई आफ्नो ऐतिहासिक पहिचानका रुपमा अघि बढाउन थालेको देखिन्छ।

चीनलाई बुझ्न एकताका माओलाई बुझ्नु जरुरी ठानिन्थ्यो । त्यस पछि तेङ सियाओ पिङलाई बुझ्नु जरुरी ठानियो । अहिले आएर कन्फ्युसियसलाई बुझ्नु जरुरी देखिँदै छ । यसै सिलसिलामा गुणराज लुइँटेल भन्छन्, कन्फ्युसियसका उक्तिलाई आजको चीनका राजनैतिक परिदृश्यलाई चित्रित गर्न पनि अचेल चिनियाँहरूले उत्तिकै उपयोग गर्छन् । कुनै बेला माओका रेडबुकबाट उद्धृत गरिएका पंक्तिलाई कण्ठस्थ गर्ने चिनियाँका लागि अहिले कन्फ्युसियस अनिवार्य आवश्यकता जस्तै बन्न पुगेका छन् । अहिलेका राष्ट्रपति सी जिन पिङको बेल्ट एन्ड रोड इनिसियटिभ अन्तर्गत प्राचीन रेशम मार्गलाई पुनः कार्यान्वयन गर्न थाल्ने क्रममा कन्फ्युसियस दर्शनलाई पूरै आत्मसात् गर्न खोजेको देखिन्छ । कन्फ्युसियसले चिनियाँहरूलाई मात्र सुहाउने कुरा गरेका छैनन् । उनले हाम्रा नेताहरूलाई प्रेरित गर्ने कुराहरू पनि गरेका छन् । एउटा उक्तिमा उनी भन्छन्, ‘सही कुरा के हो भनेर बुझिसकेपछि सो नगर्नु साहसको कमी हो ।’ हाम्रा नेताहरूले यति मात्र बुझिदिए भने के नेपाल र नेपालीको कल्याण हुने थिएन?

एक उच्चस्तरको मान्छे आफ्नो वचनमा नम्र हुने गर्छ तर त्यस्तो मानिस काममा धेरै अगाडि हुन्छ । राजनीतिमा लागेका हाम्रा अग्रगामी मानिसहरू भने यसको ठीक उल्टा देखिन्छन् । बोलाइमा अगाडि तर काममा पछाडि । यसको माने उनीहरू उच्चस्तरका व्यक्तिहरू होइनन् । बोलाइ र गराइमा देखिने सामञ्जस्यता र विभिन्नताबाट नै चिनियाँ र अरू मुलुकका अगुवाहरू छुट्टिन्छन्।








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा

स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा

सामसंग GearVR र गुगल डेड्रिम जस्ता स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा परेको छ ! ...

जगदम्बा मोटर्सको ‘टिभिएस सुपर एक्सचेन्ज फाइनान्स फेयर’

जगदम्बा मोटर्सको ‘टिभिएस सुपर एक्सचेन्ज फाइनान्स फेयर’

नेपालको लागि टिभिएस टू ह्विलर्सको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले ‘टिभिएस एक्सचेन्ज एन्ड फाइनान्स फेयर’को आयोजना गर्ने भएको छ ।

टेलिकमको अटम अफर सार्वजनिक

टेलिकमको अटम अफर सार्वजनिक

नेपाल टेलिकमले विभिन्न प्याकेजसहितको आकर्षक अटम अफर सार्वजनिक गरेको छ । ...

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यासबीच सहकार्य

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यासबीच सहकार्य

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यास इन्डस्ट्रिज प्रालिबीच आय संकलन सुविधासम्बन्धी एक सहकार्य भएको छ । ...

सानो गौचरनमा केटिएमले सर्भिस सेन्टर

सानो गौचरनमा केटिएमले सर्भिस सेन्टर

नेपालका लागि केटिएमको आधिकारिक बिक्रेता हंसराज हुलासचन्द एन्ड कम्पनी प्रालिले राजधानीको सानो गौचरनमा सर्भिस सेन्टर सञ्चालनमा ल्याएको छ । ...

सिटिजन लाइफको सभा सम्पन्न

सिटिजन लाइफको सभा सम्पन्न

सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्सले दोस्रो वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न गरेको छ । ...

बैंक अफ काठमाण्डूको सभा

बैंक अफ काठमाण्डूको सभा

बैंक अफ काठमाण्डूको २५औं वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न भएको छ । ...

ओपोद्वारा नेपालमा रेनोटू एफ सार्वजनिक

ओपोद्वारा नेपालमा रेनोटू एफ सार्वजनिक

ओपोले नेपालमा रेनो सिरिज अन्तर्गत आफ्नो नयाँ स्मार्टफोन रेनोटू एफ सार्वजनिक गरेको छ । ...

Ncell Footer Ad