ट्रस्टको नाममा ८७ अर्बको सम्पत्ति

छैन भरपर्दो संरक्षण

मङ्गलबार, २६ असार २०७५, ०६ : ४८ भाषा शर्मा  | @sb_language

काठमाडौं - पूर्व अधिराजकुमारी प्रेरणा शाहको भनिएको जग्गा सर्वोच्च अदालतको पूर्ण इजलासले नेपाल ट्रस्टको नाममा ल्याउन गत साल नै आदेश दिए पनि अझैसम्म आइसकेको छैन । अहिले ४ महिनापछि छोड्ने सहमति भएको सिंहले बताए ।

धेरै ठाउँमा सार्वजनिक जग्गा व्यक्तिले प्रयोग गरिरहेको अवस्थामा ट्रस्टले त्यसलाई संस्था मातहत ल्याउन कारबाही प्रक्रिया अगाडि बढाएको पनि उनले बताए । ट्रस्टका अधिकांश घर, जग्गा निकै सस्तो दरमा भाडामा लगाइएको छ ।

लामो समयदेखि भाडा पुनरवलोकन हुन सकेको छैन भने सम्पत्तिको संरक्षण पनि प्रभावकारी हुन सकेको छैन । सार्वजनिक सम्पत्ति सुरक्षित हुन नसकेको ट्रस्टका सचिव सिंह स्वयं स्विकार्छन् । संरक्षण हुन नसक्दा गोकर्णमा ७ किलोमिटर पर्खाल भत्केर जीर्ण भइसकेको, काठमाडौंबाहिर चितवनमा दियालो बंगलामा सिसा फुटेको एवं छाना सबै जीर्ण भइसकेको र पोखराको प्रख्यात रत्नमन्दिर जीर्ण भइसकेको पनि सिंहले जानकारी दिए ।

ट्रस्ट बनेको १० वर्ष भए पनि विदेशमा कति रकम छ भनेर अझैसम्म पत्ता लगाउने काम भएको छैन । ‘अमेरिका, स्विट्जरल्यान्ड, भुटानलगायतका देशमा छ भन्ने सुनिएको छ । वास्तविकता खोज्दैछौं । देशभित्रै अझै कति लुकाइएका छन् । त्यसका लागि सहसचिवको संयोजकत्वमा सातसदस्यीय समिति बनाइएको छ’, सिंहले भने, ‘विदेशमा नगद नै हुनुपर्ने अनुमान हो ।

पूर्व अधिराजकुमारी प्रेरणाको भनिएको जग्गा सर्वोच्च अदालतको पूर्ण इजलासले नेपाल ट्रस्टको नाममा ल्याउन भनिसकेको गत सालमै हो तर अझैसम्म आइसकेको छैन

यहाँ होटल अन्नपूर्णमा सेयर छ । विभिन्न बैंकहरुमा गरी ७८ करोडको सेयर ट्रस्टको नाममा छ । मुद्दती खातामा ५७ करोड रुपैयाँ आइसकेको छ ।’ त्यसो त गत वर्ष ट्रस्टले ९ करोड रुपैयाँ भाडाबाट मात्रै उठाएको थियो । अर्बभन्दा बढी आम्दानी भएको ट्रस्टको सम्पत्ति जगेर्ना भएको देखिँदैन जब कि ट्रस्टका लागि पुँजीगत बजेट वार्षिक ५ लाख छुट्याइएको छ । ‘८७ अर्बको सम्पत्तिलाई यति बजेटले संरक्षण गर्न सकिन्न । संरक्षणका लागि एक प्रतिशत बजेट चाहिन्छ नै । त्यही भएर सम्पत्ति संरक्षणमा चुनौती छ’, सिंहले भने । लुकाइएको सम्पत्तिको जानकारी दिनेलाई नगदको व्यवस्था गरिएको जानकारी दिँदै सिंहले भने, ‘विदशमा रहेका नेपाली दूतावाससँग समन्वय गरेर सम्पत्ति पत्ता लगाउन सकिन्छ ।

हामी मठमा मात्र सम्पत्ति खोजिरहेका छौं । तर अब परम्परागत रुपमा मात्र नभएर हामी ट्रस्टको डिजिटल नक्सा तयार गर्दैर्छौं ।’ट्रस्टको लुकेको सम्पत्ति, देश, विदेशको सम्पत्ति संरक्षणको चुनौतीलगायतका विषयमा सचिव डा. रमेशप्रसाद सिंहसँग गरिएको कुराकानी :

ट्रस्टमा कहिले आउनुभयो ? आएपछि केके काम भए ?
सहरी विकासमा थिएँ, २०७४ मंसिरमा सचिव भइसकेपछि पहिलो पोस्टिङ जल तथा ऊर्जा आयोगमा भयो । त्यहाँ ४ महिना बसें । २०७५ वैशाख पहिलो सातादेखि ट्रस्टमा आएर कार्यभार सम्हालें ।

ट्रस्टको ऐन २०६४ सालमा आएको ऐनअनुसार काम र रेकर्ड हेर्न थालें । यहाँको मुख्य उद्देश्य स्वर्गीय राजा वीरेन्द्र र उनको नाममा रहेका सम्पत्ति संरक्षण र संवद्र्धन गर्ने प्रमुख उद्देश्य हो । राजाको नाममा वा व्यक्ति, संस्था जोसुकैको नाममा रहे पनि राजाको हक लाग्ने ट्रस्टमा आउने भन्ने कानुनी व्यवस्था छ ।

हेर्दै जाँदा व्यक्तिहरुको नाममा जग्गा देखियो । व्यक्तिहरुको नामवली तयार गरेर सञ्चालक समितिमा पेस गरें । सञ्चालक समितिमा गृहमन्त्री अध्यक्ष, र मुख्य सचिव, मलगायतका सचिव गरी सातजना रहने व्यवस्था छ । तीमध्ये ४ जना सदस्य मनोनीत हुन बाँकी छ । ट्रस्ट बनेको १० वर्षभन्दा बढी भइसक्यो । सञ्चालक समिति पूर्ण भइसकेको छैन । ४ जनाको नाम प्रस्ताव गरेर क्याबिनेटमा लैजाने तयारी गरिएको छ ।

कुनै व्यक्तिको जग्गा ट्रस्टमा ल्याउनुभयो त ?
एक साताअघि छाउनीमा स्थानीय जुनी थापाले प्रयोग गर्दै आएको ट्रस्टको जग्गा पटकपटक आग्रह गर्दा छोड्न मान्नुभएन । करिब ३ रोपनी घरसहितको जग्गा अन्तिम पटक ७ दिने म्याद दिई ताला लगाएर अहिले ट्रस्टको नाममा ल्याइसकेका छौं ।

छाउनीमै रहेको प्रेरणा शाहको जग्गा पनि ट्रस्टकै होइन ?
पूर्व अधिराजकुमारी प्रेरणाको भनिएको जग्गा सर्वोच्च अदालतको पूर्ण इजलासले नेपाल ट्रस्टको नाममा ल्याउन भनिसकेको गत सालमै हो तर अझैसम्म आइसकेको छैन । मैले आउनेबित्तिकै ट्रस्टको नाममा ल्याउन ३५ दिने सूचना जारी गरें । अहिले ४ महिनापछि छोड्ने सहमति भएको छ ।

त्यसैगरी गल्कोपाखामा ९ आना जग्गा व्यक्तिले प्रयोग गरिरहेका छन् । त्यस्तै ठमेलमा महत्वपूर्ण जग्गामा टहरा बनाएर व्यक्तिले प्रयोग गरिरहेका छन् । त्यसबाहेक धेरै ठाउँमा सार्वजनिक जग्गा व्यक्तिले प्रयोग गरिरहेका छन् । व्यक्ति, संस्थाले प्रयोग गरिरहेको हेरेर कारबाही प्रक्रिया अगाडि बढाइएको छ ।

ट्रस्टको सम्पत्ति व्यक्तिले दुरुपयोग गरेका छन् भन्ने सुनिन्छ, सही हो ?

तपाईंको प्रश्नमा केही सहमत छु । जग्गाको संरक्षणमा कमी अवश्य छ । कतिपय जग्गा मिचिएका छन् ।

संरक्षण हुन नसक्दा गोकर्णमा ७ किलोमिटर पर्खाल भत्केर जीर्ण भइसकेको छ । काठमाडौंबाहिर चितवनमा दियालो बंगलामा सिसा फुटेको छ । छाना सबै जीर्ण भइसकेका छन् । पोखराको प्रख्यात रत्नमन्दिर जीर्ण भइसकेको छ । पूर्वाधार कमजोर छन् । सम्पत्तिको प्रभावकारी संरक्षण हुन सकेको छैन।


काठमाडौंबाहेक कहाँकहाँ जग्गा छन् ?

देशभरिबाट जति सम्पत्ति ट्रस्टको नाममा प्राप्त ग¥यौं, त्यो सब परम्परागत पद्धतिबाट ल्याइएको हो । मोठबाट सम्पत्ति उतारेर करिब २२ हजार रोपनी जग्गा ट्रस्टको नाममा आइसकेको छ । चितवनमा दियालो बंगला, पोखरामा फेवातालनजिक को २ सय रोपनीमा फैलिएको रत्नमन्दिर छ ।

धादिङमा एकै ठाउँमा जंगलसहित १५ हजार रोपनी छ । देशका १२ जिल्लाको लगत हेर्दा ट्रस्टको नाममा भौतिक पूर्वाधारसहितको २१ हजार ५६१ रोपनी जग्गा आइसकेको छ । काठमाडौंको गोकर्णमा करिब ४ हजार रोपनी छ । त्यसमध्ये करिब २९ सय रोपनी लिजमा दिइसकेको छ भने १२ सय रोपनी जग्गाको भाडा आउँदैन ।

गोकर्णको जग्गा लिजमा नदिनुको कारण ?
गोकर्णको ४ हजारमध्ये २९ सय रोपनी सुरुमै ३० वर्षका लागि लिजमा दिइएको रहेछ । त्यस जग्गामा सय कोठाको रेस्टुरेन्ट, गल्फ कोर्स छन् । १२ सय रोपनीबारे अध्ययन गर्दैछौं । ग्लोबल टेन्डर गर्ने कि के गर्ने भन्ने निर्णय हुन बाँकी छ ।

भएका संरचनाहरु एकदमै कम मूल्यमा लिजमा दिइएको छ, पुुनःमूल्यांकन किन हुँदैन ?

ठीकै हो । हामीले त्यसका लागि प्राविधिक टोली गठन गर्ने सोचमा छौं । पहिलेको तुलनामा ५ देखि १० प्रतिशत भाडा वार्षिक रुपमा थपिँदै गएको छ । समयसापेक्ष रुपमा भाडा समायोजन गर्नुपर्नेछ ।दरबारमार्गको जग्गा भाडामा दिँदा ५ अर्ब घोटाला भएको महालेखा परीक्षकको कार्यालयले औंल्याएको छ । तर त्यस जग्गामा काम अघि बढिसकेको छ । तपाईंहरु के गर्दै हुनुहुन्छ ?

२०७४ जेठ महिनामा म आउनुअघि सहमति भइसकेको थियो । मैले रोक्न माथिल्लो निकायले रोक्न लगाउनुप¥यो । कसैले उजुरी पनि दिएको छैन । पत्रिकामा ५ अर्ब घोटला भयो भनी आएको समाचार मैले पनि पढेको हो । हामीसँग भएका जति सक्कल फाइल सबै अख्तियारमा गइसकेका छन् ।

तपाईंलाई अधिकार नदिएकाले रोक्न सक्नुभएन ?

पत्रपत्रिकामा आएको समाचार अनौपचारिक रुपमा पढिएको हो । औपचारिक रुपमा केही गर्न सक्ने अवस्था छैन । मैले केही कारण नभई रोक्न सक्ने अवस्था छैन ।

देशभित्रको सम्पत्तिको केही मूल्यांकन भएको छ ?
ट्रस्टको अहिलेसम्म भेटिएको जग्गाको ३० प्रतिशत वनजंगल बाँकी छोडेर करिब ८७ अर्ब प्रारम्भिक मूल्यांकन आइसकेको छ ।

काठमाडौंमा चक्रपथभित्र करोड रुपैयाँ प्रतिआना, चक्रपथबाहिर २० लाख रुपैयाँ प्रतिआना मूल्यांकन प्रस्ताव गरिएको छ । प्रस्तावित बाहिरी चक्रपथबाहिर ५ लाख प्रतिआनाले मूल्यांकन गरिएको छ । पोखरामा ३० लाख प्रतिआना, चितवन र हेटौंडामा १० लाख प्रतिआनाका दरले मूल्यांकन गरिएको छ ।

विदेशमा पनि ट्रस्टको सम्पत्ति छ भन्ने सुनिन्छ । कति छ ?
ट्रस्ट बनेको १० वर्ष भयो तर विदेशमा कति रकम छ भनेर अझैसम्म पत्ता लगाउन सकेका छैनौं । अमेरिका, स्विट्जरल्यान्ड, भुटानलगायतका देशमा छ भन्ने सुनिएको छ ।

वास्तविकता खोज्दैछौं । देशभित्रै अझै कति लुकाइएका छन् । त्यसका लागि सहसचिवको संयोजकत्वमा सात सदस्यीय समिति बनाइएको छ । समितिमा प्रहरीका एसएसपी, अनुसन्धानका एसएसपी, अर्थ मन्त्रालय, ट्रस्टकै एकजना प्रतिनिधि सम्मिलित टोली गठन गरेका छौं । समितिबाट ठोस सुझाव मागेका छौं । विदेशमा सम्पत्तिबारे जानकारी दिनेलाई पुरस्कारसहितको व्यवस्था गर्दैछौं ।

विदेशमा पनि नगद हो ? देशमा कति छ ?
विदेशमा नगद नै हुनुपर्ने अनुमान हो । यहाँ होटल अन्नपूर्णमा सेयर छ । विभिन्न बैंकहरुमा गरी ७८ करोडको सेयर ट्रस्टको नाममा छ । मुद्दती खातामा ५७ करोड रुपैयाँ आइसकेको छ ।

गत वर्ष ९ करोड रुपैयाँ भाडाबाट लियौं । ट्रस्टको आम्दानी अर्बभन्दा बढी छ तर पनि ट्रस्टको सम्पत्ति जगेर्ना गर्न सकिरहेको छैन । राज्यको प्राथमिकता कम देखिएको छ । ट्रस्टका लागि पुँजीगत बजेट वार्षिक ५ लाख छुट्याइएको छ । ८७ अर्बको सम्पत्तिलाई यति बजेटले संरक्षण गर्न सकिन्न । संरक्षणका लागि एक प्रतिशत बजेट चाहिन्छ नै । त्यही भएर सम्पत्ति संरक्षणमा चुनौती छ ।

लुकाइएका सम्पत्ति खोज्ने अन्य उपाय के छ ?
लुकाइएको सम्पत्तिको जानकारी दिनेलाई नगदको व्यवस्था गर्नेछौं । विदशमा रहेका नेपाली दूतावाससँग समन्वय गरेर सम्पत्ति पत्ता लगाउन सकिन्छ । हामी मठमा मात्र सम्पत्ति खोजिरहेका छौं । तर अब परम्परागत रुपमा मात्र नभएर हामी ट्रस्टको डिजिटल नक्सा तयार गर्दैर्छौं ।

भेटिएका तर व्यक्तिले हडपेका सम्पत्ति कसरी ट्रस्टमातहत ल्याउने ?

पहिलोपटक समय दिन्छौं । भएन भने दोस्रो, तेस्रो गरी सूचना दिन्छौं । व्यक्तिलाई सफाइको मौका पनि हो । जनशक्ति कम छ । हामीले मात्र हटाउन सकिँदैन । गृहलाई खबर गर्छौं, महानगर, जिल्ला प्रशासन, प्रहरी, वडा गरी काम गर्नुपर्छ । प्रक्रियागत रुपमा ढिलाइ भएको छ ।

आगामी कार्ययोजना के छन् ?
सम्पत्ति संरक्षण, शिक्षा, स्वास्थ्यमा लगानी गर्न कार्यविधि तयार भइरहेको छ । भाडाको कार्यविधिका लागि नियमावली परिवर्तनसहित रणनीतिक योजना तयार गर्दैछौं । सरकारबाट योजना पास भएपछि काम हुन्छ । सरकारले बजेट छुट्यायो वा हामीसँग भएको रकम सञ्चालन गर्न दिएमा ब्याजबाट काम गर्न सकिन्छ ।

मूलधन चलाउनु पनि पर्दैन । दोस्रो कुरा, ऐन, नियमावलीमा संशोधन गरेर ट्रस्टलाई सुदृढ गराउन सकिन्छ ।
रत्न मन्दिर, दियालो बंगलाका लागि गुरुयोजना बनाएका छौं । दुवैलाई सम्पदाको रुपमा पर्यटकीय प्रवद्र्धन गर्नुपर्छ । भक्तपुरको कटुन्जे सल्लाघारीमा रहेको जग्गामा नेवारी कल्चर सेन्टर वा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको अस्पताल बनाउन सकिन्छ । धेरै विकल्प छन् । धादिङ रनुवाकोटका जग्गामा योजना बनाएर आर्थिक विकासको गतिविधि अघि बढाउन सकिन्छ ।

 






यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

२० हजार देखि ३० हजारसम्मका उत्कृष्ट एन्ड्रोइड स्मार्टफोनहरू

२० हजार देखि ३० हजारसम्मका उत्कृष्ट एन्ड्रोइड स्मार्टफोनहरू

यस मूल्यको दायरामा पर्ने र नेपाली बजारमा सजिलै खरिद गर्न सकिने मोडर्न स्मार्टफोनहरूको सूची यहाँ प्रदान गरिएको छ ...

ह्वावेको वाई नाइन प्राइम २०१९ नेपाली बजारमा

ह्वावेको वाई नाइन प्राइम २०१९ नेपाली बजारमा

ह्वावेले पप–अप क्यामरा भएको वाई नाइनप्राइम २०१९ नेपालीबजारमा सार्वजनिक गरेको छ। ...

मेरिएट होटलद्वारा राजस्थानी फुड फेस्टिभल आयोजना

मेरिएट होटलद्वारा राजस्थानी फुड फेस्टिभल आयोजना

काठमाडौं मेरिएट होटल, नक्सालले आफ्नै रेष्टुरेन्ट ठमेल किचनमा प्राचीन रेसिपिहरु इनफिउज गरेर विशेष रुपमा राजपरिवारहरुका लागि बनाइने प्राचीन किचनको स्वादिष्ट...

मेगा बैंक दशौं वर्षमा प्रवेश

मेगा बैंक दशौं वर्षमा प्रवेश

मेगा बैंकले स्थापनाको नवौं वर्ष पूरा गरि दशौं वर्षमा प्रवेश गरेको अवसरमा मंगलबार काठमाडौंको कमलादीस्थित केन्द्रिय कार्यालयमा आयोजित वार्षिकोत्सव कार्यक्रममा...

के हो हाइव्रिड कार ?

के हो हाइव्रिड कार ?

हाइव्रिड कार त्यस्तो कार हो जसमा इलेक्ट्रिक मोटर तथा पेट्रोल वा डिजेलले सञ्चालित हुने इन्जिन जडान गरिएको हुन्छ। यस्ता कारहरुमा...

माछापुच्छ्रे बैंकको ऋणपत्र २०८५

माछापुच्छ्रे बैंकको ऋणपत्र २०८५

माछापुच्छ्रे बैंक लिमिटेडको रु.एक हजार अङ्कित दरका तीस लाख कित्ता ऋणपत्र यहि मिति २०७६/०४/०६ गते सोमबार देखि जारी गरेको छ...

यस्तो हुनेछ फेसबुकको नयाँ डिजाइन

यस्तो हुनेछ फेसबुकको नयाँ डिजाइन

फेसबुकको नयाँ डिजाइनको तस्विरहरू ...

एनएमबि बैंकको नयाँ कर्पोरेट अभियान

एनएमबि बैंकको नयाँ कर्पोरेट अभियान

एनएमबी बैंकले ‘हामी देख्छौ अपार संभावना’ को अवधारणा सहित नयाँ कर्पोरेट अभियान आरम्भ गरेको छ । ...

Ncell Footer Ad