‘मेरो स्वास्थ्यले साथ दिएसम्म रगत दिइरहन्छु’

शनिबार, ०२ असार २०७५, ०९ : ०७ नागरिक

कुनै गम्भीर शल्यक्रिया गर्दा होस् वा विभिन्न कारणले शरीरमा रगतको कमी हुँदा होस्, त्यसबेला ज्यान बचाउन रगतकै जरूरी पर्छ । त्यो आवश्यकता पूर्ति गर्न तपाईं हामीले नै रगत दान गर्नुपर्ने हुन्छ ।  यसैकारण रक्तदानलाई जीवनदान पनि भन्ने गरिएको हो ।

यस्तै महान् अभियानमा ३१ वर्षदेखि समर्पित एकजना यस्ता व्यक्ति छन्, जसले अहिलेसम्म १ सय ६१ पटक रक्तदान गरिसकेका छन् । उनी हुन्– काठमाडौंका अर्जुप्रसाद मैनाली । रोजगारीका सिलसिलामा अमेरिका बस्दै आएका उनी हाल नेपाल आएका छन् । यसै अवसरमा उनको रक्तदान अनुभवबारे नागरिककर्मी पवित्रा सुनारले कुराकानी गरेकी छन् ।     

अहिले पनि रक्तदान गरिरहनु भएको छ ?
हो, गरिहेको छु । पछिल्लोपटक गत मे २६ (गत जेठ १२ गते) मा थाइल्याण्ड पुगेर रक्तदान गरें ।

कहिलेदेखि रक्तदान गर्न थाल्नु भयो ?
सन् १९८७ अगस्त २० मा काठमाडौंको विशाल बजारमा पहिलोपटक रक्तदान गरेको थिएँ । अहिले ३१ वर्ष भयो । जति बेला म भर्खर १९ वर्षको थिएँ ।
 
पहिलोपटक रक्तदान गर्ने विचार कसरी आयो ?
म क्याम्पस पढ्दै थिएँ । प्रमाणपत्र तह पढ्दा ‘इंग्लिस फर कलेज’ भन्ने पुस्तकमा ‘द ब्लड डोनर’ भन्ने विषय थियो । जतिबेला मलाई रगत दिन मिल्छ भन्ने नै थाहा थिएन । त्यो विषय पढेपछि मेरो मनमा मैले पनि रगत दिएँ भने कसैलाई बचाउन सक्छु भन्ने सोचाइ आयो।

सन् १९८७ अगस्टको कुरा हो । म काठमाडौंको न्युरोडमा हिँड्दै थिएँ । त्यहाँ रक्तदान कार्यक्रम भइरहेको रहेछ । निक्कै बेर हेरें । मान्छेहरू आउँदै रगत दिँदै जाने क्रम चलिरहेको थियो । त्यो देखेपछि मलाई पनि रक्तदान गरौं–गरौं लाग्यो । र, जीवनमा पहिलोपटक रगत दिएँ र घर आएँ । त्यसको एक हप्तापछि ‘ब्लड बैंक’मा बोलाए । रक्तदानको कार्ड बनाइदिएका रहेछन् । त्यसपछि म पटक–पटक ब्लड बैंकमा गएर सोध्न थालें ।

आफूलाई रक्तदानमै समर्पित गर्न किन मन लाग्यो ?
एक दिन रेडक्रस गएको थिएँ । एक जना आफ्नी श्रीमतीका लागि रगत लिन गएका रहेछन् । ब्लड बैंकले एक पोका दिने र एक पोका चाहिँ उनी आफैले दिनुपर्ने रहेछ । तर डरले उहाँले रगत दिनु भएन।

त्यो देखेपछि मेरो मनमा रक्तदानबारे सबैलाई सही जानकारी दिने रक्तदानका लागि उत्प्रेरित गर्ने विचार आयो । त्यसयता रेडक्रसका हरेक रक्तदान अभियानमा सहभागी हँुदै आफूले पनि रक्तदान गर्न थालें । मैले रगत दिँदै गएपछि  रेडक्रसले नियमित रूपमा बोलाउन थाल्यो ।

रेडक्रसका कार्यक्रममा मलाई बोलाएर रक्तदानबारे दुई÷चार कुरा बोल्न लगाइन्थ्यो । सन् १९९० डिसेम्बर ५ मा लियो क्लबको आयोजनामा रक्तदान कार्यक्रम भयो । रक्तदान गरेको एक घण्टापछि साइकल र्याली कार्यक्रम थियो । वर्षमा कम्तीमा एकपटक रक्तदान गरौं भन्ने सन्देश लेखिएको प्लेकार्ड बोकेर हिँड्ने कार्यक्रम थियो । त्यसमा पनि सहभागी भएँ ।

अहिलेसम्म १ सय ६३ पटक रक्तदान गरिसकेको छु । यो सबै हिसाब गर्दा ८१ लिटर रगत हुन्छ । जसले ४ सय ८९ जनालाई बचाउन सकिन्छ ।  

हालसम्म कतिपटक रगत दिनु भयो ?
अहिलेसम्म १ सय ६३ पटक रक्तदान गरिसकेको छु । यो सबै हिसाब गर्दा ८१ लिटर रगत हुन्छ । जसले ४ सय ८९ जनालाई बचाउन सकिन्छ ।  

विभिन्न देशमा गएर रक्तदान गर्नु हुन्छ, त्यो रगत नेपालीले पाउँछन् त ?
मैले विश्वभरका मानिसलाई सोचेर रगत दिने हो । मैले मानवता सोचेर रगत दिने हो । जुन रगत आवश्यक परेकाले पाए होलान् भन्ने लाग्छ ।
 
कति वटा देशमा पुगेर रक्तदान गर्नु भयो ?
अष्टे«लिया, अमेरिका, मकाउ, बेलायत, हाइटी, युगान्डा, थाइल्याण्ड, मलावी, बरमुढालगायत विश्वका १४ वटा देशमा पुगेर रक्तदान गरेको छु । ती देशमा आफूले पनि रक्तदान गर्नुका साथै अरूलाई पनि रक्तदानका लागि उत्पे्ररणा दिएको छु ।

सन् २०१६ को कुरा हो, एउटा अखबारमा अफ्रिकाको मलाली भन्ने ठाउँमा खाद्यान्न संकट परेछ । खानाको अभाव भएपछि त्यहाँका राष्ट्रपतिले जनतालाई किराफट्याङ्ग्रा खाँदै गर भनेछन् । यो खबर विश्वभरि फैलियो । त्यो खबर सुनेपछि विश्व स्वास्थ्य संगठनले त्यहाँ खाद्यान्न पुर्यायो ।

यो सुनेपछि मलाई पनि त्यहाँको स्वास्थ्य अवस्थाबारे चासो भयो । त्यहाँ १० देखि ११ लाख मानिस बिरामी रहेछन् । त्यहाँ रगत नपाएर एक तिहाइ मान्छेको मृत्यु भएको थाहा पाएँ । त्यसपछि त्यहाँका युवालाई सम्पर्क गरें र तुरुन्तै टिकट काटेर गएँ अनि एक हजार डलर सहयोग दिएँ ।  

त्यसैगरी युगान्डा पुगें । त्यहाँ रक्तदान गरें र अरू धेरै जनालाई रक्तदानमा सहभागी गराएँ । म त्यहाँ पुग्दा हिरोजस्तै भएको थिएँ । युगान्डामा रगत दिनेहरू कम रहेछन् । त्यहाँ ब्यानर बोकेर आएका युवाहरुले मसँग भेटे । बीस घण्टाको फ्लाइट थियो । पे्रसर बढेको थियो । त्यस्तो अवस्थामा रगत दिन मिल्दैनथ्यो । पानी पिएपछि रक्तचाप तल हुन्छ भन्ने थाहा थियो ।  तीन÷चार घण्टा लगाएर पाँच÷छ लिटर पानी पिएँ र रक्तदान गरें । त्यहाँको ब्लड बैंकका निर्देशकले यसअघि कहिले यति मात्रामा रगत संकलन नभएको बताए ।


नेपालमा जस्तै अन्य देशमा पनि रगत अभाव हुँदोरहेछ ?
विकसित देशमा पनि रगतको अभाव हुन्छ । यो पुर्ति गर्न उनीहरूले रक्तदातालाई इमेल पठाइरहन्छन् । अमेरिकामा हरेक दुई  सेकेन्डमा रगत चाहिन्छ । स्वस्थ व्यक्तिको रगत परीक्षण गरिन्छ । रगतका तŒवहरू अलग–अलग ब्यागमा छुट्टयाएर राखिन्छ र जम्मा गरिन्छ ।  जुन अस्पतालमा रगत अभाव हुन्छ, त्यहीअनुसार पठााउँदै जान्छन् । रक्तदानका लागि उत्प्रेरित गर्न अवार्डसमेत दिइन्छ ।

रगत दिने मानिस कस्तो हुनु पर्छ ?
रगत दिने व्यक्ति एकदम स्वस्थ हुनु पर्छ । रगत दिने र लिने व्यक्तिलाई स्वस्थ मान्ने आधार विभिन्न देशमा आ–आफ्नै किसिमका हुन्छन् । नेपालको सन्दर्भमा १८ वर्ष पूरा भएको, ६५ वर्ष ननाघेको, ४५ किलो तौल पुगेको स्वस्थ व्यक्तिले  हरेक ९० दिनमा रगत दिन मिल्छ ।

तपाईं आफू कति–कति महिनाको फरकमा रगत दिनु हुन्छ नि ?
धेरैपटक समय नपुगी ढाँटेर रगत दिएको छु । सन् १९८९ तिर ढाँटेर रगत दिएको छु । छिटो–छिटो रगत दिनु हुँदैन भनिन्छ । मैले सुरुका बेला १४ दिनपछि पनि रगत दिएको छु । तर अरूले यसरी रगत दिनु हुँदैन, कमजोरी हुन्छ भन्थे । सन् २०१४ मा १९ पटक दिएँ । त्यो भनेको ९ लिटर हो । मेरो रगत दिने अवस्था हेरेर दिइहाल्छु ।

धेरैपटक रगत दिँदा स्वास्थ्यमा असर पर्दैन ?
स्वस्थ व्यक्तिले रगत दिँदा कुनै कमजोरी हुँदैन । रगत दिएपछि शरीरमा रगत अपुग हुन्छ भन्ने भ्रम छ । त्यस्तो हँुदैन । हाम्रो शरीरको कुल तौलको प्रति किलोमा ६६ मिलिलिटरले गुणा गर्दा आउने परिमाणले एउटा महिलाको शरीरमा कति रगत छ भन्ने थाहा हुन्छ ।पुरुषको हकमा कुल तौलमा प्रतिकिलो ७७ एमएलले गुणा गर्दा जति आउँछ, त्यति मिलिलिटर रगत हुन्छ । यसमध्ये हामीलाई दैनिक काम गर्न ५० एमएल(मिलिलिटर) मात्र रगत भए पुग्छ ।

महिला र पुरुष दुवैका शरीरमा बढी रगत हुन्छ ।  त्यही बढी रगत मध्येबाट प्रति किलोका दरले ९ मिलिलिटर मात्र रक्तदान गर्न सक्छौं । बढी भएको रगत दिँदा कुनै असर पर्दैन । हाम्रो शरीरमा भएका रातो रक्तकोषको आयु १ सय २० दिन हुन्छ भने प्लेटलेसको आयु पाँचदेखि सात दिनसम्म हुन्छ ।  

दोस्रो कुरा, रक्तदान गर्ने व्यक्ति स्वस्थ हुनु अनिवार्य छ । रगत दिने व्यक्तिमा जलवियोजन हुनु हुँदैन । तरल पदार्थ प्रशस्त पिएको हुनु पर्छ र हेमोग्लोबिनको अवस्था ठीक हुनु पर्छ ।

तरल पदार्थ नखाएमा  भोलिपल्ट थकाइ लाग्ने, हाइ आउने, जलवियोजन हुने हुन्छ । यसका लागि प्रतिदिन दुईदेखि तीन लिटरसम्म पानी  पिउनु पर्छ । जो स्वस्थ छन् र मन भित्रैदेखि रगत दिएर अरूलाई बचाउँछु भन्ने भावना छ, त्यस्ता व्यक्तिले मात्र रक्तदान गर्न सक्छन् ।

अब कतिपटक रगत दिने सोच्नु भएको छ ?
यतिपटक दिन्छु भन्ने थाहा छैन । मेरो स्वास्थ्यले साथ दिएसम्म रगत दिइरहन्छु ।  

तपाईंले रगत दिएर पक्कै पनि धेरैले जीवन पाए होलान् तर यसबाट आफूले चाहिँ के पाएँजस्तो लाग्छ तपाईंलाई ?
मुख्य कुरा, जो रगत नपाएर छटपटाइरहेका थिए, ती दुःखीहरूले मेरो रगतबाट जीवन पाए भन्ने लाग्छ । त्यही कुरालाई आत्मसन्तुष्टि दिन्छ । आखिर अरूको सेवाबाट प्राप्त हुने आनन्दभन्दा खुसी जीवनमा अरू के हुन सक्ला र !

रगत नपाएर मृत्यु भएको घटना देख्नु भएको छ ?
प्रत्यक्ष त देखेको छैन । तर नेपालका विकट जिल्लामा बढी रक्तश्रावका कारण सुत्केरीको मृत्यु भएको सुनेको छु ।

रक्तदान अभियानलाई सफल बनाउन के गर्नु हुन्छ ?   
मलाई देख्नेबित्तिकै रगत दिनु पर्दोरहेछ भनेर स्वतः बुझ्छन् । एउटा विषयको कार्यक्रम हुन्छ । त्यही मञ्चमा पुगेर रक्तदानको कुरा गरिहाल्छु । म आफैले रक्तदान गरेको कुराले स्वतः अरूलाई पनि उत्प्रेरणा मिल्छ।  

विभिन्न देशमा हुने रक्तदान कार्यक्रम आफै आयोजना गर्नु हुँदोरहेछ, खर्च कसरी जुटाउनु हुन्छ ?
आफ्नो जागिरबाट संकलित रकमकै हिस्सा खर्च गर्छु । केही वर्ष पहिलेको कुरा हो, ढुकुटी खेलेर जम्मा गरेको ५२ हजार डलर रक्तदान कार्यक्रमकै लागि खर्च गरें । जुन कुरा मेरो परिवारलाई थाहा थिएन । दोस्रोपटक २४ हजार डलर पनि रक्तदान कार्यक्रममै सकियो । त्यति मात्र नभएर सञ्चय कोषको पैसा पनि खर्च गरिसकेको छु ।  एकपटक सापटी खोजेको पैसाले कार्यक्रम गर्दा त्यो तिर्न आफ्नै सिक्री पनि बेचेको छु । त्यो पनि श्रीमतीलाई थाहा छैन ।  

नेपाल आउनुभएको दुई महिना भयो क्यारे, दिन कसरी बिताइरहनुभएको छ ?
रक्तदान कार्यक्रममा भाग लिन स्कुल तथा विभिन्न क्लबमा पुग्ने गरेको छु । स्कुलका विद्यार्थीलाई रक्तदानबारे जानकारी दिएको छु । यही अवधिमा पाठ्यक्रम विकास केन्द्रमा पुगेर स्कुलका पाठ्यपुस्तकमा रक्तदान विषय पनि समावेश गर्न सुझाव दिएको छु ।

नेपालमा रगतको अभाव कत्तिको छ ?
हरेक दिन काठमाडौंमा मात्र ४ सय ५० युनिट रगत चाहिन्छ । तर संकलन भने प्रतिदिन १ सय ५० युनिट मात्र हुन्छ । यसको अर्थ दैनिक तीन सय युनिट रगतको अभाव छ । यो अभाव पूर्ति गर्न अस्पतालहरूले रगत आवश्यक परेकै बिरामीको आफन्त खोजेर रगत दिन लगाउँदो रहेछ । यो प्रक्रियाले बिरामीको उपचारमा ढिलाइ हुन्छ नै कतिपय अवस्थामा ठूलै समस्या आउन सक्छ ।

 

 

 

 







यसमा तपाईको मत


अन्य समाचार

कम्प्युटरमा कति जीबी र्याम ( RAM ) पर्याप्त ?

कम्प्युटरमा कति जीबी र्याम ( RAM ) पर्याप्त ?

तपाईंले कुन प्रायोजनका लागि कम्प्युटर खरिद गर्दै हुनुहुन्छ, सो कुराले नै तपाईंलाई कति जीबी र्याम चाहिन्छ भन्ने कुरा निर्धारण गर्छ...

सामसंगको सबैभन्दा महँगो स्मार्टफोनको डिस्प्ले केहि दिन मै बिग्रन सुरु

सामसंगको सबैभन्दा महँगो स्मार्टफोनको डिस्प्ले केहि दिन मै बिग्रन सुरु

रिभ्युका लागि पठाईएको ग्यालेक्सी स्मार्टफोन १ दिन कै प्रयोगमा बिग्रिएको छ ...

विन्डोज १० को नयाँ अपडेट, यस्ता छन् विशेषता

विन्डोज १० को नयाँ अपडेट, यस्ता छन् विशेषता

यस अपडेटमा माइक्रोसफ्टले थुप्रै नयाँ र आकर्षक फिचरहरु थपेको छ ...

फेसबुक मेसेन्जरमा अब सजिलै डार्क मोड सुचारु गर्न मिल्ने

फेसबुक मेसेन्जरमा अब सजिलै डार्क मोड सुचारु गर्न मिल्ने

फेसबुक मेसेन्जरको डार्क मोडलाई सेटिंगबाटै सोझै सुचारु गर्न मिल्ने ...

PUBG ( पब्जी ) खेलको विकल्पहरू

PUBG ( पब्जी ) खेलको विकल्पहरू

एन्ड्रोइड र आइफोनमा उपलब्ध पब्जी खेलका विकल्पहरू ...

सामसंग जे सिरिजको अन्त्य

सामसंग जे सिरिजको अन्त्य

उक्त जे सिरिजको स्थानमा सामसँगका मिडरेज स्मार्टफोनहरू ए सिरिज भएर रिलिज हुनेछन् । ...

विन्डोज फोनमा फेसबुक र इन्स्टाग्राम एप नचल्ने

विन्डोज फोनमा फेसबुक र इन्स्टाग्राम एप नचल्ने

माइक्रोसफ्टको मोबाइल अपरेटिंग सिस्टम विन्डोज फोनका लागि विश्व कै सबैभन्दा प्रचलित सामाजिक संजालहरू नचल्ने भएको छ । ...

ल्यापटप खरिद गाइड

ल्यापटप खरिद गाइड

ल्यापटप खरिद गर्दा ख्याल गर्नु पर्ने कुराहरू ...

Ncell Footer Ad