यसरी अतिक्रमण भइरहेको छ फेवाताल (भिडियो सहित)

सोमबार, ३१ बैशाख २०७५, १५ : २७ प्रशान्त लामिछाने  | @prasantaparbat

काठमाडौं–मानवीय र प्राकृतिक अतिक्रमणका कारण फेवातालको अस्तित्व संकटमा पर्दै गइरहेको छ। एकतर्फ फेवा किनारमा बन्दै गएका संरचना, तालमा मिसिने ढल र फोहोरले तालको सुन्दरतामात्र होइन जीवनमै खतरा पारिरहेका छन्।

सर्वोच्च अदालतले फेवाताल अतिक्रमण गरेर निर्माण गरिएका संरचना भत्काउन सरकारका नाममा आदेश दिएपछि नयाँ आशा पलाएको छ। अधिवक्ता खगेन्द्र सुवेदीले दायर गरेको रिटमा आदेश जारी गर्दै न्यायाधीश ओमप्रकाश मिश्र र सपना मल्ल प्रधानको संयुक्त इजलासले २०६९ सालमा फेवातालको अतिक्रमण भएको जग्गा छानबिन गर्न विश्व प्रकाश लामिछानेको संयोजकत्वमा गठित समितिको प्रतिवेदन कार्यान्वयन गर्दै फेवा क्षेत्रलाई जलाधार र वातावरण संरक्षण क्षेत्र घोषणा गर्न आदेश दिएको थियो।

सर्वोच्च अदालतको फैसलाले फेवातालको क्षेत्रमा काम गर्न सजिलो भएको पोखरा-लेखनाथ महानगरपालिकाका मेयर मानबहादुर जीसिले बताए। 'फेवाताल राष्ट्रिय सम्पदा हो। सर्वोच्चको फैसलाले यसको संरक्षणको लागि सजिलो भएको छ', उनले भने ,'स्थानीय तहले यसको कार्यान्वनको लागि कुनै कसर बाँकी राख्दैन।'

फेवातालको किनारमा व्यारिक प्रयोजनका लागि बनाएका भवन छन् भने तालको मुहानतर्फ प्राकृतिकरुपमा माटो थुप्रैदै आएको छ। नेपाल सरकार र फिनल्याण्ड सहयोग नियोगबाट १९९२ मा गरेको अध्ययनले फेवातालको जलाधार क्षेत्रमा रहेका हर्पन लगायत २ दर्जन खोलाले बगाएर ल्याउने गिटी, बालुवा, ढुङ्गा माटोले करिब १ लाख ४२ हजार मेट्रिक टन माटो भू–क्षय भई फेवातालमा मिसिने गर्छ। जसका कारण वर्षेनि १ हेक्टर क्षेत्रफलमा नयाँ जमिन बन्ने गर्छ। प्राकृतिकरुपमा पुरिएको ठाउँमा अहिले खेत छ। स्थानीय चुडामणी तिमिल्सिनाले आफुले हेर्दा हेर्दै ताल खुम्चँदै गएको बताए। 'माथी साना साना ताल थिए', उनले भने, 'अहिले पुरिँदै जमिन बन्दै गएको छ।'

सर्वोच्च अदालतको फैसलाले फेवातालको क्षेत्रमा काम गर्न सजिलो भएको पोखरा-लेखनाथ महानगरपालिकाका मेयर मानबहादुर जीसिले बताए। 'फेवाताल राष्ट्रिय सम्पदा हो। सर्वोच्चको फैसलाले यसको संरक्षणको लागि सजिलो भएको छ', उनले भने ,'स्थानीय तहले यसको कार्यान्वनको लागि कुनै कसर बाँकी राख्दैन।'

फैसला कार्यान्वनमा सरकारले आफ्नो क्षमता देखाउन पर्ने फेवातालको अतिक्रमण भएको जग्गा छानविन समितिका संयोजक विश्वप्रकाश लामिछानेको भनाई छ। 'फेवाताल संरक्षणको लागि कानूनी बाटो खुलेको छ', लामिछानेले भने, 'सरकारले आफ्नो क्षमता देखाउनु पर्छ ।'

कास्की जिल्ला परिषद्को २०६४ असार १५  गते र पोखरा उपत्यका नगर समितिको २०६४ साउन २८ गतेको बोर्ड बैठकले तालको वरपर ६५ मिटर संरक्षण क्षेत्र कायम गर्ने निर्णय गरेको थियो। सर्वोच्च अदालतले फेवातालबारे सरकारलाई एक शक्तिशाली उच्चस्तरीय समिति बनाएर तालका सवै विषयमा अध्ययन गर्न समेत भनेको छ। तर समिति बन्न बाँकी नै छ।

विवादित पर्यटन व्यवसायी कर्ण शाक्यले तालको संरक्षित क्षेत्रभित्र नै रिसोर्ट निर्माण गरेका छन्। २०१८ सालमा १० वर्गकिलोमिटरमा फैलिएको फेवाताल २०६४ मा  केन्द्रीय नापी विभागले गरेको सर्भे अनुसार ४.२० वर्गकिलोमिटरमा खुम्चिएको छ। क्षेत्रफल मात्र नभई तालको गहिराइ पनि घटिरहेको छ। तत्कालीन प्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराई नेतृत्वको सरकारले विश्वप्रकाश लामिछानेको संयोजकत्वमा गठित उच्चस्तरीय समिति प्रितवेदन पेश गरेको थियो। ०३१ सालमा ३३ मिटर गहिरो फेवाताल ०६४ को नापीमा १८ मिटर मात्र गहिरो देखिएको छ। यसरी फेवाताल खुम्चँदै जाने र संरक्षण नहुने हो भने ७५ देखि १ सय वर्षभित्रमा यसको अस्तित्व नरहने लामिछानेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। फेवातालको १ हजार ६ सय ९२ रोपनीभन्दा बढी जग्गा विभिन्न व्यक्तिले आफ्नो नाममा दर्ता गरेको लामिछाने प्रतिवेदनले खुलासा गरेको थियो। रामसार क्षेत्रमा सूचीकृत फेवातालको जमिन २०३३, ३४ सालमा सुरु भएको सर्पट नापीका क्रममा व्यक्तिले दर्ता गर्न सुरु गरेका थिए।

तस्बिरहरु: दिपेन्द्र रोक्का











यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

स्मार्टफोनमा किबोर्ड र माउस कसरी प्रयोग गर्ने ?

स्मार्टफोनमा किबोर्ड र माउस कसरी प्रयोग गर्ने ?

बाहिरी किबोर्ड र माउसहरू जोडेर तपाईंले आफ्नो एन्ड्रोइड स्मार्टफोन र ट्याब्लेटलाई कम्प्युटर जसरी नै प्रयोग गर्न सक्नुहुनेछ । ...

मलेसिया शैक्षिक मेला बिहीबारदेखि

मलेसिया शैक्षिक मेला बिहीबारदेखि

स्टडी प्लसले मलेसियन दूतावासको सहयोगमा भदौ ५ र ६ गते जमलस्थित एलो प्यागोडा होटलमा मलेसिया शैक्षिक मेलाको आयोजना गर्दै छ...

पुँजीबजारमा झिनो सुधार
क्रेता–विक्रेताबीच मूल्यमा रस्साकस्सी

पुँजीबजारमा झिनो सुधार क्रेता–विक्रेताबीच मूल्यमा रस्साकस्सी

पुँजीबजारमा बुधबार झिनो बिन्दुको सुधार देखिएको छ । यस दिन नेप्से ०.४२ बिन्दुले बढेर १२१४.०५ बिन्दुमा पुगेको छ । ...

सन्राइज बैंक र सिद्घार्थ क्यापिटलबीच सम्झौता

सन्राइज बैंक र सिद्घार्थ क्यापिटलबीच सम्झौता

सन्राइज बैंक र सिद्घार्थ क्यापिटलबीच डिबेन्चर निष्कासन सम्बन्धी सम्झौता भएको छ । ...

कुमारी बैंक र ललितपुर वाणिज्य संघको पदयात्रा कार्यक्रम

कुमारी बैंक र ललितपुर वाणिज्य संघको पदयात्रा कार्यक्रम

कुमारी बैंकले नेपाल पर्यटन वर्ष २०२० लाई सफल पार्न निजी क्षेत्रको पूर्वतयारीको रूपमा ललितपुरमा रहेका नयाँ पर्यटकीय गन्तव्यको पहिचान एवं...

एभरेस्ट बैंक र एन प्याब्सनबीच साझेदारी

एभरेस्ट बैंक र एन प्याब्सनबीच साझेदारी

एभरेस्ट बैंक (इबिएल)ले नेसनल प्राइभेट एन्ड बोर्डिङ स्कुल एसोसिएसन नेपाल (एन प्याब्सन)सँग सम्बन्ध विस्तार गर्दै इबिएलका सेवा नेसनल प्याब्सनका सदस्य...

प्रभुको एक्सटेन्सन काउन्टर विस्तार

प्रभुको एक्सटेन्सन काउन्टर विस्तार

प्रभु बैंकले झापाको दमक नगरपालिकास्थित मालपोत कार्यालय र इलाम मालपोत कार्यालयमा एक्सटेन्सन काउन्टर सञ्चालनमा ल्याएको छ । ...

पशुपति पेन्ट्सको रंगोत्सव योजना

पशुपति पेन्ट्सको रंगोत्सव योजना

पशुपति पेन्ट्सले ‘महापर्वको रंगोत्सव’ योजना पुनः ल्याएको छ । ...

Ncell Footer Ad