भट्टराईको रातो टोपी

बुधबार, ०८ असार २०७३, ०७ : ०३ चरण प्रसाई‌ं

डा.बाबुराम भट्टराईको संयोजकत्वमा गठित ‘नयाँशक्ति नेपाल’को  तामझामका साथ २०७३ साल जेठ ३० गते दशरथ रंगशालामा उद्घाटन भयो । कार्यक्रममा स्वदेशी तथा विदेशी पाहुनाले आ–आफ्नो शुभकामना मन्तव्य दिए । नेपालका प्रायः सबै टेलिभिजन च्यानलले त्यसको प्रत्यक्ष प्रसारण गरे । अतिथिलाई बोल्न छुट्याएको ५÷५ मिनटको समयावधि धेरैजसो वक्ताले छोटो भएको ठाने भने कतिपयले दिइएको समयसम्म पनि बोलेनन् । नेपाली कांग्रेसका प्रदिप गिरी छोटो मन्तव्य दिने अतिथि वक्तामध्येका एक थिए र छोटो बोले पनि गहकिलो सन्देश दिए । समाजवादको टोपी धेरैखाले हुने सटिक भनाइ राखे । दर्शक दिर्घामा बसेका कांग्रेसका शेरबहादुर देउवाको ‘कालो टोपी’ र नयाँ शक्तिका भट्टराईको ‘रातो टोपी’का उदाहरण दिएर समाजवादको विभिन्न अनुहारका झल्को दिए । ‘रातो टोपी’ लगाउने व्यक्तिकोे इतिहास नभुल्न त्यहाँ उपस्थित स्रोता एवं टेलिभिजन हेरिरहेका दर्शकलाई समेत झकझकाए । विशेष गरेर भट्टाराईका लोकतन्त्र र सुशासन प्रतिका विचार र व्यवहारमा आश्वस्त नहुन गिरीले संकेत गरे ।
नयाँ शक्तिको गठन अभ्यास, प्रचार–प्रसार र उद्घाटन समारोहसम्म आइपुग्दा यसका केन्द्रबिन्दुमा भट्टराई रहे । यस नयाँ दलको गठनबाट उनले आफ्नो नवीन राजनीतिक छवि पस्कन खोजेका छन् । २०४६ सालको जनआन्दोलनको सफलतापछि संसदीय राजनीतिलाई उपयोग गर्ने नीति उनी र उनको तत्कालीन पार्टीले लियो । त्यसमा असफल भएपछि माओवादी पार्टीको घोषणा गरेर उनले समेत एकतन्त्रीय साम्यवादी शासन व्यवस्था हासिल गर्न हिंसाको सहारा लिए । हतियार बोकेर माओवादीको जनसरकार प्रमुखसमेत बने र दस वर्षे सशस्त्र जनयुद्ध चलाए ।
स्मरण रहोस्, सशस्त्र द्वन्द्वका बेला माओवादीको आफ्नै समानान्तर न्याय प्रणाली पनि थियो । त्यसको पछिल्लो अवधितिर उसले ‘गणतन्त्र नेपालको सार्वजनिक कानुनी संहिता २०६०’ जारी ग¥यो । यसमा जेल सजाय, श्रमसहितको जेल सजाय र जरिवाना गर्ने तीन खाले दण्ड–सजाय उल्लेख गरिएको छ । ‘जनसरकार विरुद्धको अपराध’ जस्ता ‘गम्भीर अपराध’मा १० वर्षसम्मको जेल सजाय दिने व्यवस्था छ । संहितामा मृत्युदण्डको उल्लेख छैन (पृष्ठ १९२ राष्ट्र संघीय मानवअधिकार उच्चआयुक्तको कार्यलयद्वारा प्रकाशित ‘नेपालको द्वन्द्व प्रतिवेदन’बाट) ।
तथापि यस द्वन्द्वले दुवै तर्फबाट सन् २००६ मे सम्ममा १३,२४६ जना (नेपाल द्वन्द्व प्रतिवेदन आवरण पृष्ठ) नागरिकको ज्यान लियो । हजारौं व्यक्ति बलपूर्वक बेपत्ता, घाइते तथा अपाङ्ग भए । कलिला बाल–बालिकालाई लडाकुका रुपमा युद्धमा प्रयोग गरियो । लाखौं सर्वसाधरण विस्थापित भएर आफ्नो थातथलो छोड्न बाध्य भए । लाखौं व्यक्ति द्वन्द्वपीडित बने । यस पीडाबाट मुलुक अझ बाहिर निस्कन सकेको छैन । यस कार्यलाई ‘महान जनयुद्ध’ भनेर गौरवशाली काम भएको पनि ठानिएको छ । नागरिकका यस पीडामा पश्चातापका एक शब्द पनि उद्घाटन समारोहमा खर्च गर्न उचित ठानेनन् भट्टराईले । आगामी पुस्ताले फेरि त्यसखाले हिंसा र कहालीलाग्दा दिन खप्नु नपर्ने प्रत्याभूतिको घोषणा गरेन नयाँ शक्तिले । हिंसाको राजनीतिले देश उँभो नलाग्ने सत्यलाई अझ बुझेन उसले । सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोगले गरेका निर्णयलाई स्वीकार गर्ने घोषणा त उनले गरे तर पीडितका पीडालाई आत्मसात भने गर्न चाहेनन् ।   
२०६३ सालपछिको खुला राजनीतिमा नेपालको अर्थमन्त्री र प्रधानमन्त्रीसमेत बने भट्टराई । सफल अर्थमन्त्रीका रुपमा उनी चिनिए पनि तर प्रधानमन्त्रीको कार्यभार सम्हालेपछि नागरिकलाई निरास बनाउने काम उनीबाट भयो । अर्थमन्त्री हुँदा राज्यको राजश्व बढाए तर प्रधानमन्त्री भएपछि मुलुकको शासन–व्यवस्था अझ धराशायी पारे । प्रधानमन्त्री भएलगत्तै लोकप्रियताका लागि हुलासको मुस्ताङ गाडी चढे तर मन्त्री मण्डलका अन्य सदस्यले त्यसको अनुशरण गर्नुपर्ने ठानेनन् । पूर्ववर्ती सरकारले काठमाडौँलगायत मुलुकका अन्य भागमा बाटो फराकिलो पार्ने योजना इमान्दारीपूर्वक लागू गरे । यसबाट उनले यश पनि कमाए । तर राज्यसत्ता एमाओवादी कार्यकर्ता र तिनका नेताको मात्र भएको अनुभूति गराए । उनको नेतृत्वमा गठित सरकार सबैको भएन । नयाँ संंविधान जारी नगरी पहिलो संविधान सभा विगठन गरेर राजनीतिक संकट एवं अन्योलतामा मुलुकलाई धकेलि दिए ।
प्रधानमन्त्री भएपछि दण्डहीनतालाई समाप्त पार्ने बेजोड भाषण गरे तर यसैलाई प्रोत्साहन र प्रश्रय दिएर बोलेको ठीक उल्टा काम गरे । गोर्खा फुजेलका कृष्णप्रसाद अधिकारी, दैलेखका पत्रकार डिकेन्द्र थापा हत्या घटना समेतका फाइलहरू राजनीतिक आवरणमा बन्द गराए । यसबाट विगतमा राजनीतिक आडमा आपराधिक गतिविधिमा लागेका आफ्ना कार्यकर्तालाई संरक्षण दिए । सशस्त्र द्वन्द्वकालमा गम्भीर अपराधमा संलग्न राज्यपक्षका आरोपित पदाधिकारीहरूको मान पद्वी बढाएर सबैलाई आश्चर्यचकित पारे ।
जनकपुरमा ५ जना युवालाई कब्जामा लिई गरिएको हत्याका प्रमुख आरापितलाई नेपाल प्रहरीका प्रमुख बनाए । काठमाडौँको भैरवनाथ गणमा चरम यातना दिने र ४९ जना नागरिकलाई बलपूर्वक बेपत्ता पार्ने प्रमुख आरोपितलाई नेपाली सेनाको जर्नेल बनाए । आफ्नो पदभार छोड्ने एक दिनअघि सशस्त्र द्वन्द्वकालमा भएगरेका र अन्तर्राष्ट्रिय परिभाषामा परेका गम्भीर अपराधलाई समेत माफी दिने गरी अध्यादेश जारी गराए । प्रधानमन्त्री भएको छैटौं दिनमा एमाओवादीको कार्यालय पेरिस डाँडामा यो पंक्तिकारसमेत ३३ जना अधिकारकर्मीलाई दिएको वचनको ठ्याक्कै विपरीत मानव अधिकार विरोधी यी सबै काम उनले गरे ।
त्यसैले विगतका दस वर्षे सशस्त्र द्वन्द्वकालमा जनसरकार प्रमुख र खुला राजनीतिमा आएपछि मुलुकको प्रधानमन्त्री भएको इतिहासको बोझ–भार उनमा छ । यी दुवै भारी नबिसाइ उनको नयाँ राजनीतिक गाडी त्यति सहज ढंगबाट चल्ने छैन । यसका लक्ष्य र प्रक्षेपण भरपर्दो र विश्वासिलो हुन सक्दैनन् । उनको समेत पहलमा संक्रमणकालीन न्यायको उचित निकास नखोजे त्यसकै बोझले उनलाई बारम्बार झस्काउने र चस्काउने छ । यसको सोझो असर नवगठित नयाँ शक्तिलाई पनि पर्नेछ । विगतका कमी–कमजोरीबाट पाठ सिकेर उनी रुपान्तरित भएको हेर्न चाहेका छन्, आमनागरिक । लोकतन्त्र, मानवअधिकार, न्याय र सुशासनका उनी पक्षधर भएको पुष्टि कुराबाट होइन, व्यवहारमा खोजेका छन् नेपालीले । यसैमा उनी र उनको नयाँ पार्टीको भविष्य सुनिश्चित हुनेछ ।
‘समाजवादउन्मुख वाम–लोकतान्त्रिक’ सिद्धान्तलाई कसरी भट्टराईले अगाडि बढाउलान् समयले बताउला तर ‘विकाश र आर्थिक समृद्धि’को नारा नेपालको लागि नौलो भने होइन । तथापि उनले ठीक समयमा ठीक एजेन्डाको पहिचान गरेका हुन् । २०४६ सालको जनआन्दोलन सफल भएपछि त्यसका सर्वोच्च कमान्डर गणेशमान सिंहले ‘राजनीतिक सफतापछि अब आर्थिक क्रान्तिको पालो’ भनेर नारा दिए । यसलाई सफल पार्न सबैलाई आह्वान पनि गरेका थिए । तर यो आह्वान नारामा मात्र सीमित रह्यो । बहुदलीय लोकतन्त्रिक व्यवस्थालाई नै चुनौती दिएर तात्कालीन माओवादीले थालेको भनिएको जनयुद्धले गणेशमानको आर्थिक क्रान्तिलाई प्रतिक्रान्तिमा परिणत गराइदियो । यस दोषका भागी भट्टराई पनि हुन् ।
नेपाली युवा तथा आम जनसमुदाय सामाजिक विभेद, नातावाद–कृपावाद, कुशासन, दण्डहीनता, बेरोजगारी, भ्रष्टाचार, कालाबजारी, नेतामुखी र सत्ता खिचातानीको राजनीतिबाट वाक्क–दिक्क थिए र छन् । २० वर्षअघि यसैको जगमा टेकेर माओवादीले सशस्त्र विद्रोह सुरु गरे । हजारौं व्यक्तिले जानेर÷अन्जानमा साथ दिए र कैयौंले ज्यान गुमाए । द्वन्द्वरत दुवै पक्षका चेपुवामा परेर लाखौं व्यक्तिको बिल्लीबाँठ भयो । परिवर्तनको आशामा होमिएका हजारौं युवा एवं कार्यकर्ता विचल्लीमा परे । मुलुकभरका ध्वस्त भौतिक संरचना अझै पुनर्निर्माण हुन सकेको छैन । उद्योगधन्दाले खुट्टा टेकेका छैनन् । धैरे सम्भावना बोके पनि विदेशी लगानीकर्ता आकर्षित भएका छैनन् । राजा बिनाको नारायणहिटी र हिंसारहितको माओवादीबाहेक जनताले खासै परिवर्तन महसुस गर्न पाएका छैनन् ।
माओवादीले २० वर्षअघि उठाएको मुद्दाकै सेरोफेरोमा खडा भएको छ, भट्टराईको नयाँशक्ति पनि । फरक यति मात्र हो, उनको पुरानो पार्टीले हिंसाको बाटो रोजेको थियो भने विद्यमान राजनीतिक ‘कोर्स’ शान्तिपूर्ण छ । विगतका चतुर राजनीतिक खेलाडी स्व. सुर्यबहादुर थापाले भनेका ‘वैकल्पिक लोकतान्त्रिक शक्ति’को बदलामा ‘वाम–लोकतान्त्रिक’को कुरा उठाएका छन् उनले । तथापि ‘रातो टोपी’को मोह भने अझ पनि नत्याग्ने संकेत गरेका छन् भट्टराईले ।

 








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

सामसङको प्रिमियम क्यामरा अब 'एथर्टी एस' मा

सामसङको प्रिमियम क्यामरा अब 'एथर्टी एस' मा

सामसङले हालै नयाँ डिजाइनको साथ ग्यालेक्सी 'एथर्टी एस' प्रस्तुत गरेको छ । ...

सिन्धुका थप दुई शाखा विस्तार

सिन्धुका थप दुई शाखा विस्तार

पछिल्लो समय आक्रमक ढंगले बैंकिङ एकाइ विस्तार गरिरहेको सिन्धु विकास बैंकले एकैदिन थप दुई शाखा विस्तार गरेको छ । ...

इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घट्यो

इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घट्यो

नेपाल टेलिकमले कात्तिक १ देखि लागू हुने गरी इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घटाएको छ । ...

गोंगबुमा सुविधायुक्त सिनेमा हल

गोंगबुमा सुविधायुक्त सिनेमा हल

गोंगबुस्थित अत्याधुनिक सुविधायुक्त सिनेमा हल आइएनआइले प्रदर्शन सुरु गरेको छ । ...

सिजीको लक्की–ड्र सम्पन्न

सिजीको लक्की–ड्र सम्पन्न

चाडपर्वका बेला सिजीले ल्याएको ‘सिजीसँग उत्साह उमंग थाइल्यान्ड जाउँ परिवारसँग’ नामक स्किमको पहिलो चरणको लक्की–ड्र समपन्न भएको छ । ...

बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ

बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ

बिएमडब्लू मोटराड नेपालका आधिकारिक बिक्रेता हिमालयन मोटराडले ‘बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ’ सम्पन्न गरेको जनाएको छ । ...

ओपो रेनोटू एफको नेपालमा विक्रि आरम्भ

ओपो रेनोटू एफको नेपालमा विक्रि आरम्भ

ओपोले नेपालमा आफ्नो बहुप्रतिक्षित मोडल ओपो रेनोटू एफको अक्टोबर १८देखि पाको, न्यूरोड स्थित आफ्नो आधिकारिक शोरुममा आयोजित फर्स्टसेल कार्यक्रम मार्फत...

टिभिएस एक्सचेन्ज मेला सम्पन्न

टिभिएस एक्सचेन्ज मेला सम्पन्न

नेपालका लागि टिभिएस टू ह्विलर्सको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले ‘टिभिएस एक्सचेन्ज एन्ड फाइनान्स फेयर’को आयोजना गरेकोे छ । ...

Ncell Footer Ad