आयातका लागि अर्को विकल्प हल्दिया बन्दरगाह

मङ्गलबार, १५ फागुन २०७४, ०८ : ३५ रितेश त्रिपाठी

हल्दिया (भारत) – कोलकाताको समस्याबाट मुक्ति खोजिरहेको तेस्रो मुलुकसँगको नेपाली व्यापारका लागि नजिकै रहेको हल्दिया बन्दरगाह अर्को उत्तम विकल्पको रुपमा देखिएको छ।

पहिलो विकल्प बनेको विशाखापट्नमलाई टाढा ठान्नेहरुका लागि हल्दिया सुविधासम्पन्न अर्को विकल्पको रुपमा देखापरेको हो । यो वर्षदेखि हल्दियाले नेपाली कन्टेनर कागो ढुवानी थाल्दै माघ मसान्तसम्म आठ सय १५ कन्टेनर ‘ट्रन्जिट’ गराएको छ।

तेस्रो मुलुकबाट आउने बल्क कार्गो र बल्क कार्गो (एकै प्रकारको मालवस्तु एउटा समग्र रेलमा राखेर आउने) सञ्चालन सेवा हल्दिया बन्दरगाहबाटै नेपालले प्राप्त गर्दै आएको छ । त्यहाँ जहाजमा आइपुग्ने रासायनिक मल, पशुपक्षीको दाना बनाउने भटमास तथा मकै र चिनी जस्ता वस्तु बोरामा हालेर ब्याग कार्गोमार्फत वीरगन्ज सुक्खा बन्दरगाह पठाउने गरिएको छ । त्यस्तै कोइला, क्लिंकर, जिप्सम जस्ता डस्टी वस्तु बल्क कार्गोमार्फत बन्दरगाहले पठाउने गरेको छ । कोलकातामा बारम्बार समस्या दोहरिन थालेपछि नजिकैको अर्को विकल्पको रुपमा अब कन्टेनर कार्गोका लागि पनि हल्दिया उपयुक्त देखिएको सरोकारवालाको भनाइ छ।

व्यवस्थापनको जिम्मा जेएन बक्सी समूहले लिएपछि कोलकाता पोर्ट ट्रस्ट अन्तर्गत कै हल्दिया इन्टरनेसल कन्टेनर टर्मिलनले व्यावसायिक फड्को मारेको छ । कोलकाता पोर्ट ट्रस्टका अध्यक्ष विनित कुमारले कोलकातासँगै हल्दिया बन्दरगाहबाट आफूहरुले नेपाली कार्गो ढुवानीमा सहजताका लागि विभिन्न सुधार र सेवाका योजना लागू गर्न लागेको बताए।

हुगली नदीको जलाधारमा रहेको हल्दिया बन्दरगाह कोलकाताको तुलनामा करिब सवा सय किलोमिटर वरै समुद्रसँग नजिक भएको हुनाले त्यहाँ जहाज मगाउन जलाधारको गहिराइ आठ मिटर छ। ६ मिटर गहिराइको कोलकाता बन्दरगाहको तुलनामा दोब्बर ठूला जहाज मगाउन सक्ने क्षमता हल्दियासँग छ । त्यहाँ दुई हजारसम्म कन्टेनर बोक्न सक्ने दुई सय २० मिटरसम्मका जहाज आउने गरेका छन्।

‘हामीले अत्याधुनिक र बढी क्षमताका क्रेन यहाँ राखेका छौं, यसको संख्या अझ बढाउने योजना पनि छ,’ हल्दिया बन्दरगाह ब्यवस्थापन, संचालन र रेखदेख गर्ने जिम्मा लिएको जेएन बक्सी समूहका प्रबन्धक तपनसेन गुप्ताले भने, ‘निकै खर्च कटौती सहितको व्यवस्थापनबीच हामीले नेपाली कार्गोको ढुवानी सेवा दिरहेका छौं।’

यस बन्दरगाहमा कन्टेनर राख्ने बेग्लै सफ्टवेयर प्रयोग गरिएकोले कम्प्युटरबाट कन्टेनर ओसारपसार, व्यवस्थापन र सञ्चालन हुने गरेको कार्गो व्यवस्थापक अप्पा रावले बताए । फराकिलो यार्ड रहेकोले पनि सहज भएको उनले बताए।

यार्ड फराकिलो भएकोले कन्जेसनमुक्त यो बन्दरगाह कन्जेसनको नाममा बर्सेनि करोडौं रुपैयाँ गुमाइरहेको नेपालको लागि उपयुक्त रहेको आयातकर्ताको भनाइ छ । कोलकाताको तुलनामा निकै कम कागजी प्रक्रिया हुने गरेकोले हल्दियाको बाटो आयात गर्दा समय र पैसा बचत हुने आयातकर्ताको भनाइ छ । कन्टेनर ओसारपसार र लोड–अनलोड गर्ने क्रेन हल्दियाले अत्याधुनिक र अधिक क्षमताको प्रयोगमा ल्याउने गरेले त्यहाँ शून्य क्षतिको रेकर्ड छ ।
‘सिएचए’को अवरोध
नेपाली आयातकर्ताको प्रतिनिधि बनेर काम गर्दै आएका ‘सिएचए’ (कन्टेनर ह्यान्डलिङ एजेन्ट)हरुले हल्दियातिर नेपाली आयातलाई जान दिएका छैनन् । कोलकातामा भइरहेको असहजताबाट सिएचएहरुले फाइदा लिने गरेकोले उनीहरु ट्रान्जिट अन्यन्त्र जान दिन नचाहेको आयातकर्ताको बुझाइ छ ।
सिपिङ कम्पनी र बन्दरगाह सञ्चालकले नलिएको शुल्क एजेन्टले आयातकर्ताबाट असुल्ने र छुट लिएर आयातकर्तालाई नदिने चलन रहेको स्रोतको दाबी छ । यार्डमा लाग्ने शुल्कमा नेपाली आयातकर्तालाई आफूहरुले १० प्रतिशत छुट दिँदै आएको कोलकाता पोर्ट ट्रस्टका अध्यक्ष कुमारले बताए।

यता आयातकर्तालाई उक्त छुटबारे थाहा छैन । आफूहरुको सम्पर्क सिपिङ एजेन्सी र बन्दरगाह व्यवस्थापनसँग नभएर एजेन्टसँग मात्र हुने गरेको आयातकर्ता बताउँछन् । एजेन्टमाथि भर पर्दा उनीहरुले अवैध फाइदा नेपाली आयातबाट उठाउँदै आएका छन् । यसबाट आयात लागत बढेर वस्तुको मूल्यमा पर्ने भार अन्ततः उपभोकताले बेहेर्नु परेपछि आयातकर्ताले सिएचएमार्फत पेस हुने अनावश्यक बिलको भुक्तानी आँखा चिम्लेर गर्ने गरेको विश्लेषण गरिन्छ । नेपाली जनता भने यसबाट सबभन्दा बढी मारमा छन् ।
आयातकर्ताको जिम्मेवारी
नैतिक रुपमा आयातकर्ता जिम्मेवार हुने हो भने कोलकाताको विकल्पमा उनीहरुको चासो बढ्नुपर्ने हुन्छ । आयातको लागि निर्याकतकर्तासँग सौदा गर्दा नै सिपिङ कम्पनी र ट्रान्जिट पोर्ट आफूले रोजेर आयातकर्ताले राखेपछि कोलकातामा बर्सेनि गुमिरहेको अर्बौं रुपैयाँ र व्यापारमा लाग्ने समय र तनावबाट जोगिन सकिने देखिएको छ।

कोलकाता बन्दरगाहका एजेन्ट भने आफूहरुले नेपाली व्यापारलाई व्यावसायिक रुपमा सहजीकरण गर्ने गरेको बताउँछन् । कतिपय आयातकर्ताले भुक्तनी  नगर्दा मारमा पर्ने एजेन्टलाई नै आरोप लगाउनु बेठिक भएको कोलकाता भन्सार एजेन्ट संघका महासचिव अमृतभक्त श्रेष्ठले बताए । संघमा आबद्ध एजेन्टबाहेक नाम मात्रको एजेन्ट रहेका बिचौलियाले गर्दा एजेन्टहरु बदनाम भइरहेको उनको दाबी छ।
हल्दियाको बाटो कन्टेनर आउँदा एजेन्टमार्फत हुने गरेको अनावश्यक खर्च कटौती हुने त्यहाँका अधिकारीको दाबी छ । हल्दियाबाट कन्टेनर मगाउँदा प्रतिकन्टेनर २० देखि ५० हजार रुपैयाँसम्म नेपाली आयातकर्ताको बचत हुने देखिन्छ ।

व्यापार लागत कटौती भए नेपालकै लागि फाइदा भएको वरिगन्ज उद्योग वाणिज्य संघका पूर्वअध्यक्ष अशोक बैद्यको भनाइ छ । उनले नेपाली आयातमा विकल्प चयन गर्ने समय आइसकेको बताए । कोलकातास्थित नेपालका महावाणिज्यदूत एकनारायण अर्यालले नेपाली आयातलाई सहज, छरितो र कम खर्चिलो बनाउन आफूहरुले सम्भव भएसम्म प्रयास गरिरहेको बताए। उनले सुविधासम्पन्न हल्दिया र विशाखापट्नम बन्दरगाहसँग प्रतिस्पर्धा गर्न कोलकाता बन्दरगाहले पनि विभिन्न उपाय थालेकोलाई सकारात्मक भने ।

 

नेपाली आयातकर्ता फकाउँदै कोलकाता पोर्ट ट्रस्ट
कोलकाता तेस्रो मुलुकसँगको व्यापारका लागि भारतको पश्चिम बंगाल प्रान्तको कोलकातास्थित बन्दरगाहमा मात्र निर्भर नभएर विकल्पतिर जान थालेपछि नेपाली आयात–निर्यातमा देखिने समस्यातिर कोलकाता पोर्ट ट्रस्ट गम्भीर हुन थालेको छ । तेस्रो मुलुकबाट नेपालका लागि आयात हुने मालसमान बोकेका कन्टेनर महिनौंसम्म अड्किने, ढिलो गरी चलान हुने, चर्को शुल्क बेहोर्ने जस्ता समस्या नेपाली आयातले कोलकाता बन्दरगाहमा बेहोर्दै आएको थियो।

‘जे समस्या नेपाली आयतकर्ताले यहाँ महसुस गर्नुभएको छ, त्यो समाधान गर्न हामीले अनेक योजना ल्याएका छौं,’ कोलकाता पोर्ट ट्रस्टका अध्यक्ष बिनित कुमारले भने, ‘समय र पैसाको लागत यहाँ घटाउने र छिटोछरितो नेपाली कार्गो सञ्चालन गर्न हामीले ल्याएको सुधार योजना दुई महिनाभित्र पूरा गर्नेछौं, नेपाललाई हामीले यहाँबाट पहिलेदेखि सेवा दिँदै आएका छौं । अब हामीले सुधार गरेपछि नेपालले यो व्यापार गर्दा फाइदा हुनेछ, आखिर नेपालसँग सबभन्दा नजिकको बन्दरगाह हामी नै हौं ।’यस बन्दरगाहसँग नेपालको पुरानो साइनो भएको उनले जिकिर गरे । नेपाली मालसमान बोकेका कन्टेनर कार्गो भारतको आन्ध्रप्रदेशस्थित विशाखापट्नम बन्दरगाह र नजिकै रहेको हल्दिया बन्दरगाहतिर जान थालेपछि कोलकाता पोर्ट ट्रस्टले आफ्नो कारोबारमा कमी आउने देखेर कान ठाडो पारेको हो ।

उसले भौतिक पूर्वाधार र प्रक्रियागत कुरा सुधार मात्र होइन कन्टेनर व्यवस्थापनमा आधुनिक संचारप्रविधि लागू गर्नेसम्मका काम थालेको छ । ‘हामीसँग कन्टेनर लोड गर्न दुईवटा आधा–आधा लाइन छन् त्यसलाई पूरा गर्दैछौं । अहिले १० पन्नाको कागजातमा हुने प्रक्रिया इडिआई (इलेक्ट्रोनिक डाटा एक्सचेन्ज) लागू गरेर एक पन्नाको आवश्यक मात्र पर्ने बनाउँदैछौं,’ कुमारले भने, ‘बन्दरगाहबाट दिउँसोको समयमा बजार एरियामा हुने जामको कारण अहिले कन्टेनर बोकेका गाडी जान पाउँदैन कुर्नुपर्छ, त्यसको समाधानका लागि ४० वटा लोडेड ट्रक ओसार्न सक्ने सानो जहाजमा कन्टेनरबाहक गाडी चढाएर बन्दरगाहभित्रैबाट जलमार्गबाट पारि पठाउने व्यवस्था मिलाउँदैछौं ।’

उनले बन्दरगाहमा बृहतर सुधार गर्न लागेको बताए । पोर्ट ट्रस्टको जहाज विभागका निर्देशक जेजे विश्वास र बन्दरगाह प्रबन्धक हिमांशु शेखरको टोली फागुनको अन्तिम साता नेपाल पठाउन लागेको बताए। शेखरले आफूहरुले अन्यत्र नजाऊन् भनेर नेपाली आयातकर्तालाई हरेक सुविधा दिन चाहेको बताए ।

नेपालका लागि विदेशबाट हिँडेका कन्टेनर कोलकातामा अड्किने, अनेक बाधा आउने, विभिन्न शीर्षकमा शुल्कको भार पर्ने समस्याबाट कोलकाता भएर नेपालको तेस्रो मुलुकसँगको व्यापारमा बर्सेनि अर्बौं रुपैयाँ नोक्सानी छ । कोलकाता पोर्ट ट्रस्टले नेपाली आयात–निर्यातलाई मध्यनजर गर्दै अहिले प्रयास थालेको भारतका लागि नेपालका महावाणिज्यदूत एकनारायण अर्यालले बताए । ‘शिशाखापट्नम र हल्दियाबाट पनि कार्गो ट्रान्जिट सुरु भएपछि बन्दरगाह व्यवस्थापनकबीच अहिले एक किसिमको प्रतिस्पर्धा देखिएको छ, यसबाट नेपाललाई लाभ पुग्ने देखिन्छ,’ अर्यालले भने, ‘व्यापार लागत र समयको बचत हाम्रो सरोकार हो, ठाउँसँग खासै सरोकार भएन ।’
कोलकाता बन्दरगाह
हिन्द महासागर अन्तर्गतको बंगाल खाडीको भनिने भनिने समुद्रसँग जोडिएको गंगाको सबभन्दा बढी जलराशी भएको हुगली नदी भारतीय उपमहाद्विपका अरु नदीजस्तै प्राचीन समयदेखि डुंगामा सामान ओसार–पसारका लागि प्रयोगमा छ । भारत आएको बेलायती इस्ट इन्डिया कम्पनीले चिनी कारखानामा भारतबाट अरु मुलुकमा मजदुर लैजान यो जलमार्ग प्रयोग गरेको थियो । पछि त्यहाँ बन्दरगाहको सम्भाव्यता देखेर बन्दरगाह निर्माण थाल्यो । करिब डेढ सय वर्षअघि बेलायती उपनिवेशको बेला सन् १८७० मा कोलकाता बन्दरगाह इस्ट इन्डिया कम्पनीबाट बेलायत सरकारले आफ्नो स्वामित्वमा लियो । उही बेला यो बन्दरगाहको स्तरोन्नति पनि भयो।

नेपालको भारतसँग मैत्री र व्यापार सन्धि अनुसार उक्त बन्दरगाह अहिलेसम्म पनि नेपालले तेस्रो मुलुकसँगको व्यापारको लागि प्रयोग गरिरहेको छ । नदीमा बनेको बन्दरगाहमा ठूला आकारका जहाज (मदर भ्यासल) आउँदैनन् । ठूला जहाजबाट हङकङ र श्रीलांकाको बन्दरगाहमा सानो जहाजमा ‘ट्रन्ससिपमेन्ट’ (एकबाट अर्को जहाजमा हाल्ने काम) गरेर कन्टेनर कोलकाता ल्याइन्छ । निकटताको दृष्टिकोणले भने यो बन्दरगाह नेपालसँग सबभन्दा नजिक छ ।

 








यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

फेसबुकले बनाउँदै छ स्मार्टफोनलाई प्रतिस्थापन गर्ने चस्मा !!!

फेसबुकले बनाउँदै छ स्मार्टफोनलाई प्रतिस्थापन गर्ने चस्मा !!!

फेसबुकको प्रविधि र रे-ब्यान चस्मा निर्माण गर्ने कम्पनी लक्सोटिक्काको डिजाइनबाट स्मार्टफोनलाई नै प्रतिस्थापन गर्ने स्मार्ट अग्मेन्टेड रियालिटी चस्मा निर्माण गर्ने...

२४ घण्टा ब्याट्री लाइफ भएको ल्यापटप ?

२४ घण्टा ब्याट्री लाइफ भएको ल्यापटप ?

एचपीले २४ घण्टा ब्याट्री लाइफ भएको ल्यापटप निर्माण गरेको दाबी गरेको छ ! ...

निगमको जहाजमा जेष्ठ नागरिकलाई ५०% छुट

निगमको जहाजमा जेष्ठ नागरिकलाई ५०% छुट

जेष्ठ नागरिकको सम्मानस्वरुप नेपाल वायुसेवा निगमले ७० वर्ष नाघेका जेष्ठ नेपाली नागरिकका लागि आन्तरिक उडानको भाडामा ५० प्रतिशत छुट दिने...

संविधान दिवसमा टेलिकमको छुट

संविधान दिवसमा टेलिकमको छुट

संविधान दिवसका अवसरमा नेपाल टेलिकमले ग्राहकलाई सय रुपैयाँमा तीन जिबी डाटा प्याक योजना सार्वजनिक गरेको छ । ...

बागलुङ मालपोतमा प्रभुको काउन्टर

बागलुङ मालपोतमा प्रभुको काउन्टर

प्रभु बैंकले बागलुङ नगरपालिकास्थित मालपोत कार्यालयमा एक्सटेन्सन काउन्टर सञ्चालनमा ल्याएको छ । ...

स्काइवर्थको ‘ग्रान्ड छुट उत्सव’

स्काइवर्थको ‘ग्रान्ड छुट उत्सव’

केएल दुगड ग्रुपअन्तर्गतको स्मार्ट अप्लायन्सेसले दसैं–तिहारको अवसरमा स्काइवर्थ होम अप्लायन्सेसमा ‘स्काइवर्थ ग्रान्ड छुट उत्सव’ सार्वजनिक गरेको छ । ...

सगरमाथा प्रिकास्ट सोलुसन्सको ड्राइमिक्स मोटार बजारमा

सगरमाथा प्रिकास्ट सोलुसन्सको ड्राइमिक्स मोटार बजारमा

त्रिवेणी गु्रपको कर्पोरेट छायाँअन्तर्गत रहेको सगरमाथा प्रिकास्ट सोलुसन्सको ड्राइमिक्स मोटार प्रोडक्ट बजारमा ल्याएको छ । ...

एनआइबिएल–रेडक्रस सहमति

एनआइबिएल–रेडक्रस सहमति

नेपाल इन्भेस्टमेन्ट बैंक लिमिटेड (एनआइबिएल) र नेपाल रेडक्रस सोसाइटीबीच बैंकको सामाजिक उत्तरदायित्वअन्तर्गत स्वास्थ्य हेरचाह र साक्षरता प्रवद्र्धनका लागि सहमतिपत्रमा हस्ताक्षर...

Ncell Footer Ad