मेलमिलापको अन्योलग्रस्त स्वप्न

बुधबार, १९ पुष २०७४, ११ : १६ डा. कुन्दन अर्याल

कांग्रेस ०५९ सालको फुटको संघारमा पुग्नुभन्दा एक–डेढ वर्षअघिको कुरा हो । महेन्द्रनगर, कञ्चनपुरमा एउटा कार्यक्रममा बोल्न जानुअघि एक बिहान शेरबहादुर देउवाले पत्रकारहरूसँग कफी प्युँदै भने— ल आज मेरो भाषण राम्ररी सुन्नु, म विस्फोट गरिदिन्छु। केहीबेर पछि कार्यकर्तालाई सम्बोधन गर्दै उनले भने— कांग्रेस राणा पारिवारिक शासनविरुद्ध लडेको पार्टी हो । हामी कोइराला परिवारवादको बलमा खडा भएको स्वेच्छाचारी नेतृत्वविरुद्ध पनि लड्नेछौँ ।
आज इतिहास दोहोरिएको छ । एकचोटि चोइटिएर पनि फेरि पुरानै घरमा फर्किएका देउवा महाधिवेशनबाट निर्वाचित पार्टी सभापतिको कुर्सीमा छन्् । तर सरकारबाट बर्हिगमित हुने  क्रममा रहेका देउवासमक्ष थोरै नै सही, कांग्रेसका केही सक्रिय युवा नेताहरूले उस्तै प्रश्न खडा गरेका छन्् । यतिखेर युवा कांग्रेसको पराजयका कारण खोज्ने प्रयत्न गर्दै छन्् । उनीहरू भन्न खोज्दै छन्, उनको सरकारले गरेका गलत कामकारबाही अनि पार्टीको पुरातन संरचना, व्यक्तिवादी अनि स्वेच्छाचारी नेतृत्व पराजयका कारण हुन् ।
तीन दिनअघि, पुस १६ गते, कांग्रेसले आफ्नो परम्परा धान्दै राष्ट्रिय मेलमिलाप दिवस मनायो । बिपी कोइराला देशभित्र निरंकुश व्यवस्था कायम रहँदा रहँदै स्वेच्छाले भारत निर्वासन छोडेर स्वदेश फर्किएको दिनलाई कांग्रेसले राष्ट्रिय मेलमिलाप दिवसका रूपमा मनाउने गरेको छ । त्यतिबेला बिपीले प्रजातन्त्रको लडाइँसँगै राष्ट्रियताको विषय पनि आझेलमा पर्नु हुँदैन भन्ने तर्कसाथ राजासँग मेलमिलापको हात बढाएका थिए ।
कांग्रेस परम्परा त धान्दैछ । तर आज राष्ट्रिय मेलमिलापको सन्दर्भमा आएको परिवर्तनलाई बुझ्ने क्षमता कांग्रेसको नेतृत्वमा छैन । एमाले र माओवादी केन्द्रले चुनावी तालमेल गर्ने निर्णय गरेपछि तीन महिनाअघि मात्र कांग्रेसले आफ्नो घोषणापत्रमा मेलमिलापको सबैभन्दा पछिल्लो अवधारणा प्रस्तुत गरेको थियो । त्यसबेला कांग्रेसले दुई कम्युनिस्ट पार्टीहरूको गठबन्धन चुनावमा हिंसा र बल प्रयोग गर्ने, कम्युनिस्ट वर्चस्वको संसद् र सरकार बनाएर व्यापक सहमतिबाट बनेको संविधानको प्रावधानलाई एकलौटी कम्युनिस्ट ढाँचामा संशोधन गर्ने र कम्युनिस्ट पार्टीको एकदलीय शासन स्थापना गर्ने योजना र षड्यन्त्रबाट निर्माण भएको ठहर गरेको थियो । त्यही निष्कर्षसाथ कांग्रेसले पूर्वपञ्चहरूलाई समेत समेट्दै लोकतान्त्रिक गठबन्धन खडा गरेको थियो । वामगठबन्धनको षड्यन्त्रलाई परास्त गर्दै लोकतन्त्र र आर्थिक समृद्धिको बाटोमा देशलाई डो¥याउने उद्देश्यसहित राप्रपा (प्रजातान्त्रिक) र राप्रपा नेपालसँग साझा प्रतिबद्धता र सहकार्यमा कांग्रेस क्रियाशील भएको उद्घोष निर्वाचन घोषणापत्रमार्फत गरिएको थियो । केवल तीन महिनाअघिको कांग्रेसको मेलमिलाप नीति कसैले बिर्सिएको छैन, जसअनुसार पूर्वपञ्चहरूसँगको एकताले लोकतन्त्रको नयाँ यात्रा थालनी गर्ने घोषणा गरिएको थियो ।
२०३३ पुसमा बिपीले मेलमिलापको हात बढाउँदा दरबार निर्णायक शक्ति थियो । त्यसैले उनले आफ्नो कदमलाई पञ्चायतको फन्दाबाट राजालाई मुक्त गर्ने प्रयासका रूपमा व्याख्या गरे । तर २०४५–०४६ सालको आन्दोलनमा वाममोर्चाले कांग्रेसलाई परम्परागत मेलमिलाप नीतिको धङधङीबाट मुक्त गरायो । त्यसपछि पनि संवैधानिक राजतन्त्रप्रति एकनिष्ठ कांग्रेस अन्ततः ०६२–६३ को आन्दोलनको परिवेशमा अझ अगाडि बढ्न बाध्य भयो । आजको बदलिएको परिप्रेक्ष्यमा कांग्रेस यही विषयमा मात्र प्रस्ट हुन सक्यो भने पनि त्यस पार्टीभित्रको सैद्धान्तिक अन्योल केही न केही कम हुन सक्ने थियो । नेपाल संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रमा रूपान्तरित भएपछि संविधानसभाका दुई र स्थानीय, प्रदेश र प्रतिनिधिसभाका गरी पाँचवटा निर्वाचन भइसकेका छन् । सबै निर्वाचनमा ०६२–६३ पछि नेपालले अंगीकार गरेको प्रणाली अनुमोदित भएका छन् । तर युगान्तकारी परिवर्तनपछि आजको सन्दर्भमा राष्ट्रिय मेलमिलापको अर्थ खोज्ने चासो कांग्रेसका नेताहरूलाई छैन ।
यही पृष्ठभूमिमा कांग्रेसका केही जागरूक युवाहरूले मेलमिलाप दिवसकै अवसर पारेर पार्टीको आन्तरिक जीवनबारे केही बोल्ने आँट गरेका छन् । बिपीको मेलमिलापको सिद्धान्तको अति सरलीकरण गर्दै भए पनि उनीहरूले पुस्तान्तरको पीडा पोख्ने मौका छोपेका छन् । उनीहरू भन्छन्, मेलमिलाप दिवसका दिन बिपीको मेलमिलाप नीतिलाई सम्झेर हामी कांग्रेसीहरू फेरि मिलेर जानुपर्छ । बिपीको राष्ट्रिय मेलमिलापको नीतिलाई सीमित अर्थमा प्रयोग गरेर भए पनि पार्टीको आन्तरिक जीवनका सन्दर्भमा असहमति जनाउने हिम्मत उनीहरूले जुटाएका छन् । त्यसैले उनीहरू भन्दैछन्,  कांग्रेसले आजका चुनौतीको सामना गर्न गम्भीर आत्मचिन्तन र विशेष तयारी गर्न आवश्यक छ । त्यसका लागि पार्टीभित्र एकता हुनुपर्छ । पार्टीका साथीहरूलाई न्यायको अनुभूति दिलाउन सक्नुपर्छ ।
आफ्ना प्रमुख नेता शेरबहादुर देउवालाई कांग्रेसका सात जना युवाहरूले एकै मुखले सोधेका छन्, निर्वाचनको सम्भावित परिणामबारे पूर्वाभास हुँदाहँदै यस विषयमा हाम्रो नेतृत्व किन समयमै सचेत हुन सकेन ? तद्अनुकूल निर्वाचन रणनीति किन अख्तियार भएन ? पार्टीका सबै तहदेखि भ्रातृसंस्थाहरूको समुचित परिचालन किन भएन ? हामीले नेतृत्व गरेको सरकारले जनअपेक्षा अनुरूप काम गर्न किन सकेन ? यी प्रश्नकर्ताहरू निर्वाचन परिणामका विषयमा पार्टीभित्र गम्भीर र निर्मम समीक्षा जरुरी छ भन्ने ठहर गर्दै छन् । तर सभापति निर्वाचन परिणामको जिम्मेवारी ग्रहण गर्न तयार छैनन् । त्यसैले भन्दै छन्, पार्टीभित्र मेरो विरोध गर्नेले बुझ्नू, आफू हार्ने अनि मेरो विरोध गर्ने ? लाग्छ उनी अव्यक्त रूपमा आफ्नै सहकर्मी र कार्यकर्तासँग सोध्दै छन्, मैले डडेलधुराबाट जितिनँ र ?
यस्तो परिस्थितिमा कांग्रेसका युवा नेताहरूले संगठनात्मक संरचना, नीति र नेतृत्वमा एकैचोटि परिवर्तन खोज्ने महात्वाकांक्षी योजना अघि सारेका छन् । समकालीन राजनीतिक मुद्दामा कांग्रेसको अडान र दृष्टिकोण प्रस्ट पार्ने उनीहरूको प्रयास छ । उनीहरू पार्टी सिद्धान्तकै पुनव्र्याख्या गर्न खोज्दैछन् । स्थापनाकालदेखि उच्चारण गरिँदै आएको लोकतन्त्र शब्दको नयाँ भाष्यको खोजी गर्दैछन्। राष्ट्रियता, प्रजातन्त्र र समाजवादलाई कांग्रेसले नयाँ ढंगले बुझ्नुपर्ने आग्रह गर्दैछन् । मतपरिणाम सार्वजनिक भएपछि अहिलेसम्म केन्द्रीय समितिको बैठक पनि बसेको छैन । त्यसैले तत्कालै केन्द्रीय समितिको बैठक बसेर परिणामको समीक्षा गर्न माग गर्दैछन् । त्यसपछि महासमिति बोलाउनुपर्छ भन्ने उनीहरूको जोड छ ।
युवाहरूको अधिकतम माग विशेष महाधिवेशनकै आयोजना गर्नुपर्छ भन्ने छ । तर अन्ततः देउवाले चुनावमा हार्नुको कारण पत्ता लगाउने उद्देश्यसाथ एक उच्चस्तरीय छानबीन समिति गठन गरेर असन्तुष्टिलाई दबाउने सम्भावना प्रबल छ । किनकि, कांग्रेस आजको अवस्थामा पुग्नुमा आफ्नो कुनै कमजोरी रहेको मान्न उनी तयार छैनन् भन्ने प्रस्टै देखिन्छ । जुन क्षण युवाहरू पार्टीको नीतिमा परिवर्तन चाहियो, संविधान निर्माणपछिको अवस्थामा पार्टीको बाटो र कार्यसूची तय गर्नुप¥यो भन्दै थिए, त्यही क्षण देउवा अनुशासनको डण्डा लगाउने भाषण गर्दै थिए । उनी पार्टीको आन्तरिक जीवनमा अनुशासनको त्रास फिँजाउँदै थिए, चुनावमा अन्तर्घात गर्नेलाई अब कडा कारबाही हुन्छ । केही दिन युवाहरूले विशेष महाधिवेशनको माग जारी राख्दै महासमिति बैठकको माग गरिहनेछन् । कार्यसमितिबाटै एउटा निर्वाचन परिणामसम्बन्धी अध्ययन कार्यदल बनाएर उनले असन्तुष्टलाई टार्नेछन् । कार्यदलको प्रतिवेदन आउने बेलासम्म युवाहरू मत्थर भइसक्नेछन् भन्ने उनको बुझाइ छ ।
कांग्रेस नीतिगत र संगठनात्मक दृष्टिले पनि पुरातन पार्टी हो भन्ने त्यस पार्टीका युवाहरूको निष्कर्ष जायज छ । तर उनीहरूले कांग्रेसमा परिवर्तन ल्याउँछन् भन्ने विश्वास गर्न मुश्किल छ । किनकि, आफूसमेत संलग्न भएर निर्माण गरिएको वर्तमान संविधानको आधारभूत पक्षहरूमै विमति राख्नेहरू पनि पार्टीको नेतृत्वमा छन् । कति सुस्पष्ट छ, अहिले राष्ट्रिय मेलमिलापको आधार वर्तमान संविधान हो । तर कांग्रेसको राष्ट्रिय मेलमिलाप–नीति अन्योलग्रस्त र पुरातनपन्थी छ । अहिलेको सन्र्दभमा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको विकासप्रति प्रतिबद्ध इमानदार शक्तिहरूबीचको मेलमिलाप र प्रतिस्पर्धा सँगसँगै अघि बढ्नुपर्छ । त्यति पनि बुझ्न नसक्ने पार्टी इतिहासको धरोहर मात्र साबित हुनेछ ।

 








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

क्रोम ब्राउजर निकै असुरक्षित - क्रोमको सट्टा यो ब्राउजर प्रयोग गर्नु उचित !

क्रोम ब्राउजर निकै असुरक्षित - क्रोमको सट्टा यो ब्राउजर प्रयोग गर्नु उचित !

गुगल क्रोमलाई जर्मनको एक साइबर सुरक्षा निकायले सबैभन्दा असुरक्षित ब्राउजरको संज्ञा दिएको छ ...

स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा

स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा

सामसंग GearVR र गुगल डेड्रिम जस्ता स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा परेको छ ! ...

जगदम्बा मोटर्सको ‘टिभिएस सुपर एक्सचेन्ज फाइनान्स फेयर’

जगदम्बा मोटर्सको ‘टिभिएस सुपर एक्सचेन्ज फाइनान्स फेयर’

नेपालको लागि टिभिएस टू ह्विलर्सको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले ‘टिभिएस एक्सचेन्ज एन्ड फाइनान्स फेयर’को आयोजना गर्ने भएको छ ।

टेलिकमको अटम अफर सार्वजनिक

टेलिकमको अटम अफर सार्वजनिक

नेपाल टेलिकमले विभिन्न प्याकेजसहितको आकर्षक अटम अफर सार्वजनिक गरेको छ । ...

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यासबीच सहकार्य

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यासबीच सहकार्य

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यास इन्डस्ट्रिज प्रालिबीच आय संकलन सुविधासम्बन्धी एक सहकार्य भएको छ । ...

सानो गौचरनमा केटिएमले सर्भिस सेन्टर

सानो गौचरनमा केटिएमले सर्भिस सेन्टर

नेपालका लागि केटिएमको आधिकारिक बिक्रेता हंसराज हुलासचन्द एन्ड कम्पनी प्रालिले राजधानीको सानो गौचरनमा सर्भिस सेन्टर सञ्चालनमा ल्याएको छ । ...

सिटिजन लाइफको सभा सम्पन्न

सिटिजन लाइफको सभा सम्पन्न

सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्सले दोस्रो वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न गरेको छ । ...

बैंक अफ काठमाण्डूको सभा

बैंक अफ काठमाण्डूको सभा

बैंक अफ काठमाण्डूको २५औं वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न भएको छ । ...

Ncell Footer Ad