देउवाले पदत्याग गर्ने कि नगर्ने ?

बुधबार, ०५ पुष २०७४, ०९ : १७ पुरुषोत्तम दाहाल

संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको पहिलो आमनिर्वाचनमा भोगेको पराजयका कारण नेपाली कांग्रेसभित्र अनेक वैकल्पिक तर्कका साथ बहस चलिरहेका छन् । यसमध्ये पहिलो र सर्वाधिक महŒवको बहसको विषय हो– पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवाले पदबाट राजीनामा दिनुपर्छ वा पर्दैन ? पहिलेदेखि नै देउवा विरोधी धार खडा गर्ने नेताहरूदेखि अहिलेको युवा पंक्तिका मूर्धन्यहरूसमेत देउवाले राजीनामा दिएर नयाँ पुस्तालाई दायित्व हस्तान्तरण गर्नुपर्छ भन्ने तर्क गरिरहेका छन् । यो तर्कमा दम नभएको होइन । खासगरी राजनीतिको मौलोमा जीवनको अन्तिम सास गनिरहेसम्म झुण्डिन खोज्ने प्रवृत्तिलाई यो तर्कले चुनौती दिएको छ । तर गिरिजाप्रसाद, कृष्णप्रसाद र मनमोहनको सत्तारोहणको समयावधि हेर्ने हो भने वार्धक्यताले अवरोध गरेको देखिँदैन । साठी वर्षसम्मको राजनीतिक सक्रियताको विषयलाई सीमाका रूपमा स्वीकार गर्ने हो भने नेपाली कांग्रेस र एमालेका अनि एमाओवादीका कतिपय शीर्ष नेताले अहिलेदेखि नै संन्यास लिनुपर्ने हुन्छ । एमालेका शीर्षहरू सबै साठी पार गरेका छन् र नेपाली कांग्रेसका शीर्षहरू सत्तरी पार गर्नेमा छन् । उमेरका कारण अवकाश लिनुपर्ने कर्मचारी प्रशासनमा जस्तो श्रेणीत्वको प्रावधान राजनीतिमा हुँदैन ।

राजनीतिमा शारीरिक क्रियाशीलता र मानसिक तन्दुरुस्तता हुनु आवश्यक छ । शारीरिक र मानसिकरूपमा योग्य भएसम्म राजनीतिमा उमेरको अर्थ हँुदैन । केही दिनअघिसम्म जिम्बाबेमा ९३ वर्षका राष्ट्रपतिले देशको वागडोर सम्हालिरहेका थिए । उनलाई कु गरेर न हटाइएको भए अझै केही वर्ष शासन गर्ने उनको आकांक्षा र क्षमता देखिन्थ्यो । असी वर्ष पार गरेका गिरिजाप्रसाद कोइरालाको नेतृत्वमा नेपालमा गणतन्त्र र संघीयता स्थापित भएको हो । त्यस आन्दोलनका सर्वमान्य नायक कोइराला नै थिए । यदि कोइरालाको नेतृत्व नरहेको भए नेपालमा लोकतान्त्रिक गणतन्त्र सुदूरको सपनामात्र हुने थियो । संघीयतालाई पनि साहसपूर्वक कोइरालाले स्थापित गर्न अग्रसरता देखाएका हुन् । जुनबेला नेपालमा गणतन्त्र आउनु र ठेलगाडा चढेर अमेरिका पुगिन्छ भन्नु समान भएको भन्दै केपी ओली जस्ता आजका उद्भट्हरू कोठामा भाषण गर्दै हिँड्दै थिए । कोइराला संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको स्थापना र राजसंस्थाको उन्मूलनार्थ बूढो शरीरका साथ साहसपूर्वक सडकमा उभिएका थिए । कोइरालाभन्दा ओली निकै कान्छा हुन् । तर जुनबेला कोइराला गणतन्त्रमा देशलाई लैजान प्रतिबद्ध थिए ओली त्यसविरुद्ध कटाक्ष गरिरहेका हुन्थे । यसको अर्थ हो– राजनीतिमा उमेरको अर्थ हुँदैन । राजनीतिकर्मीको योग्यता र क्षमतामा समय सीमा निर्धारण हुन्छ । समय र परिस्थिति अनुकूल भएर अथवा सिद्धान्तको अडानमा रहेर राजनीतिमा नेतृत्व दिने काम भएसम्म अवकाश अनिवार्य मानिँदैन ।

नेपाली कांग्रेस पार्टीले निर्वाचनमा पराजय भोग्नुपरेको कारण देखाएर राजीनामा माग गरिएको भए त्यो जायज तर्क हुँदैन । के अहिलेको पराजयका निम्ति एक्लो सभापति मात्र जिम्मेवार हुन् त ? के नैतिकरूपले पराजयको जिम्मेवारी लिनासाथ देउवाको राजीनामा हुनुपर्ने र यसपछिका दिनमा कांग्रेस छुमन्तरझैँ बौरिने सम्भावना रहन्छ ? नेपाली कांग्रेसको निर्वाचन प्रचार परिचालन समितिका संयोजकहरू सर्वाधिक युवा थिए । स्थानीय सरकार निर्वाचनका समयमा रमेश लेखक र गगन थापा जस्ता होनहार युवाले निर्वाचनको प्रचार रथ हाँकेका थिए । परिणाम सबैलाई थाहा छ । संघीय र प्रदेश सभा निर्वाचनको प्रचार वाग्डोर अर्का होनहार युवा नेता बालकृष्ण खाँडको हातमा थियो । निर्वाचनमा विजयका निम्ति रणनीति बनाउने जिम्मा मुख्य संयोजकमा नै हुन्छ । रामचन्द्र पौडेल जस्ता खारिएका शीर्ष नेताको नेतृत्वमा निर्वाचन मूल परिचालन समिति बनेको यहाँ स्मरणीय छ । तर नेपाली कांग्रेसको निर्वाचन रणनीति सर्वाधिक फितलो थियो । सायद संयोजकहरूका हातमा समेत सर्वाधिकार थिएन होला । यो शंकाकै भरमा जिम्मेवारीबाट निवृत्त हुनु सम्भव हँुदैन ।

चुनावमा नेपाली कांग्रेसको युवा पुस्ताका प्रतिनिधिको पराजय कम रोमाञ्चकारी छैन । गगन थापा जस्ता केहीलाई छाडेर बाँकी युवा नराम्ररी पराजित भएका छन् । संसदीय र प्रदेश सभा निर्वाचनमा नेपाली कांग्रेसले करिब साठी प्रतिशत संख्यामा युवा उम्मेदवार उठाएको थियो । ती साठी ननाघेका साठी प्रतिशत युवाले मात्र विजय हासिल गरेका भए आजको परिणाम बेहोर्नुपर्ने थिएन । जुन कारणले वृद्धहरू हारे, समान कारणहरूले युवा पनि पराजित भएका हुन् । ती युवाले कुनै अतिरिक्त क्षमता देखाउन सकेनन् । नेपाली कांग्रेसको परिपक्व र बौद्धिक पुस्ताले पनि पराजय भोग्नुपरेको छ । सभापतिको दाबी गर्दै वरिष्ठ नेता भएका रामचन्द्र पौडेल स्वयं पराजित भए । सभापतिका अर्का दावेदार कृष्ण सिटौला त राजसंस्था र हिन्दु धर्म स्थापना गर्न र संघीयता विस्थापित गर्न भनी निर्वाचनमा लडेको राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका युवा उम्मेवारसँग पराजित हुन पुगे ।

रणनीतिकरूपमा सर्वाधिक असफल देखिए कृष्ण सिटौला । उनले पार्टीभन्दा आफू निकै शक्तिशाली भएको अहंकार नपालेका भए सिटौला संसद्मा हुने थिए र राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीसँगको गठबन्धन अधुरो रहने थिएन । कहिलेकाहीँ मानिसलाई कुतर्कको मदले उग्र गराउँछ । सज्जन र सौम्य मानिएका सिटौला कुतर्कको मारमा परेको देखिन्छ । कम्तीमा पनि राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीको सहकार्यलाई संस्थागत गराइएको भए नेपाली कांग्रेसका लागि मेची नदीको किनार शून्य लाग्ने थिएन । रामचन्द्र पौडेल पनि विगतका विजयको उन्मादको सिकार हुन पुगे । गोविन्दराजसँग खेलिएको पौठाजोरीको मोल पौडेलले तनहुँमा पराजयमार्फत चुकाउनुपरेको देखियो ।

आफ्नै जिल्ला र आफन्तहरूलाई समेत साथ राख्न नसक्ने नेतृत्वले सिंंगो देशलाई मिलाउन सक्छ भनेर दाबी गर्नुको कुनै औचित्य देखिँदैन । अहिले पौडेल निकट मानिने कांग्रेसका नेताहरू सभापति देउवाको राजीनामाको बहस चलाइरहेको सुनिन्छ । सायद पौडेललाई भविष्यको सभापति भन्ने मान्यतालाई केन्द्रमा राखेर यो बहस गरिँदैछ । तर निर्वाचन परिणामले नेपाली कांग्रेसको सभापतिमात्र होइन, सिंगो केन्द्रीय समिति र यसमा रहेका सबै नेतालाई निर्वस्त्र बनाएको अवस्था छ । केही नेता राष्ट्रिय र अन्तरराष्ट्रिय षड्यन्त्रको सिकार भएको देखिन्छ । जस्तो मधेस र पहाडलाई जोड्नुपर्छ भनी निरन्तर आवाज उठाउने र त्यहीअनुरूप काम गर्ने विमलेन्द्र निधी र साम्यवादी गठबन्धनका सूत्राधार मानिएका वामदेव गौतमको पराजयलाई सामान्य जय÷पराजयमात्र मानिँदैन ।

विमलेन्द्र निधीले संवैधनिक प्रक्रियाबाट मधेस तराईका माग सम्बोधन हुनुपर्ने भनी तद्नुरूप व्यवहार गरेपछि मधेस आन्दोलनलाई चर्काएर आफ्नो स्वार्थको दुनो सोझ्याउनेहरू सबै क्रुद्ध हुन पुगे । अगाडिबाट राजेन्द्र महतो र हृदयेश त्रिपाठीहरू र पछाडिबाट सिके राउतहरू जस्ताको चर्को स्वरलाई मत्थर गराउन संवैधानिक प्रक्रियाको कुनै विकल्प थिएन । यही विकल्पहीनताको अवस्थामा नेपाललाई मधेस र पहाडको विस्मयकारी विन्दुमा पु¥याउन चाहने अन्तरर्राष्ट्रिय शक्तिहरू विमलेन्द्रसँग तर्सिन पुगे । पहाडिया राष्ट्रवादका नाउँमा मधेसविरुद्ध विष वमन गर्दै उग्र कुरा गर्ने ओलीहरूको जवाफ सिके राउतहरू हुँदै थिए र छन् पनि । यी दुवै उग्रवादी सोचलाई मत्थर गर्ने प्रयत्न मधेसबाट नै बढी हुनुपर्ने र समन्वय खोज्नुपर्ने अवस्थामा विमलेन्द्रको भूमिका महत्वपूर्ण हुने थियो । तर उनलाई हराउनैपर्ने सोच विघटनकारीहरूमा विकास हुन पुग्यो । अन्यथा अमरेश सिंहसँंग लडिरहेको आफ्नो क्षेत्र परित्याग गरी राजेन्द्र महतो धनुषा ३ किन पुग्थे ?

अर्कातिर गत वर्ष केपी ओली नेतृत्वको सरकार विस्थापन गरी प्रचण्ड नेतृत्वमा कांग्रेसलाई सहमति गर्ने वास्तुकार विमलेन्द्र नै थिए। एमालेको वर्चस्वमा बनेको साम्यवादी गठबन्धनको एमाले धार विमलेन्द्रसँग यसैकारण प्रतिशोधको तयारीमा थियो । वाम गठबन्धनका उमेदवारको जमानत जफ्त गराई सम्पूर्ण वामपन्थी मत राजेन्द्र महतोका पक्षमा सम्प्रेषण गर्ने काम भयो । यसरी घोर मधेसवादी हृदयेश त्रिपाठी एमालेको शरणागत भए भने घोर मधेसवादी राजेन्द्र महतोलाई एमाले नेतृत्वले समर्थन गर्न पुग्यो । अर्थात् बाहिरी र भित्री दुवै योजनाको सिकार भए विमलेन्द्र निधी । यस्तो तानाबुनाको मूल्य भोलिका दिनमा कसले कसरी चुकाउनुपर्ने हो भन्न सकिँदैन ।

अर्कोतर्फ एमाले नेता वामदेव गौतम पनि एमालेकै आन्तरिक षड्यन्त्रको सिकार भएको अनुभव हुन्छ । बर्दियाको सामन्य मध्यवर्गीय परिवारका सज्जन युवा सञ्जय गौतममा वामदेवमाथिको विजय यति सहज हुने थिएन । यद्यपि बर्दियाली जनताका मनमा सञ्जयले असाध्य थोरै समयमा निकै राम्रा कामको छाप छाडेका छन् । विगतमा यस्ता अनेक विकासका काम गर्ने दिनेशप्रसाद श्रेष्ठले अवसर नपाए पनि अवसर पाएका सञ्जयले ठीक समयमा जनताको मन नजितेका होइनन् । तर पनि उनका प्रयास वामदेवलाई पराजित गर्न पर्याप्त थिएनन् । वाम एकता र चुनावी तालमेलका सूत्राधारको तेजोवध गर्न एमालेको नेतृत्व पंक्ति नै लाग्यो भन्न त सकिँदैन तर वामदेवको पराजय राजनीतिक पहेली भने हुन पुगेको छ । यो पटकको निर्वाचन परिणामले अनेक कोणबाट अनेक प्रश्न उठाएको छ । तर नेपाली कांग्रेसमा भने यसले गम्भीर मन्थनको आवश्यकता गराएको छ । कसैको राजीनामाले मात्र कांग्रेसमा देखिएको आजको अवस्थाको समाधान हुँदैन । कि त सबैले जिम्मेवारी बोध गरी केन्द्रीयदेखि सबै तहका समिति विघटन गरी तदर्थरूपमा पूरै नयाँ संरचना बनाउने साहस कांग्रेसले गर्नु उपयुक्त हुनेछ ।

 







यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

साताभरीमा ३३ बिन्दुको गिरावट

साताभरीमा ३३ बिन्दुको गिरावट

पुँजीबजार विकासका लागि आवश्यक पूर्वाधारले फड्को मारे पनि बजार भने निरन्तर घट्दै गएको छ । ...

सुन्धारा क्लिनिक सञ्चालनमा

सुन्धारा क्लिनिक सञ्चालनमा

काठमाडौंको सुन्धारास्थित सुन्धारा क्लिनिक प्रालिले शनिबारदेखि औपचारिक रुपमा स्वास्थ्य उपचार सेवा सुरु गरेको छ । ...

खोकनामा नेपाल बंगलादेश बैंक

खोकनामा नेपाल बंगलादेश बैंक

नेपाल बंगलादेश बैंकले ललितपुरको खोकनामा शाखा विस्तार गरी कारोबार सुरु गरेको छ । ...

बल्खुमा इसुजु सोरुम

बल्खुमा इसुजु सोरुम

राजधानीको बल्खुमा जापानी ब्रान्डको गाडी इसुजुको सोरुम खुलेको छ । ...

फर्नेक्स २०१९ मा घुइँचो

फर्नेक्स २०१९ मा घुइँचो

सातौं संस्करणको फर्निचर तथा फर्निसिङ एक्स्पो (फर्नेक्स २०१९) मा अवलोकनकर्ताको भिड लागेको छ । ...

बुध्दको १३ औं जहाज काठमाडौं आईपुग्यो

बुध्दको १३ औं जहाज काठमाडौं आईपुग्यो

बुध्द एयरलाईन्सले थप एक ATR-72 जहाज भित्र्याएको छ। ...

मनिग्रामद्वारा २४ जना पुरस्कृत

मनिग्रामद्वारा २४ जना पुरस्कृत

मनी ट्रान्सफर तथा भुक्तानी सेवा प्रदायक कम्पनी मनिग्रामले २४ जनालाई पुरस्कार वितरण गरेको छ । बिहीबार राजधानीमा एक कार्यक्रम गरी...

‘टिभिएस दसैंको दौड’मा सहभागी हुने मौका खुल्यो

‘टिभिएस दसैंको दौड’मा सहभागी हुने मौका खुल्यो

नेपालका लागि टिभिएस टू–ह्विलर्सको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले आरम्भ गरेको उपभोक्तामुखी प्रवर्द्धन योजना टिभिएस दसैंको दौडले सबैलाई दौडमा निःशुल्क...

Ncell Footer Ad