लाउत्सेको विजयसूत्रमा महिला

सोमबार, २७ कार्तिक २०७४, ०९ : २२ संगीता दाहाल

मंसिर १० र २१ गते हुने भनिएको पहिलो र दोस्रो प्रतिनिधि र प्रदेशसभाको निर्वाचनमा अत्यन्त न्यून मात्रामा महिला उम्मेदवार तोकिएपछि सामाजिक बहस सुरु भएको छ । ३३ प्रतिशत महिलाको सहभागिताका लागि कानुनी सुनिश्चितता भए पनि व्यवहारमा किन प्रकट भएन ? निर्वाचनको पहिलो चरणमा प्रतिनिधिसभामा कांग्रेसले २ जना, माओवादी केन्द्रले १ जना र एमालेको तर्फबाट कुनै पनि उम्मेदवार पर्न सकेनन् । त्यस्तै प्रदेशसभाका लागि कांग्रेसबाट २ जना, एमालेबाट २ जना, माओवादी केन्द्रबाट ३ जना र राजपाले २ जना महिलालाई प्रतिस्पर्धी बनाएका छन् ।

‘म विजय हुने चाहना नै राख्दिनँ, त्यसैले मलाई कसैले हराउन पनि सक्दैन ।’ यस सूत्रअनुसार महिला अपराजित छन् । महिला हार्दैनन् । पराजितको पीडा पनि उनीहरूले भोगिराख्नु पर्दैन, यसपालि ।

दोस्रो चरणको निर्वाचनमा प्रतिनिधि सभामा कांग्रेसबाट ७ जना, एमालेबाट ५ जना र माओवादीले ३ जनालाई उम्मेदवार बनाएका छन् । महिला उम्मेदवारको संख्या अत्यन्त कम छ ।
अहिलेको राजनीतिमा प्रतिस्पर्धामा भन्दा पनि जसरी भए पनि चुनावमा जित्ने र आफ्नो सुनिश्चितताका लागि दलहरूको बीचमा तालमेल र साँठगाँठ भएको परिवेश छ । यो कुनै सैद्धान्तिक तथा वैचारिक मिलाप होइन । विशुद्ध चुनावी रणनीति हो । त्यसैले आफ्नै सुरक्षाका लागि तालमेल र गठबन्धनमा लागेका दलको नेतृत्वको आँखाबाट महिला ओझेलमा पर्नु स्वाभाविक थियो । तर तालमेलको आँकलन अनुसारकै परिणाम आउँछ भन्ने पनि छैन । जनमतको प्रकृति स्थिर होइन, अस्थिर हुन्छ । कुनै बेलाका निर्वाचनका नायक, नायिकाका स्थान बनाएका पद्मरत्न तुलाधर र नानीमैया दाहाललाई काठमाडौँका मतदाताले अत्यधिक मतका साथ विजयी बनाएका थिए । पछि तिनै तुलाधर र दाहाललाई जमानत जोगाउने मतसम्म पनि दिन काठमाडौँका मतदाताले चाहेनन् । फेरि गठबन्धन स्वयंमा स्थिरता छैन, वाम गठबन्धनबाट बाबुराम भट्टराई कांग्रेसको कित्तामा पुग्नु र लोकतान्त्रिक गठबन्धनका राजेन्द्र लिङ्देन वाम गठबन्धनमा पुग्नुको अर्थ हो— गठबन्धनको जग र धरातल अत्यन्त कमजोर छ ।
पहुँच, आर्थिक सामथ्र्य, पारिवारिक सम्बन्ध र विरासत भएकाहरूलाई जति सहज रूपले राजनीतिमा स्थापित हुन्छन् । त्यसको तुलनामा जति योग्य भए पनि अरू महिला वा पुरुष टुहुरो, निर्धो र मायालाग्दा हुन्छन् । आर्थिक सामथ्र्य हुनेहरूका लागि राजनीतिमा मात्र होइन, कूटनीति लगायत हरक्षेत्रमा पुग्न सफल भएको पाइन्छ । विशेष ज्ञान र दक्षता हुनुपर्ने कूटनीतिक क्षेत्र आर्थिक बलको आधारमा बाँडफाँड हुन्छ भने राजनीतिक क्षेत्र त्यसबाट अप्रभावित छ भनेर अनुमान गर्न सकिँदैन पनि ।
फेरि यथार्थमा भन्दा मानिस भ्रममा बाँच्छ । जहाँ जुन ठाउँमा पुग्ने भनेको पुरुष वा महिला नै हो । कुन पुरुष वा महिला कहाँ कुन हैसियत र स्थानमा पुगेका छन् भन्ने आधारमा अरू पुरुष वा महिलाको जीवनमा तात्विक भिन्नता हुँदैन । यो यथार्थलाई आत्मसात गर्नुपर्छ त्यसमा पनि राजनीति यस्तो क्षेत्र हो, जहाँ सत्ताको नाफा–नोक्सान, जोड–घटाउभन्दा अरू कुरा गौण हुन्छन् । सबै कुरा त्यसैको मानकमा हेरिन्छ । बंगलादेशमा सरकार र विपक्षी दलको नेतृत्व दुवैमा महिला छन् । तर उनीहरूले तसलिमाको पक्षमा वकालत, बहस, पैरवी गर्न किन सक्दैनन् ? आऊ तसलिमा फर्क हामी छाँै, तिम्रो सुरक्षामा । आफ्नै घर, आँगन, फूलबारीमा बसेर साहित्यिक सृजना गरेर रमाऊ भनेको पाइँदैन । त्यसैले प्रतिनिधित्व हुनासाथ वर्गीय मुद्दाको सम्बोधन र हित हुन्छ भन्ने हुँदैन । जनमतलाई कसरी कब्जामा पार्न सकिन्छ भन्नेमा राजनीतिक ध्याउन्न हुन्छ । सत्तामा पुग्नमा हुन्छ । वर्गीय हितको विषय चुनावको मुद्दा हुन सक्छ तर त्यो सम्बोधन नहुन पनि सक्छ ।
२०४७ सालको संविधानमा ५ प्रतिशत महिलाको सुनिश्चिताको व्यवस्था थियो । यो व्यवस्थाका कारण लामो राजनीतिक इतिहास र योगदान भएका मंगलादेवी, सहाना प्रधान, शैलजा आचार्य आदि पाँच प्रतिशतको आरक्षणमा खुम्चिन पुगे । यसले उनीहरूको इतिहासको सम्मान वा अवमूल्यन के भयो ? अनुसन्धानको विषय बनेको पाइँदैन । जुन बेला समावेशी अवधारणा र आरक्षणको कुरा उठानमा आएको थिएन । चेतना र शिक्षाको विकास तथा विस्तार भएको अवस्था पनि थिएन । त्यस्तो बेलामा उल्लिखित महिलाले राजनीतिक जीवनमा भाग लिएर गर्विलो इतिहास रच्न सफल भएका थिए । उनीहरू ५ प्रतिशतको आरक्षणमा परे । महिला मताधिकारको आवाज उठाउने मंगलादेवी सिंह थिइन् भनिन्छ । सिंहकै अध्यक्षतामा २००४ सालमा नेपाल महिला संघको स्थापना भएको थियो भने २००८ सालमा कामक्षा देवीको अगुवाइमा अखिल नेपाल महिला संघ खुलेको थियो । जसमा साधना, साहना प्रधान थिए ।
१७ वर्षको कलिलो वय थियो, शैलजाले राजनीतिमा पाइला उठाउँदा । प्रवासमा निर्वासित जीवन बिताउँदा, बनारसमा स्थापना भएको डेमोक्रेटिक सोसलिस्ट लिगको पहिलो निर्वाचित सभापति थिइन् । त्यो संगठन नेपाल विद्यार्थी संगठनभन्दा जेठो थियो भनिन्छ । नेपाली कांग्रेसले प्रकाशित गर्ने ‘तरुण’को सम्पादक आचार्यको जीवनको अर्को रोचक पक्ष पनि छ । उजागर नभएको त्यो पक्ष हो, २०१७ सालको राजनीतिक घटनापछि सशस्त्र संघर्षको बाटो लिएको कांग्रेसका लागि हतियार जुटाउन डाकाका साथ हिँड्नु ।
त्यसबेलाको सम्झना गर्दै शैलजाले लेखेकी पनि छन्, “हतियार संकलन गर्ने सबैभन्दा सजिला व्यक्ति भनेका डाँका नै थिए । त्यसैले उनीहरूको माध्यमबाट हतियार संकलन गरेर नेपाल भित्र्याउने काम गर्न थाल्यौँ । भारतमा संकलन गरेको हतियार बोर्डर हुँदै नेपाल ल्याउन म खटिएको थिएँ । उनीहरू जता जता जान्थेँ, म पनि सँगसँगै हिँड्नुपथ्र्यो । एक त केटी मान्छे, त्यसमा पनि हतियार संकलन गर्न डाँकाहरूसँगै हिँड्नुपर्ने चानचुने काम त होइन नि । तैपनि ममा त्यो साहस र आँट कसरी पो आयो । मलाई केटी जस्तो नदेखियोस् भनेर मैले केटाको जस्तै छोटो कपाल काटेको थिएँ, केटाको जस्तै जिन्स पाइन्ट लगाउँथेँ, त्यसैले म उनीहरूसँग हिँड्दा कसैले पनि केटा हो कि केटी हो भनेर छुट्याउन सक्दैन थिए ।” (बरगाछी, पूर्णाङ्क १४, प्रकाशक गुराँस पुस्तकालय, विराटनगर) शैलजा निष्ठा र आदर्शको राजनीति गर्थिन् । लप्पन, छप्पन जान्दिन थिइन् । त्यति लामो स्वनिर्मित इतिहास बनाएकी शैलजा स्वयं पनि ५ प्रतिशत महिलाको आरक्षणमा खुम्चिएको तथ्यले महिलाका लागि राजनीतिमा स्थान लिन र पाउन सहज छैन ।
ताओ धर्मसँग सम्बन्धित चिनिया प्रसिद्ध दार्शनिक लाउत्सेले भनेका थिए, “उनलाई कसैले पनि हराउन सक्दैन । सबैको इच्छा विजयी हुने हुन्छ, पराजित हुने हुँदैन ।” त्यसैले लाउत्सेका शिष्य तथा अनुयायीले लाउत्सेसँग विजय सूत्रको रहस्य भन्न आग्रह गर्छन् । लाउत्सेले उनीहरूको जिज्ञासा भेटाउँदै भनेका थिए, “म विजय हुने चाहना नै राख्दिनँ, त्यसैले मलाई कसैले हराउन पनि सक्दैन ।” लाउत्सेको यो प्रसंग न्यून संख्यामा महिला उम्मेदवार भएको विषयमा समय सान्दर्भिक छ । लाउत्सेको विजय सूत्रमा भन्ने हो भने महिला अपराजित छन् । महिला हार्दैनन् । पराजितको पीडा पनि उनीहरूले भोगिराख्नु पर्दैन । यसपालि ।
महिलाका लागि अबको बाटो भनेको बुद्ध वचन “अप्प दिप्पो भव” अर्थात् आफ्नो प्रकाश आफैँ बनलाई अनुसरण र पालना गर्नपट्टि लाग्नु हो । आर्थिक सामथ्र्य, सांगठनिक विस्तार र जनाधार निर्माणमा अग्रसर भएर निर्विकल्प हैसियत र स्थान बनाउने हो भने महिलालाई दलको टिकट खोज्न आफैँ आउनेछ । टिकट पाउनका लागि कोही कसैको ढोका ढकढकाउन पर्दैन । “अता हि अतानो नाथ, अता हि आतनो गति” अर्थात् तिमी नै आफ्नो भाग्यनिर्माता हौ र तिमी नै अद्योगतिको कारण पनि हौ भन्ने बुद्धको ज्ञानलाई पछ्याउने हो भने निश्चय पनि भोलिका दिनमा प्रतिशतको लेखामा महिला अलमलिनुपर्ने अवस्था हुनेछैन ।








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

रोजगारदाता र ट्रेड युनियन आर्थिक विकासका सहयात्री बन्नुपर्छ: उपाध्यक्ष ढकाल

रोजगारदाता र ट्रेड युनियन आर्थिक विकासका सहयात्री बन्नुपर्छ: उपाध्यक्ष ढकाल

नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका उपाध्यक्ष चन्द्रप्रसाद ढकालले हाल मुलुकको औद्योगिक सम्बन्ध सहज अवस्थामा रहेको र श्रम विवादको संख्यामा कमी भइरहेको...

नेपाल टेलिकमको गिफ्ट प्याकेज

नेपाल टेलिकमको गिफ्ट प्याकेज

नेपाल टेलिकमले ग्राहकको रुचिलाई ध्यानमा राखी भ्वाइस तथा डाटा सेवा सस्तो मूल्यमा उपहारस्वरुप प्रदान गर्न सकिने सुविधा ल्याएको छ ।

माछापुच्छ्रेको ऋणपत्र स्टकमा सूचीकृत

माछापुच्छ्रेको ऋणपत्र स्टकमा सूचीकृत

माछापुच्छ्रे बैंकले जारी गरेको ३० लाख थान ऋणपत्र नेपाल स्टक एक्सचेन्जमा सूचीकृत भएको छ । ...

मार्सको १६औं वार्षिकोत्सव

मार्सको १६औं वार्षिकोत्सव

विज्ञापन एजेन्सी मार्स प्रालिले १६औं वार्षिकोत्सव मनाएको छ । ...

ग्रान्डी सोसियल फाउन्डेसनको सभा

ग्रान्डी सोसियल फाउन्डेसनको सभा

ग्रान्डी सोसियल फाउन्डेसनको प्रथम वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न भएको छ । ...

इन्फिनिटी लघुवित्तको मिसकल बैंकिङ

इन्फिनिटी लघुवित्तको मिसकल बैंकिङ

इन्फिनिटी लघुवित्त वित्तीय संस्थाले मिसकल बैंकिङ सेवा प्रदान गर्ने भएको छ । ...

थाई सेवा नेपालमा सफलताको दशक

थाई सेवा नेपालमा सफलताको दशक

सन् १९६८, ४ डिसेम्बर, थाई एयरवेजले नेपालको लागि पहिलो उडान सुरु गरेको दिन हो र यो नै पहिलो जेट एयरलाइन...

सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्स जरंखुमा

सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्स जरंखुमा

सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्सले शाखा विस्तार गरेको छ । ...

Ncell Footer Ad