अधिनायकवादको हौवा

सोमबार, २० कार्तिक २०७४, ०९ : ५८ सइन्द्र राई

पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको सरकारमा सहभागी माओवादी केन्द्रले प्रतिपक्षी दल एमालेसँग चुनावी गठबन्धन र पार्टी एकताको घोषणा गरेपछि कांग्रेस नेताहरूको एउटै स्वर छ– देशलाई कम्युनिस्ट अधिनायकवादबाट जोगाऔँ । कांग्रेसी चुनावीसभाको अधिकांश समयदेखि मिडिया संवाद र आलेखहरू कम्युनिस्ट अधिनायकवादमै अल्मलिएको छ । दुई कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले र माओवादी केन्द्र)का नेताहरू समेत कम्मर कसेरै यसको खण्डनमा लागिपरेका छन् । संयुक्त चुनावी घोषणापत्रबाटै कांग्रेसलाई जवाफ दिने प्रयत्न गर्नुले अधिनायकवादको भूत कहाँसम्म सवार भइसकेछ भन्ने प्रस्ट हुन्छ । जबकि, सार्वजनिक भाषणमा नेताहरूले भनिरहेको कम्युनिस्ट ‘अधिनायकवाद’ शब्द कांग्रेसको घोषणापत्रमा कतै उल्लेख नै छ। 

चुनावपछि कम्युनिस्ट पार्टीहरूले बहुमतको सरकार बनाउँछ । दुई तिहाइ विधायिकाको बलमा संविधान संशोधन गरेर साम्यवादको बाटोतिर लैजान्छ भनेर कांग्रेसले भोट मागिरहेको छ । तर, पार्टी विधान र संविधानले परिकल्पना गरेको समाजवादबारे व्याख्या गरेको छैन । कांग्रेस घोषणापत्रले यति मात्रै भनेको छ, कम्युनिस्टहरू उल्टो समाजवाद भनिरहेका छन् । संविधान कार्यान्वयनमा वामपन्थीभन्दा राप्रपा र राजपासँग बढी विश्वास गरेको घोषणापत्रले समाजवादबारे उल्लेख नगर्नु अनौठो भएन । त्यसै पनि कांग्रेस घोषणापत्र देशको भविष्यबारे भन्दा बढी इतिहासको लम्बेतान महिमाले भरिएको छ । बिपी कोइरालाको समाजवादी उद्गार बेला–बेला सम्झिएको घोषणापत्रको मूल सार भनेकै ‘कम्युनिस्टहरूले देश बर्बाद बनाउँछन्’ भन्ने छ । विशेष जोड दिएर वामपन्थीहरूले संविधान संकटमा पर्ने त्रासदी देखाइएको छ।  

कांग्रेस घोषणापत्र देशको भविष्यबारे भन्दा बढी इतिहासको लम्बेतान महिमाले भरिएको छ । बिपी कोइरालाको समाजवादी उद्गार बेला–बेला सम्झिएको घोषणापत्रको मूल सार भनेकै ‘कम्युनिस्टहरूले देश बर्बाद बनाउँछन्’ भन्ने छ।

खतरामा संविधान !
कम्युनिस्टहरूको बहुमतको सरकार बन्ने र दुई तिहाइबाट संविधान संशोधनको सम्भावना नकार्न नसकिएला । तर, संविधानसभाबाट जारी संविधानको मूल मर्म नै मर्ने गरी संशोधनको आशय संयुक्त कम्युनिस्ट घोषणापत्रमा कतै उल्लेख छैन । वाम गठबन्धनका नेताहरूको सार्वजनिक अभिव्यक्ति पनि त्यस्तो आएको छैन । बरू, कम्युनिस्ट घोषणापत्र संविधान कार्यान्वयनमै बढी खर्चिएको छ । अधिनायकवादको त्रासदीपूर्ण अभिव्यक्तिकै उपज हुनुपर्छ, प्रतिस्पर्धात्मक बहुदलीय राजनीतिक प्रणाली स्वीकार्ने प्रतिबद्धता जोडका साथ धेरै ठाउँमा उल्लेख गरिएको छ । यति मात्रै होइन । संविधानको सर्वोच्चता, कानुनको राज, लोककल्याणकारी राज्य, आवधिक निर्वाचन, मौलिक अधिकार, पूर्ण प्रेस स्वतन्त्रता, मानव अधिकार, शक्तिको पृथकीकरण, धर्म निरपेक्षता, धार्मिक स्वतन्त्रता, सामाजिक न्याय र समानुपातिक समावेशिता नेपाली समाजवादका विशेषता हुन् भनेर व्याख्या नै गरिएको छ। 

यी आधारभूत लोकतान्त्रिक मान्यता कार्यान्वयनमा कम्युनिस्ट सरकार प्रतिबद्ध हुने भनिएको छ । अझ, कांग्रेसभन्दा एक कदम अघि बढेर लोकतन्त्रको व्याख्या गरेको छ । लोकतन्त्र स्थापनार्थ भोगेको अमिलो अनुभव पनि छुटाएको छैन । पूर्ण नागरिक स्वतन्त्रताका लागि नेकपाको पहिलो घोषणापत्रमा पुष्पपालले गरेको प्रतिबद्धता संस्मरण गरिएको छ । यसर्थ, कम्युनिस्ट गठबन्धनको आधिकारिक घोषणापत्र र सार्वजनिक अभिव्यक्ति दुवै आधारमा कांग्रेसले भनेजस्तो अधिनायकवादको कुनै गुञ्जायस देखिँदैन । उसै पनि, पचासको दशकबाटै नेपालका कम्युनिस्ट पार्टीहरू अधिनायकवादी चिन्तनबाट मुक्त हुँदै आएको तथ्य प्रस्ट छ । व्यावहारिक रूपमा पनि परम्परागत कम्युनिस्ट मान्यतामा आधारित अधिनायकवाद आजको दुनियाँमा सम्भव छैन। 

अर्कातिर, नेपाल बहुलतायुक्त देश हो भन्ने तथ्य भुल्नुहुन्न । कुनै दम्पत्तीको एउटै सन्तान छ । चित्त नबुझ्नासाथ बाआमासँग छुट्टिएर बस्छ । अनि फेरि आवश्यक पर्दा मूल घर फर्कने गुण नेपाली समाजको विशेषता हो । यसको अर्थ कुनै दलको होइन, दलभित्र कुनै एउटै नेताको मात्रै अधिनायकवाद सुरु भयो भने पनि त्यहाँ विद्रोह हुन्छ । यसकारण पनि कुनै दलको अधिनायकको कल्पना व्यर्थ हो । समयको बर्बादी हो । निरंकुश राणा परिवार, हजारौँ वर्षको विरासत बोकेको राजतन्त्र र त्यसका अवयवहरू उखेल्न आफ्नै सहयोद्धा बनेका कम्युनिस्टहरूमाथि अनावश्यक शंका गर्नु स्वयं कांग्रेसका लागि पनि हितकर छैन । यदि, कांग्रेस बीपीकै कल्पनाको प्रतिविम्ब हो अर्थात् कांग्रेसले नै भन्दै आएको गौरवपूर्ण इतिहासमाथि उभिएको पार्टी हो भने । त्यसमाथि देशमा कुनै पार्टीले दुई तिहाइकै आडमा अधिनायकवाद लाद्ने प्रयत्न गरे मिडिया, मानवअधिकार, नागरिक समाज, न्यायालयलगायत चुप लागेर बस्नेछैन । इतिहास साक्षी छ– लोकतन्त्रमाथि खतरा आएको अवस्थामा यी क्षेत्र चुप बसेको छैन। 

त्यसैले, स्वस्थ लोकतान्त्रिक प्रतिस्पर्धा र दीर्घकालीन सोचसाथ राजनीतिक दिशा तय गर्नु आजको आवश्यकता हो । त्यो हुन्छ कि हुँदैन भन्ने निर्णय कांग्रेसकै कोटमा आइपुगेको छ । किनभने, वाम गठबन्धनका कारण कांग्रेस संसदीय इतिहासकै कठिन र कमजोर मोडमा आइपुगेको अनुमान तथ्य नजिक छ । अब, कांग्रेसकै कतिपय नेताहरूले दाबी गरेजस्तो राजा र राणासँग समेत नडग्मगाएको पार्टीले फेरि अर्को परीक्षा दिनुपर्नेछ। 

बरू, अनावश्यक आशंका उत्पन्न हुने र लोकतन्त्रका आधारभूत मान्यतामाथि हस्तक्षेप हुन थाल्यो भने चाहिँ संविधान खतरामा पर्छ । परिणाम– कम्युनिस्ट मात्रै होइन, पूरै देश संकटमा पर्छ । एउटै डुंगामा सवार यात्रीले त्यस्तो मूर्खता गर्नु राम्रो होइन । आसन्न निर्वाचन सामुन्नेको गठबन्धन कुनै अनिष्ट निम्त्याउन होइन, बरू आफ्नो पक्षमा बहुमत ल्याएर सरकारमा जाने अभीष्टमा केन्द्रित रहेको प्रस्ट छ । कांग्रेसले पनि त्यो प्रयत्न गरेकै छ । कम्युनिस्ट भनेरै जीवनको उर्वर समय खर्चिएका र हजारौँले जीवनको आहुति दिएको आन्दोलनको नेतृत्व गरेका बाबुराम भट्टराईसँगको गठबन्धन त्यसैका परिणाम हुन्। 

इतिहासको त्रासदी  
वाम गठबन्धन र कांग्रेस दुवैतिरको लक्ष्य संविधान कार्यान्वयन नै हो । सार्वजनिक अभिव्यक्ति र घोषणापत्र दुवैले त्यसै भन्छ । त्यो भन्दा ज्यादा मुलुकको चिन्ता छ । लाखौँ युवाले मरुभूमिमा बगाइरहेको पसिनाको वर्णन गर्दा दुवैतर्फका घोषणापत्र रोएका छन् । ओरालो कुदिरहेको राष्ट्रिय अर्थतन्त्र, अभाव, बेरोजगारी, अशिक्षा, अविकास र पछौटेपनबारे दुवैतिरको घोषणापत्र बोलेको छ । यसरी, एउटै चिन्ता र बाटोतिर लम्किरहेका शक्ति जनताबीच जाँदा भने एकअर्काप्रति अमिलो वचन लिएर जानु उपयुक्त होइन । यसले प्रतिगामी शक्तिलाई नै फाइदा पुग्छ। 

उसै पनि, नेपालको इतिहासमा प्रतिशील शक्तिहरू धेरै पटक जित्दै फेरि हार्दै आएका छन् । यसको मूल कारण– आपसको संकीर्णता नै हो । २००७, २०१५, ०४६, र ०६२/६३ मा प्रतिशील शक्तिहरू सँगै उभिए र जिते । फेरि, अनेकन् संकीर्णता हाबी हुँदा धेरै पटक पराजित हुनुपरेको छ । यस्तो कटुु यथार्थ भुल्ने काम कुनै पक्षबाट पनि हुँनुहुँदैन । विशेषगरी अहिलेको परिस्थितिमा कांग्रेसले सुझबुझ पुर्‍याउनुपर्नेछ । जसले आफ्नै नेतृत्वमा निर्वाचन गर्दैछ र तथ्य सामुन्ने छ– प्रतिपक्षको कुर्सी । कसलाई कहिले चुन्ने सचेत नेपाली नागरिकले पक्कै विवेक पु¥याउँछन् । अब, इतिहास दोहो¥याउन होइन, नयाँ रच्नतिर बढौँ । अनावश्यक शब्दहरूले तिक्तता उत्पन्न गराउनेतिर भन्दा पनि आफूले गर्ने कामको फेहरिस्त बोकेर जाँदा नै सबैको हितकर हुनेछ । जनताको लामो संघर्षबाट स्थापित उपलब्धि स्थानीय तहसम्मको अनुभूतिमा पुग्नेछ र थप उपलब्धिको जग तय हुनेछ। 








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

टिकटकले मोटा र अशक्त प्रयोगकर्ताहरूको भिडियोलाई लुकाउने गरेको भेटियो !

टिकटकले मोटा र अशक्त प्रयोगकर्ताहरूको भिडियोलाई लुकाउने गरेको भेटियो !

टिकटकले मोटा र अशक्त प्रयोगकर्ताको भिडियो लुकाउने तरिका दीर्घकालीन योजना नभएको दाबी गरेको छ ...

म्याथको हिसाब गर्न क्यामराले फोटो खिचे पुग्ने !

म्याथको हिसाब गर्न क्यामराले फोटो खिचे पुग्ने !

यस एपले प्राथमिक तह, माध्यमिक र उच्च माध्यमिक तहका हिसाबहरूलाई अटोमेटिक समाधान गर्न सक्नेछ ...

सेञ्चुरी बैंकको साक्षरता अभियान

सेञ्चुरी बैंकको साक्षरता अभियान

सेञ्चुरी कमर्सियल बैंकको चरीकोट शाखाले दोलखा चेम्बर अफ कमर्ससँगको आयोजनामा एकदिने वित्तीय साक्षरता आधारभूत कर्जा, लेखा तथा करसम्बन्धी कार्यक्रम सञ्चालन...

रिद्धी सिद्धी सिमेन्ट–दशौँ एफक्यान एक्सिलेन्स अवार्डको तयारी पूरा

रिद्धी सिद्धी सिमेन्ट–दशौँ एफक्यान एक्सिलेन्स अवार्डको तयारी पूरा

नेपाल निर्माण व्यवसायी महासंघले विभिन्न ३६ विधामा रिद्धी सिद्धी सिमेन्ट–१० औं एफक्यान एक्सिलेन्स अवार्ड वितरण गर्ने भएको छ । ...

ओपोले प्राविधिक भिजन प्रस्तुत गर्ने

ओपोले प्राविधिक भिजन प्रस्तुत गर्ने

ओपोले डिसेम्बर १०का दिन चीनको शन-छानामा पहिलो ओपो ईन्नोडेको आयोजना गर्ने घोषणा गरेको छ। ...

सनफ्लोको उपहार हस्तान्तरण

सनफ्लोको उपहार हस्तान्तरण

सनफ्लो ब्रान्ड तेलको उपहार योजनाको दोस्रो लक्की ड्र कार्यक्रमका विजेतालाई हिराको हार र हिराका अन्य उपहार हस्तान्तरण गरिएको उत्पादत कम्पनी...

बयलबासमा प्रभु बैंक

बयलबासमा प्रभु बैंक

प्रभु बैंकले सर्लाहीको ईश्वरपुर नगरपालिका, वडा नम्बर ६, बयलबासमा शाखा विस्तार गरेको छ । ...

नेपाल टेलिकम र दूरसञ्चार प्राधिकरणबीच सम्झौता

नेपाल टेलिकम र दूरसञ्चार प्राधिकरणबीच सम्झौता

नेपाल टेलिकम र दूरसञ्चार प्राधिकरणबीच कर्णाली र सुदूर पश्चिम प्रदेशमा सूचना महामार्ग निर्माण गर्न समझदारी भएको छ । ...

Ncell Footer Ad