यसरी बचाैँ स्तन क्यान्सरबाट

शनिबार, ११ कार्तिक २०७४, १० : ३५ नागरिक

डा. गणेश दंगाल

विश्वमा स्तन क्यान्सर हरेक आठ महिलामध्ये एकजनामा पाइएको छ । महिलामा हुने सम्पूर्ण क्यान्सरजन्य मृत्युमध्ये २० प्रतिशत यसैले गराउँछ। क्यान्सरजन्य मृत्यु गराउनेमा फोक्सोको क्यान्सरपछि स्तन क्यान्सर दोस्रो नम्बरमा आउँछ। 
स्तन क्यान्सर मुख्यतः महिलामा हुन्छ। यो रोग पुरुषको दाँजोमा महिलामा एक सय गुणा बढी हुन्छ । स्तन क्यान्सर अमेरिका, युरोप तथा ल्याटिन अमेरिकाभन्दा एसिया तथा अफ्रिकामा कम मात्रामा देखिएको छ । नेपालका ठूला अस्पतालमा स्तन क्यान्सरका बिरामी बढिरहेको तथ्यांकले देखाउँछ । प्रायः बिरामी ढिलो गरी आउने भएकाले रोगको पहिचान हुँदासम्म यो फैलिसकेको हुन्छ।

सुरुको अवस्थामा पत्ता लगाई छिटै उचित उपचार गराए स्तन क्यान्सर निको हुन सक्छ । फैलिसकेको अवस्थामा भने उपचारपछि पनि रोग पूर्णरूपले निको नहुन सक्छ। 

स्तनमा कुनै गाँठागुँठी आएमा तुरुन्त चिकित्सकको सल्लाह लिनुपर्छ । समयमै रोग पत्ता लागे उपचार सहज हुन्छ । ढिलो गरे उपचार असफल भई ज्यानै समेत जान सक्छ।

स्तन क्यान्सर प्रायः उमेर ढल्किसकेका, अनुवांशिक खराबी भएका, सन्तान नपाएका, ढिलो सन्तान जन्माउने (३५ वर्षपछि), कम उमेरमै महिनावारी सुरु भएका (१२ वर्ष अघि), ढिलो महिनावारी सुकेका (५५ वर्षपछि), ज्यादै मोटी, इस्द्रोजन सेवन गर्ने, अत्यधिक मद्यपान र धूमपान गर्ने तथा गोरा महिलामा पाइने गरेको छ । स्तन क्यान्सरसम्बन्धी केही तथ्य यस्ता छन् : 
– २५ वर्षभन्दा कम उमेरका महिलामा यो क्यान्सर बिरलै मात्र पाइएको छ । कसैकसैमा पारिवारिक ( अनुवांशिक) कारण कम उमेरमै पनि यो रोग लाग्न सक्छ । ८० प्रतिशतभन्दा बढी  स्तन क्यान्सर ५० वर्षमाथिका महिलामा पाइएको छ।

– एउटा स्तनमा क्यान्सर भए अर्कोमा पनि हुने सम्भावना बढी हुन्छ । स्तन क्यान्सरको उत्पत्ति एउटै स्तनको एकै ठाउँ वा विभिन्न ठाउँमा वा दुवै स्तनमा एकैपटक पनि हुन सक्छ।

– आनुवांशिक खराबीका कारण यो रोग परिवारका दिदीबहिनीमा तथा सानै उमेरमा एक पिँढीपछि अर्को पिँढीमा देखापर्ने गर्छ । स्तन क्यान्सरको खतरा रहेका महिलामा डिम्बासयको क्यान्सर पनि बढी मात्रामा पाइएको छ ।
– स्तन क्यान्सर अन्यत्र फैलँदा प्रायः हड्डी, फोक्सो, कलेजो, डिम्बासय र स्नायु प्रणालीमा पुग्छ। 

स्तनमा गाँठागुँठी देखापर्नु, आकार परिवर्तन हुनु, मुन्टोबाट तरल पदार्थ आउनु, छालामा घाउ हुनुलगायत स्तन क्यान्सरका लक्षण हुन् । तर, स्तनमा दुखाइ भने हुँदैन।

पहिचान र निदान  
स्तनको परीक्षणः आफैँले वा डाक्टरले हातको पन्जाले छामेर स्तनमा गाँठागुँठी भए÷नभएको पत्ता लगाउन सकिन्छ ।
म्यामोग्राफीः यो विशेष एक्स–रे विधि हो । यसले स–साना स्तन क्यान्सर समयमै पत्ता लगाउन सकिन्छ । करिब २० प्रतिशतजति हातले छाम्दा भेटिने स्तन ट्युमरलाई यो विधिबाट पत्ता लगाउन सकिँदैन । यसले स्तनमा भएका शंकास्पद ठाउँ पहिचान गर्छ र त्यस्ता ठाउँबाट ‘साइटोलोजी’ तथा ‘बायोप्सी’ जाँच गर्न सकिन्छ।

फाइन निडल एस्पिरेसन साइटोलोजी (एफएनएसी) स् गिर्खा निस्केको शंकास्पद ठाउँबाट यो विधिद्वारा नमुना लिएर जाँच गरेमा ९८ प्रतिशत सक्षमताका साथ सही परिणाम आउँछ । यो विधिद्वारा जाँच गर्दा क्यान्सर भएका कोष देखिएनन् भने क्यान्सर हुने सम्भावना न्यून हुन्छ । जाँचको नतिजा ‘पोजेटिभ’ वा शंकास्पद आएमा भने ‘बायोप्सी’द्वारा नै किटान गर्नुपर्छ ।

बायोप्सी जाँच : स्तनको शंकास्पद गाँठोबाट मासुको टुक्रा झिकेर परीक्षण गर्दा रोगको किटानीका साथ पहिचान हुन्छ । यो विधि क्यान्सर पहिचानका लागि ज्यादै भरपर्दो र उपयोगी छ ।

रोकथाम 
मद्यपान तथा धूमपान नगर्ने, प्रशस्त मात्रामा फलफूल तथा सागसब्जी खाने बानी बसाल्ने, खानामा बोसोको मात्रा कम गर्ने, रेसादार खाना खाने, सधैँ शारीरिक रूपमा तन्दुरुस्त रहने तथा मोटोपन घटाउने, इस्द्रोजन हर्मोन ज्यादा सेवन नगर्ने तथा कीटनाशक ज्यादा प्रयोग नगर्ने।
२५ वर्ष उमेर नाघेका महिलाले बेलाबेला आफैँले आफ्नो स्तन छामेर गाँठागुँठी भए÷नभएको जाँच गर्ने साथै सबै चिकित्सकले उपचारका क्रममा महिलाको हकमा स्तनको गाँठागँुठीबारे सोधपुछ तथा परीक्षण गर्ने ।
स्तन क्यान्सरको पारिवारिक अनुवांशिक इतिहास भएकाले नियमित ‘म्यामोग्राफी’ गराउने तथा उच्च सतर्कता अपनाई चिकित्सकको सामयिक निगरानीमा रहने।
स्तन क्यान्सरबारे चेतनामूलक जानकारी सबैलाई उपलब्ध गराउने।
उपचार विधि
स्तन क्यान्सर लागिसकेपछि अपनाउने विधिमा शल्यचिकित्सा (अपरेसन), विकिरण पद्धति (रेडियसन थेरापी) हर्मोनल थेरापी, केमोथेरापीलगायत पर्छन् । रेडियसन थेरापी प्रायः शल्यक्रिया गरिसकेपछि सहयोगी विधिका रूपमा प्रयोग गरिन्छ । स्तन क्यान्सर अन्य ठाउँमा फैलिए सामान्यतः केमोथेरापीको प्रयोग गरिन्छ।

स्तन क्यान्सर भयानक रोग भए पनि सुरुकै अवस्थामा पत्ता लगाए उपचारपछि निको पार्न सकिन्छ । साथै, रोकथामका विभिन्न उपाय अपनाएर यो रोग लाग्नबाट बच्न सकिन्छ।
(लेखक स्त्रीरोग तथा प्रसूति विशेषज्ञ हुन् ।)  






यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

नेपाल इन्भेस्टमेन्ट बैंकद्वारा जेबिल्स फाइनान्स लि. प्राप्ती

नेपाल इन्भेस्टमेन्ट बैंकद्वारा जेबिल्स फाइनान्स लि. प्राप्ती

नेपाल इन्भेस्टमेन्ट बैंक लिमिटेड (NIBL)ले जेबिल्स फाइनान्स लिमिटेडको सफल प्राप्ति पश्चात आफ्नो संयुक्त कारोबार प्रारम्भ गरेको छ। ...

हराएको कुकुर नाकको प्रिन्टबाट भेटाउने एप

हराएको कुकुर नाकको प्रिन्टबाट भेटाउने एप

हरेक मानिसको फिंगरप्रिन्ट बेग्ला बेग्लै भएजस्तै कुकुरको पनि नाकको छाप बेग्ला बेग्लै हुनेगर्दछ । ...

ईक्यानको शैक्षिक मेला ६० हजारद्वारा अवलोकन (भिडियो)

ईक्यानको शैक्षिक मेला ६० हजारद्वारा अवलोकन (भिडियो)

नेपाल शैक्षिक परामर्श संघ (इक्यान) को आयोजनामा शैक्षिक मेला सम्पन्न भएको छ। इक्यान शैक्षिक मेलाको १३ औ संस्करणलाई साठी...

म्याक ल्युब्रिकेन्टस्को डिलर मिट सम्पन्न

म्याक ल्युब्रिकेन्टस्को डिलर मिट सम्पन्न

सिप्रदी ट्रेडिङ्ग प्रा. लि तथा भारत पेट्रोलियमले काठमाडौंको हायात होटलमा म्याक ल्युब्रिकेन्टस्को डिलर मिट २०१९ कार्यक्रम सम्पन्न गरेको छ। ...

तीन वटा देशबाट मेगा बैंकको ‘मेगा रेमीट’ सेवा

तीन वटा देशबाट मेगा बैंकको ‘मेगा रेमीट’ सेवा

हङकङ, युएई र जोर्डनमा मेगा रेमीटको सञ्जाल विस्तार गरिएको हो। ...

ज्योति लाईफ इन्स्योरेन्सको “ज्योति केयर्स”

ज्योति लाईफ इन्स्योरेन्सको “ज्योति केयर्स”

जीवन बीमा सेवाको अतिरिक्त अन्य सेवासुविधा विस्तार गरी ग्राहकसेवा केन्द्रित योजना संचालन गर्ने क्रममा ज्योति लाईफ इन्स्योरेन्स कम्पनी लि. ले...

सिटी एक्सप्रेस फाउन्डेशनद्वारा मानव सेवा आश्रमलाई रु एक लाख  हस्तान्तरण

सिटी एक्सप्रेस फाउन्डेशनद्वारा मानव सेवा आश्रमलाई रु एक लाख हस्तान्तरण

सिटी एक्सप्रेस मनी ट्रान्सफरको १३ औं वार्षिकोत्सवको उपलक्ष्यमा मानव सेवा आश्रमलाई सिटी एक्सप्रेस फाउन्डेशन द्वारा रु एक लाख हस्तान्तरण। ...

एभरेस्ट एडद्वारा वृद्धाश्रमलाई सहयोग

एभरेस्ट एडद्वारा वृद्धाश्रमलाई सहयोग

एभरेस्ट एड एन्ड इभेन्ट म्यानेजमेन्टले कम्पनीको तेस्रो वार्षिकोत्सवको अवसरमा विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरेको छ। ...