‘वाम’ एकताको आधार

आइतबार, २२ असोज २०७४, ०९ : १० मिलन पाण्डे  | @Milanleads

वाम एकता अनि लोकतान्त्रिक गठबन्धनसँगै नेपाली राजनीतिमा अब तीन धार देखिएका छन् । पहिलो वामपन्थी धारको नेतृत्व एमाले–माओवादीले गर्नेछन् । दोस्रो, लोकतान्त्रिक धारको नेतृत्व नेपाली कांग्रेसले गर्नेछ भने तेस्रो वैकल्पिक राजनीतिक धारको नेतृत्व विवेकशील साझा पार्टीले गर्नेछ । साथै, यो निर्वाचनमा परम्परागत शक्तिहरू वा वैकल्पिक शक्ति भन्ने बहस पनि अगाडि आउनेछ भने नयाँ पुस्ताको नेतृत्व अगाडि आउनुपर्ने बहसले पनि नेपालको राजनीति अनि पार्र्टीिभत्र पनि राम्रो बहस सिर्जना गर्नेछ । यो आलेखमा भने वाम एकतालाई नै केन्द्रमा राखेर चर्चा गरिनेछ ।

यो एकीकरणले माओवादीलाई सांगठनिकरूपमा भने समाप्त पार्नेछ । अनि कम्युनिस्ट भनेको एमाले हो भन्ने स्थापित हुनेछ ।

छोटो समयमै आएको यो एकताको सन्देशले धेरै सन्देह उब्जाएको छ । यदि यो एकता सिद्धान्त र अजेन्डाले प्रेरित छ भने यसले पक्कै पनि राजनीति अनि देशलाई एक कदम अगाडि लैजान्छ । तर यो एकताको जग नेताको व्यक्तिगत स्वार्थसँग जोडिएको छ । ६०–४० को तालमेल होस् वा चुनावपपछि पार्टी र सत्ताको नेतृत्व कसले गर्ने भन्ने आधार, यो तालमेलले बृहत् राष्ट्रिय हितको रूप लेला भन्नेमा पर्याप्त शंका गर्ने ठाउँ छ ।
एकतामा नेताहरूको स्वार्थ   
    ‘राजनीति सम्भावनाको खेल हो’ भन्दै १० वर्षदेखि प्रचण्डले नेपाली राजनीतिमा प्रत्येक पटक निर्णायक भूमिकामा आफूलाई प्रस्तुत गरे । उनले नेपालको राजनीतिलाई आफू वरिपरि नै घुमाइराखे । यसपटक पनि उनले एक तीरले धेरैतिर निशाना लगाएका छन् । माओवादीभित्रै नेतृत्व परिवर्तनको कुरा उठिरहेको बेलामा अनि उनी कमजोर बन्दै गएको बेलामा, उनले यी कुरा सतहमा आउनुअघि नै नयाँ माहोल सिर्जना गरेका छन् । यो कदमले फेरि उनलाई राजनीतिको केन्द्रमा पु¥याएको छ । साथै, उनले आफूलाई पुनः एकचोटि आलोपालो नेतृत्वको नाममा सत्तामा पु¥याएका छन् । उनी पार्टी अनि सरकार दुवैको सत्तामा पुनः स्थापित भएका छन् । साथै, उनको अन्तिम उद्देश्य भनेको राष्ट्रपति बन्ने नै हो । अब राष्ट्रपतिको कार्ड पनि प्रचण्डले आफूसँगै राखेका छन् । योसँगै यदि उनी राजनीतिकरूपमा कमजोर बन्दै गए द्वन्द्वकालका मुद्दाहरू, क्यान्टोमेन्टको हिसाब आदिबारेमा उठ्न सक्ने प्रश्नबारे पनि सचेत छन् । तसर्थ, प्रचण्ड कमजोर बन्न चाहँदैनन् । साथै, माओवादी केन्द्रका नेताहरूलाई पनि प्रचण्डको एकछत्र राजबाट मुक्ति मिलेको छ र उनीहरूले पनि बृहत्रूपमा सोच्ने मौका पाएका छन् ।
यसमा एमाले नेताहरूको पनि उत्तिकै स्वार्थ छ । एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली आफूले बहुमत ल्याउन नसक्ने अनि फेरि सत्ता गठबन्धनमा माओवादीकै साथ चाहिने देखेर यो सहमतिका निम्ति सहमत भएका हुन् । उनी पार्टीभित्र माधवकुमार नेपालको गुटलाई कमजोर बनाउन चाहन्थे । तसर्थ, यो कदम चाले । साथै, भारतीय जनता पार्टीका नरेन्द्र मोदीझैँ निर्विवाद नेता बन्ने धूनमा छन् । एमालेभित्र केपी ओलीको बढ्दै गएको प्रभावलाई कम गर्न माधवकुमार नेपाल, झलनाथ खनालहरू पनि यो सहमतिबाट आफूलाई लाभ भएको ठान्छन् । तसर्थ, एमाले नेताहरूलाई पनि लाभ नै हुनेछ यो तालमेल र एकताबाट ।
नयाँ शक्तिका संयोजक बाबुराम भट्टराईले नयाँ शक्तिमा लागेर अध्यक्ष बन्दै देश हाँक्ने जुन सपना देखेका थिए, त्यो सजिलै पूरा हुने नदेखेपछि उनका निम्ति पनि विकल्प थिएन । नयाँ शक्तिलाई सांगठनिक हिसाबमा बढाएर वैकल्पिक शक्तिका रूपमा स्थापित गर्ने न उनको लक्ष्य थियो न सामथ्र्य । तसर्थ, यो उनका लागि पनि सहज अवतरण थियो । तर २ वर्षको अन्तरालमा २ चोटि १८० डिग्रीको सैद्धान्तिक परिवर्तनले उनको व्यक्तिगत नेतृत्वमा फेरि शंकाको परिस्थिति भने उब्जिएकै छ ।
साथै, हाल कोही पनि शीर्ष नेता प्रतिनिधिसभाको निर्वाचनमा आफ्नो स्थानप्रति सुनिश्चित थिएनन् । तसर्थ, यो एकताको उद्देश्य शीर्ष नेताहरूले आफ्नो खस्दै गएको साख जोगाउन र प्रतिनिधिसभामा आफ्नो स्थान सुरक्षित गर्नका लागि हो कि भनेर शंका गर्ने पनि पर्याप्त स्थान छ । त्यसैले, सिद्धान्तभन्दा पनि नेताको स्वार्थले प्रेरित यो एकता यदि कसैको स्वार्थसँग बाझिए कति टिक्ला, यसै भन्न सकिन्न ।
पार्टीगत हिसाबले हेर्दा
हामी जुन संरचनामा छौँ त्योअनुरूप कुनै एक दलको बहुमत आउने देखिँदैन । तसर्थ, निर्वाचनअघि वा निर्वाचनपछि गठबन्धनको आवश्यक्ता पक्कै थियो । त्यसैले पनि पहिलो हुने ३ पार्टीमध्ये दुईको गठबन्धन हुनुको विकल्प थिएन । तर विभिन्न मुद्दामा विपरित धारणा राख्दै आएका दलबीचको हठात तालमेल तथा एकता प्रक्रियाले ठूलो प्रश्न उब्जिएको छ । यो कदम मूल्य, मान्यता, संस्कार र विधिको राजनीति गर्ने दिशातर्फ नभएर पार्टीलाई शक्तिशाली र सत्ता प्राप्तिकै दिशातर्फ मात्र लक्षित देखिएको छ । यसले एकातिर सुसंस्कृत राजनीतिको मुद्दा, सुशासनको मुद्दा, विकास मुद्दालाई किनारा लगाउने काम गरेको छ भने अर्कातिर फेरि सत्ताका लागि ‘राजनीतिक सिन्डिकेट’ निर्माण पो भएको हो कि भन्ने देखिएको छ ।
पार्टीगत हिसाबले हेर्दा एमालेलाई यो गठबन्धनले फाइदै पुगेको छ । यो एकीकरणको नेतृत्व गरेकामा एमाले कार्यकर्ताहरूको मनोबल पनि उच्च रहनेछ । तर पनि विभिन्न क्षेत्रमा उम्मेदवार अनि नेतृत्वका आकांक्षीहरू भने निराश हुने र पार्टीलाई असहयोग गर्न सक्ने देखिन्छ । तर पनि यो एकताको नेतृत्व गरेको पार्टी भएकाले एमालेलाई फाइदै हुनेछ ।
माओवादी केन्द्रले पनि यो गठबन्धनबाट हालको उसको हैसियतभन्दा बढी नै पाएको छ । तर यो एकीकरणले माओवादीलाई सांगठनिकरूपमा भने समाप्त पार्नेछ । अनि कम्युनिस्ट भनेको एमाले हो भन्ने स्थापित हुनेछ । यसले केही समय माओवादीका नेताहरुलाई पुनः एकचोटि सत्ता अनि शक्तिमा स्थापित भने गर्नेछ । विगतमा रहेको तिक्तताका कारणले गर्दा निर्वाचनमा एमालेका कार्यकर्ताले माओवादीलाई, माओवादीले पनि एमालेलाई मनैदेखि सहयोग नगर्न सक्छन् । फेरि एकपल्ट स्थानीय निर्वाचनको पहिलो चरणमा एमाले–राप्रपाको जस्तो तालमेल मतपत्रमै देखिन सक्छ । साथै, सत्ता अनि शक्तिकै बार्गेनिङका कारण प्रचण्डले फेरि एकपल्ट ‘सम्भावनाको खेल हो’ भन्दै अर्को कदम नचाल्लान् भन्न सकिन्न ।
कांग्रेसलाई तत्काल निर्वाचनको हिसाबमा केही घाटा त अवश्य लाग्नेछ तर सांगठनिक हिसाबमा भने उसलाई पनि फाइदै हुनेछ । वाम एकताले कांग्रेस पार्टीभित्रै अनि पार्टीबाहिर रहेका लोकतान्त्रिक नेतृत्व अनि शक्तिलाई एक ठाउँमा ल्याउन ‘इन्डक्टिभ इफेक्ट’ का रूपमा काम गर्छ । यो कदमले कांग्रेसलाई सांगठनिक हिसाबमा चलायमान बनाइदिएको छ । उद्देश्यबिहीन बन्दै गएको कांग्रेसलाई नयाँ उद्देश्य अनि ऊर्जाको सञ्चार गरेको छ । अब नेपाली कांग्रेस संविधान बनाएको, संविधान कार्यान्वयन गरेको, चुनाव गराएको सफलता बोकेर निर्वाचनमा जानेछ । साथै, अब यो कदमले नेताहरूलाई व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठ्न प्रेरित गरेको छ । यो निर्वाचनमा कांग्रेसले लोकमानमा लिएको अडान, सुशीला कार्कीको महाअभियोगको मुद्दा, भरतपुरको कांग्रेस–माओवादी तालमेल जस्ता निर्णयबाट हालका लागि राहत पाएको छ ।
नयाँ शक्ति नेपाललाई पार्टीगत हिसाबमा घाटा हुनेछ । वैकल्पिक राजनीतिको अजेन्डा बोकेर हिँडेका कार्यकर्ताको विचल्ली भएको छ । अब ती कार्यकर्ता राजनीतिबाट टाढा जानेछन् कि वैकल्पिक शक्तिका रूपमा अगाडि आएको विवेकशील साझामा प्रवेश गर्नेछन् । तसर्थ, नयाँ शक्तिको सांगठनिक अस्तित्व रहने छैन ।
वैकल्पिक शक्तिका रूपमा अगाडि आएको विवेकशील साझा पार्टीलाई भने फाइदा भएको छ । अब वैकल्पिक राजनीतिको सबै हिस्सा उसले नै पाउनेछ भने यो टुट, फुट र जुटको राजनीतिबाट वाक्क भएका जनताको साथ पनि उसले नै पाउनेछ । साथै, उसको भोट बैंक नयाँ पुस्ताको मतदाता अनि स्विङ भोटर्स भएकाले उसलाई यो एकताले खासै फरक पर्ने छैन । अब तेस्रो धारको नेतृत्व यो पार्टीले गर्नेछ । तर यी सबै सम्भावनालाई विवेकशील साझा पार्टीले कति आफ्नो पक्षमा पार्न सक्छ, त्यो भने हामीले हेर्नैपर्छ ।
अन्त्यमा,
यो एकताको धरातल कमजोर छ । पार्टीहरू मिल्नु, एकबद्ध हुनु स्वागतयोग्य कदम हो तर मूल प्रश्न यो एकताको उद्देश्य के हो भन्ने नै हो । पार्टीगत वा राष्ट्रिय हितका लागि हो भने यसले राम्रो परिणाम दिनेछ । तर यदि केही सीमित नेताहरूको स्वार्थका लागि हो भने यसले फेरि अस्थिरतालाई नै जन्म दिनेछ । राजनीतिक निष्ठा र इमानदारितासहितको एकताले मात्र स्थायित्व दिन्छ । आलोपालो सरकार बनाउनका लागिमात्र यो एकता भएको हो भने यसले फेरि यही दलको सिन्डिकेटलाई स्थापित गर्नेछ ।
सिद्धान्त अनि व्यवहारको राजनीतिभन्दा विजय र पराजयको राजनीतिमात्र चाहने तप्काका निम्ति यो एकता तहल्का हुन सक्छ । जसले केही समयसम्म चियापसल, चौतारा अनि अखबार तात्नेछन् । यदि यो एकताको जग स्वार्थ नभएर साँच्चिकै समृद्धि, विकास, जनता हो भने अब यो एकीकृत पार्टीको मुद्दामा सामाजिक सुरक्षा, शिक्षा, स्वास्थ्य जस्ता अजेन्डाले प्राथमिकता पाउनुपर्छ । यदि यसो भएमा, यसले नेपाललाई नयाँ उचाइमा लानेछ र अबका कैयौंँ वर्षसम्म पनि यो शक्तिको उल्लेखनीय अस्तित्व रहनेछ । तर, यदि माथि शंका गरिएझैँ यदि यो एकता स्वार्थमा टिकेको हो भने ‘हात्ती आयो हात्ती आयो फुस्सा’ नहोला भन्न सकिन्न ।








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

सामसङको प्रिमियम क्यामरा अब 'एथर्टी एस' मा

सामसङको प्रिमियम क्यामरा अब 'एथर्टी एस' मा

सामसङले हालै नयाँ डिजाइनको साथ ग्यालेक्सी 'एथर्टी एस' प्रस्तुत गरेको छ । ...

सिन्धुका थप दुई शाखा विस्तार

सिन्धुका थप दुई शाखा विस्तार

पछिल्लो समय आक्रमक ढंगले बैंकिङ एकाइ विस्तार गरिरहेको सिन्धु विकास बैंकले एकैदिन थप दुई शाखा विस्तार गरेको छ । ...

इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घट्यो

इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घट्यो

नेपाल टेलिकमले कात्तिक १ देखि लागू हुने गरी इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घटाएको छ । ...

गोंगबुमा सुविधायुक्त सिनेमा हल

गोंगबुमा सुविधायुक्त सिनेमा हल

गोंगबुस्थित अत्याधुनिक सुविधायुक्त सिनेमा हल आइएनआइले प्रदर्शन सुरु गरेको छ । ...

सिजीको लक्की–ड्र सम्पन्न

सिजीको लक्की–ड्र सम्पन्न

चाडपर्वका बेला सिजीले ल्याएको ‘सिजीसँग उत्साह उमंग थाइल्यान्ड जाउँ परिवारसँग’ नामक स्किमको पहिलो चरणको लक्की–ड्र समपन्न भएको छ । ...

बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ

बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ

बिएमडब्लू मोटराड नेपालका आधिकारिक बिक्रेता हिमालयन मोटराडले ‘बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ’ सम्पन्न गरेको जनाएको छ । ...

ओपो रेनोटू एफको नेपालमा विक्रि आरम्भ

ओपो रेनोटू एफको नेपालमा विक्रि आरम्भ

ओपोले नेपालमा आफ्नो बहुप्रतिक्षित मोडल ओपो रेनोटू एफको अक्टोबर १८देखि पाको, न्यूरोड स्थित आफ्नो आधिकारिक शोरुममा आयोजित फर्स्टसेल कार्यक्रम मार्फत...

टिभिएस एक्सचेन्ज मेला सम्पन्न

टिभिएस एक्सचेन्ज मेला सम्पन्न

नेपालका लागि टिभिएस टू ह्विलर्सको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले ‘टिभिएस एक्सचेन्ज एन्ड फाइनान्स फेयर’को आयोजना गरेकोे छ । ...

Ncell Footer Ad