सामाजिक रूपान्तरण

मङ्गलबार, २१ मङि्सर २०७३, ११ : १५ भारती पोखरेल

जबसम्म महिला सामाजिक, आर्थिकरूपमा सशक्त हुँदैनन् तबसम्म उनीहरूमाथि विभिन्न प्रकारका विभेद, हिंसा हुने गर्छ। हिंसा प्रभावित महिलालाई समाजमा स्थापित गर्न र परिवर्तनका संवाहक बनाउन दिगो जीविकोपार्जनको सोच र कार्यक्रम अगाडि बढाउनु आवश्यक हुन्छ। सामाजिक रूपान्तरणबिना आर्थिक सशक्तीकरणले मात्र महिलाको सामाजिक आर्थिक अधिकार सुनिश्चित हुन सक्दैन। विश्वमा आज धेरै परिवर्तन भए। समाजका प्रत्येक क्रियाकलापमा महिला अग्रसर छन् र सफलता पनि हासिल गरेका छन् तर पनि लैंगिक भेदभाव भने अझ पनि जीवितै छ। यसको उदाहरण भर्खरै अमेरिकामा भएको राष्ट्रपति पदमा उम्मेवारी दिएकी हिलारी क्लिन्टन हराइनुको मुख्य कारण उनी महिला भएकैले हो भन्नेमा द्विविधा छैन।

 हाम्रै देशको वर्तमान अवस्थासम्म आइपुग्दा महिला अधिकारका कुराले धेरै उतारचढाव पार गरिसकेको छ। यसो गर्न महिलाले आफ्नो सक्रियतालाई अगाडि बढाएको इतिहासले पुष्टि गरेको छ। महिलामाथि विभेदपूर्ण कानुन, संवैधानिक व्यवस्था, सामाजिक प्रथा, परम्परा र त्यसमा आधारित नियम संशोधन, राजनीतिक क्षेत्रमा महिलाको पहँुच पुग्नुपर्ने, महिलाविरुद्धको भेदभाव अन्त्य, सुरक्षा प्रत्याभूतिका लागि संस्थागतरूपमा स्थापित गर्न सफल देखिन्छ। यस्ता कुराले शारीरिक अत्याचार हिंसाविरुद्धका सवालको केही हदसम्म पहिचान त गर्‍यो तर सशक्तरूपमा अगाडि बढ्न सकेन।

 हाम्रो देशको उच्च ३ स्थानमा महिला पुग्न सफल भए। यसबारे सामाजिक सञ्जालमा नकारात्मक र सकारात्मक प्रतिक्रिया आए। ती आउनुका कारण महिलाप्रतिको हेय दृष्टिकोण हो भन्न सकिन्छ। देशमा धेरै परिवर्तन भए। अझ पनि महिलाप्रतिको सोच भने पुरानै छ। मुठीभर व्यक्तिका सोचमा अवश्य परिवर्तन भने आएको छ।  यो सुखद् पक्ष हो। नेपाल हिमाल, पहाड, तराईले बनेको छ। त्यहाँ बस्ने अधिकांश मानिसको सोचाईमा खासै परिवर्तन आएको पाइन्न। परिवर्तन भए किन महिलामाथि हिंसा हुने गर्छ? श्रीमान्को कुटाईबाट श्रीमतीको मृत्यु, छोरी जन्माएको भनेर सौता हालिन्छ या घरबाट निकालिन्छ। दाइजोको नाममा जलाइन्छ। जन्मँदै नजन्मेको सन्तानको भ्रुण परीक्षण गरी छोरी भए हत्या गरिन्छ। किन समाजबाट यस्ता कुरा निर्मूल हुन सकेको छैन?

१६ दिने लैङ्गिक हिंसाविरुद्धको अभियानले यस्ता कुरा केलाउन सक्ला? हाम्रो संस्कारले सानैदेखि महिला/पुरुषमा भेदभाव र पुरुषकै निर्णयमा बाँच्न सिकाउँछ। पुरुषले महिलामाथि लैङ्गिक भेदभाव गर्ने व्यवहार त छँदैछ तर महिलाले महिलामाथि नै गर्ने हिंसक व्यवहार मौलाएको देखिन्छ। केही दिनअगाडि मात्र पंक्तिकार ब्रह्मकुमारी राजयोग सेवा केन्द्र माउन्ट आबु शान्तिवन जाँदा त्यहाँ एक नेपाली चेली उर्मिला त्रिपाठीलाई भेट्ने मौका पाएँ। उनी नेपालगन्जकी रहिछन्। छोरी जन्माएको भनेर घरबाट घृणा हुन थालेपछि शान्तिवन पुगी सेवाधारी भई बस्न बाध्य भइछन्। आफूले जन्माएकी छोरीको अगाध माया छ उनमा। त्यसैले एकदिन छोरी आफूलाई खोज्दै आउने आशा जीवितै छ उनमा। उनी एक उदाहरणमात्र हुन्। वास्तविक पात्र हजारौँ छन्।

ओरेकको अध्ययनअनुसार तराईका जिल्लामा ५२ प्रतिशत महिला हिंसाको शिकार हुने गरेका छन्। जुन उनीहरु सहन बाध्य छन्। संयुक्त राष्ट्र संघले मानिसको जन्मसिद्ध, नैसर्गिक, आधारभूत अधिकार संरक्षणका लागि सन् १९४८ मा मानव अधिकारको विश्वव्यापी घोषणापत्र जारी गर्‍यो। त्यसलाई कानुनी मान्यता दिन सोही संघको सभाले सन् १९६६ मा नागरिक–राजनीतिक, सांस्कृतिक, सामाजिक, आर्थिक अधिकारसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिज्ञापत्र जारी भयो।

मानव अधिकारसम्बन्धी कानुनका रूपमा लैङ्गिकताका आधारमा कसैमाथि भेदभाव नगरिने व्यवस्था त भयो तर आज विश्व समुदायमा लैङ्गिक असमानता र भेदभाव जस्ताका त्यस्तै कायम छ। पुरुष प्रभुत्व र एकाधिकारमा फरक आउन सकेन। हामीले कानुन जति बनाए पनि लैङ्गिक भेदभाव भने विश्वभर नै कायम छ। यसलाई निर्मूल गर्न महिलालाई सामाजिक रूपान्तरण गर्नु आवश्यक छ। साथै आर्थिक सशक्तीकरण पनि उत्तिकै जरुरी छ। मानवीय सोच र समाजमा परिवर्तन आउन सके केही हदसम्म लैङ्गिक भेदभाव कम हुने आशा गर्न सकिन्छ।






यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

सामसङको ए२०एस नेपाली बजारमा

सामसङको ए२०एस नेपाली बजारमा

इलेक्ट्रोनिक्स एवं स्मार्टफोन ब्रान्ड सामसङले नयाँ विशेषता भएको  ग्यालेक्सी ए२०एस बजारमा प्रस्तुत गरेको छ । ...

एल्जीको डाइरेक्ट ड्राइभ फ्रन्ट मोटरयुक्त वासिङ मेसिनले ग्राहकको मन जित्दै

एल्जीको डाइरेक्ट ड्राइभ फ्रन्ट मोटरयुक्त वासिङ मेसिनले ग्राहकको मन जित्दै

एल्जी इलेक्ट्रोनिक्सले अभिनव फ्रन्ड लोडर वासिङ मेसिनको उपलब्धता विस्तार गर्दै आएको छ । ...

कोका–कोला क्यापमा कार अफर– विजेतालाई टाटा टियागो गाडी हस्तान्तरण

कोका–कोला क्यापमा कार अफर– विजेतालाई टाटा टियागो गाडी हस्तान्तरण

कोका–कोला, नेपालको सबैभन्दा लोकप्रिय पेय पदार्थ ब्राण्डले आफ्नो यो वर्षको ठुलो प्रवर्दन क्याम्पेन “कोका–कोला क्यापमा कार” को विजेता हेटौंडाका अम्बर...

गिनिज वर्ल्ड रेकर्डमा दर्ता प्रयास

गिनिज वर्ल्ड रेकर्डमा दर्ता प्रयास

राउन्ड टेबल नेपालले कदम्बरी एकेडेमी, वीरगन्जका बच्चाको लागि बृहत् लैंगिक समानतासम्बन्धी कार्यशाला आयोजना गरेको छ । ...

माछापुच्छ्रे बैंकको ११ नयाँ शाखा विस्तार

माछापुच्छ्रे बैंकको ११ नयाँ शाखा विस्तार

माछापुच्छ्रे बैंकले देशका विभिन्न जिल्लाहरुमा ११ शाखा कार्यालयहरुको औपचारिक समुद्घाटन गरेको छ। ...

नेपाल क्लियरिङ्ग हाउसको साधारण सभा सम्पन्न

नेपाल क्लियरिङ्ग हाउसको साधारण सभा सम्पन्न

नेपाल क्लियरिङ्ग हाउस लिमिटेडले आफ्नो आठौँ  वार्षिक साधारण सभा मिति २५कार्तिक २०७६(११ नोभेम्बर २०१९)मा होटेल क्राउन इम्पेरियल, काठमाडौँमा सम्पन्न गरेको...

एनसेलले ल्यायो ‘अल नेट भ्वाइस प्याक’

एनसेलले ल्यायो ‘अल नेट भ्वाइस प्याक’

एनसेलका प्रिपेड ग्राहकहरुले अब देश भित्र अन्य नेटवर्कमा रहेका आफ्ना साथीभाई र आफन्तजनहरुसँग सुलभ दरमा कुरा गर्न सक्नेछन् । ...

एनसेलद्वारा पहिलो १४ सुपर सेलरलाई पुरस्कार वितरण

एनसेलद्वारा पहिलो १४ सुपर सेलरलाई पुरस्कार वितरण

एनसेल प्राईभेट लिमिटेडले हाल संचालनमा रहेको आफ्नो ‘एनसेल सुपर सेलर’ योजना अन्तर्गत काठमाडौं र ललितपुर जिल्लाका पहिलो १४ पोइन्ट अफ...

Ncell Footer Ad