अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँगको युद्धविरामका लागि भएको वार्तामा सहमति भएको बताएका छन्।

ट्रम्पको दाबी अनुसार सम्झौतामा स्ट्रेट अफ होर्मुज पुनः खोल्ने विषय समावेश हुनेछ र यसलाई अमेरिका, इरानी वार्ताकारहरू तथा ‘अन्य विभिन्न देशहरू’ द्वारा ‘पूर्ण रूप दिइने’ छ। उनले कतार, साउदी अरब, संयुक्त अरब इमिरेट्स, पाकिस्तान, जोर्डन, इजिप्ट, टर्की र बहराइनका नेता तथा अधिकारीसँग टेलिफोन वार्ता गरेका छन्। ट्रम्पले इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुसँग पनि छुट्टै कुराकानी गरेको बताएका छन्।

‘सम्झौताको अन्तिम पक्ष र विवरणहरू हाल छलफल भइरहेको छ, र चाँडै घोषणा गरिनेछ,’ उनले आफ्नो ट्रुथ सोशल प्लेटफर्ममा लेखेका छन्। पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज शरिफले इस्लामाबादले भविष्यमा हुने अमेरिका-इरान वार्ताका लागि पहल जारी राख्ने बताए। टर्कीका राष्ट्रपति रेसेप तैयप एर्दोगानले वार्ताको प्रगतिबाट अंकारा खुसी भएको र कुनै पनि सम्झौताले स्ट्रेट अफ होर्मुज हुँदै स्वतन्त्र यात्राको सुविधा प्रदान गर्ने बताएका छन्। इजिप्टको राष्ट्रपतिले एक छुट्टै वक्तव्यमा सबै पक्षहरूलाई कूटनीतिक पहल लिन र सहमतिमा पुग्न आग्रह गरेको छ।

दाबी अनुसार इरान युद्ध अन्त्यका लागि आफ्नो अत्यधिक संवर्धित युरेनियमको भण्डार त्याग्न तयार छ। न्यूयोर्क टाइम्सका अनुसार इरानले अमेरिकालाई युरेनियम हटाउन सैद्धान्तिक सहमति जनाएको बताएको छ, तर यसलाई कसरी र कहाँ पठाउने भन्ने कुरा भने अझै तय भएको छैन। यस विषयमा थप छलफल हुनेछ। इरानसँग अहिले ४०० किलोग्रामभन्दा बढी (लगभग ९७० पाउन्ड) युरेनियम छ, जसलाई उत्पादन गरी आणविक हतियार बनाउन प्रयोग गर्न सकिन्छ। इजरायलका अनुसार यो करिब ११ वटा परमाणु बम बनाउनका लागि पर्याप्त हुन सक्छ। यही कारण इजरायलले लामो समयदेखि इरानको परमाणु कार्यक्रमको विरोध गर्दै आएको छ।

केही दिनअघि इरानका सर्वोच्च नेता मुज्तबा खामेनीले यो युरेनियम देशबाहिर नपठाउन आदेश दिएको खबर आएको थियो। तर अब नयाँ रिपोर्टले दाबी गरेको छ कि इरान सम्झौताअन्तर्गत यसलाई छोड्न तयार हुन सक्छ। यता इरानको रिभोलुसनरी गार्डले भने ‘आणविक मुद्दामा अहिलेसम्म पूर्ण छलफल भएको छैन’ भन्दै ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमा गरेको दाबीलाई प्रोपोगान्डाको आरोप लगाएको छ।

राष्ट्रपति ट्रम्पले आफ्ना शीर्ष सल्लाहकारहरूसँग भेट गरेर इरानको नयाँ प्रस्तावको समीक्षा गर्ने बताएका छन्। यसपछि स्थानीय समय अनुसार आइतबारसम्म इरानविरुद्ध सैन्य कारबाही पुनः सुरु गर्ने वा नगर्ने भन्ने विषयमा निर्णय हुन सक्नेछ। बैठकमा उनका सल्लाहकार जारेड कुश्नर, उनका दूत स्टिभ विटकोफ र उपराष्ट्रपति जेडी भान्स पनि सहभागी हुने बताइएको छ। यसमा इरानको पछिल्लो प्रतिक्रिया र थप रणनीतिबारे छलफल हुनेछ।

समाचार एजेन्सी एक्सियोससँगको टेलिफोन अन्तर्वार्तामा ट्रम्पले इरानसँग सम्झौता हुने सम्भावना रहेको बताएका छन्। उनले या त राम्रो सम्झौता हुने वा अमेरिकाले इरानमाथि कडा आक्रमण गर्न सक्ने बताए।

यसअघि शनिबार अमेरिका र इरानका अधिकारीहरूले युद्ध अन्त्यका लागि प्रारम्भिक सम्झौता हुन सक्ने संकेत गरेका थिए। कतार र पाकिस्तानको मध्यस्थतामा तेहरानमा भएको वार्तापछि यो संकेत देखा परेको हो। पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज शरिफले ट्रम्पको शान्ति प्रयासको प्रशंसा गर्दै ट्रम्पले यस क्षेत्रमा शान्ति ल्याउन असाधारण प्रयास गरेको बताए। शरिफले सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन्, ‘ट्रम्पले साउदी अरब, कतार, टर्की, इजिप्ट, युएई, जोर्डन र पाकिस्तानका नेताहरूसँग महत्त्वपूर्ण टेलिफोन कुराकानी गरेका छन्।’ यो वार्तामा पाकिस्तानका सेना प्रमुख जनरल असीम मुनीर सहभागी भएको उनले बताए। उनले पाकिस्तानले शान्तिका लागि आफ्नो प्रयासलाई पूर्ण इमान्दारीका साथ जारी राख्ने र अर्को चरणको वार्ता चाँडै पाकिस्तानमा हुन सक्ने आशा व्यक्त गरे।

पाकिस्तानी सेना प्रमुख मुनीरले शनिबार इरानको छोटो तर ‘अत्यधिक फलदायक’ भ्रमण सम्पन्न गरेको केही समयपछि अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले उक्त वक्तव्य सार्वजनिक गरेका हुन्। यसले अन्तिम समझदारीमा पुग्ने दिशामा ‘उत्साहजनक प्रगति’ भएको देखाएको छ। इरानको आणविक कार्यक्रमबारे वार्ताका क्रममा दुई पटक सैन्य आक्रमण गरेको अमेरिकासँग वार्तालाई लिएर तेहरानका अधिकारीहरूले बारम्बार चेतावनी दिँदै आएका छन्।

यो घोषणा एक हप्ताको पछिल्लो मोड हो जुन ट्रम्पले इरानलाई धम्की दिएसँगै सुरु भएको थियो कि अधिक स्थायी युद्धविरामको लागि सम्झौताको समय सकिँदैछ। पछि उनले पत्रकारहरूलाई भने कि उनी आक्रमणहरू पुनः सुरु गर्नबाट केही क्षण मात्र टाढा थिए, जुन उनले खाडी देशहरूको आग्रहमा ‘होल्ड’ गर्ने निर्णय गरे। त्यसपछि ट्रम्पले अमेरिकी झन्डाले ढाकिएको इरानको तस्बिर पोष्ट गर्दै र सम्झौता नजिक पुगेको बताएर तनाव बढाउने धम्कीलाई दोहोर्याउन थालेका छन्।

अमेरिका र इजरायलले फेब्रुअरी २८ मा पछिल्लो युद्ध सुरु गरेका थिए। तर अहिले लडाइँ रोकिएको छ। अमेरिकाले इरानको बन्दरगाहमा नाकाबन्दी जारी राखेको छ भने इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुज बन्द गरेको छ। सम्झौताका मुख्य बुँदाहरू इरानको आणविक कार्यक्रमको भविष्य र स्ट्रेटमा यसको प्रभाव, यस क्षेत्रमा अमेरिकी सैन्य उपस्थितिको भविष्य, र रोक्का गरिएको इरानी कोषमा पहुँचलगायत रहेका छन्।