अमेरिका–इजरायल ले इरानमाथि आक्रमण गरेर युद्द सुरु गरेको आज ३६ औं दिन भएको छ। इरान, इजरायल र अमेरिकाबीचको टकरावसँगै खाडी क्षेत्र, लेबनान र इराकसम्म हिंसात्मक घटनाहरू फैलिँदै गएको छ।
इरानले दुई अमेरिकी युद्धविमान खसालेको छ। अमेरिकी मिडिया रिपोर्टहरूका अनुसार, इरानले कोहगिलुयेह र बोयर–अहमद प्रान्तहरूमा एफ १५इ स्ट्राइक ईगल र खाडीमा ए–१०वार्थोग खसालेको थियो। जसबाट दुई अमेरिकी चालक दलका सदस्यहरूलाई उद्धार गरिएको छ भने एक वायुसेना अझै बेपत्ता छन्।
यसैबिच इरानले दुई अमेरिकी युद्धविमान खसालेको जिम्मेवारी लिएको छ। इरानी अधिकारीहरूले यसलाई ठूलो सैन्य सफलताको रूपमा वर्णन गरे। उनीहरुले यसबाट ट्रम्प प्रशासनले देशको सैन्य पूर्वाधारमा गम्भीर क्षति पुगेको दाबी गरे।
पछिल्लो समय कहाँ के भइरहेको छ?
इरानमा
इरानले दुई अमेरिकी युद्धविमान खसालेपछि अमेरिकी सेनाले बेपत्ता चालक दलका सदस्यको खोजी र उद्धार कार्य सञ्चालन गरिरहेको छ। अमेरिकी मिडिया रिपोर्टहरूका अनुसार खोजीमा संलग्न एक अमेरिकी ब्ल्याक हक हेलिकप्टर पनि इरानी आगोको चपेटामा परेको थियो तर हावामा रहन सफल भएको थियो।
इरानले आफ्नो हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली नष्ट भएको अमेरिकी दाबीको विपरीत ‘नयाँ उन्नत प्रतिरक्षा प्रणाली’ ले विमान खसालेको बताएको छ।
इरानी अधिकारीहरूका अनुसार फेब्रुअरी २८ मा युद्ध सुरु भएदेखि इरानमा कम्तिमा २,०७६ जनाको मृत्यु र २६,५०० घाइते भएकाले मानवीय क्षति बढ्दै गएको छ।
युद्ध कूटनीति
कूटनीतिक गतिरोधः इरानको अर्ध–सरकारी समाचार एजेन्सी फार्सले शुक्रबार तेहरानले ४८ घण्टाको युद्धविरामको लागि अमेरिकी प्रस्ताव अस्वीकार गरेको रिपोर्ट गरेको छ। अमेरिकाले भने उक्त रिपोर्टको पुष्टि वा टिप्पणी गरेको छैन।
वाक्ययुद्धः इरानी राष्ट्रपति मसूद पेजेश्कियानले अमेरिका कूटनीतिप्रति इमान्दार छ कि छैन भनेर प्रश्न गरेका छन्। वाशिंगटनलाई ‘पाखण्ड’को आरोप लगाउदै उनले एक वरिष्ठ इरानी अधिकारीकी श्रीमतीको हत्या गर्ने हालैको आक्रमणपछि ‘कुन पक्ष वार्ता र वार्तामा संलग्न छ र कुन आतंकवादमा’ छ भनेर विश्वलाई न्याय गर्न आग्रह गरे।
विश्वलाई अपीलः पेजेश्कियानले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको इरानलाई ‘ढुङ्गा युगमा फिर्ता’ बम विष्फोट गर्ने धम्कीबारे फिनल्याण्डका राष्ट्रपतिसँग परामर्श गरेका छन्। उनले ट्रम्पको टिप्पणीलाई ‘ठूलो युद्ध अपराध’ गर्ने स्पष्ट रहेको बताएका छन्।
खाडीमा
युएई: अबुधाबीको एक ग्यास कम्प्लेक्समा आगलागी हुँदा एक इजिप्टियन नागरिकको मृत्यु भएको छ। घटनामा चार जना घाइते भएका सरकारी मिडिया कार्यालयले जनाएको छ।
कुवेतमा आक्रमण: अधिकारीहरूले इरानी आक्रमणले तेल रिफाइनरी र डिसेलिनेशन प्लान्टमा प्रहार गरेको बताएका छन्। यद्यपि तेहरानले पानी सुविधालाई लक्षित गरेको अस्वीकार गरेको छ।
बहराइनमा ड्रोन अवरोधः बहराइनले इरानी ड्रोनबाट छर्रा खसेपछि सित्रा क्षेत्रमा चार जना घाइते भएको बताएको छ। यसबाट धेरै घरहरूमा क्षति पुगेको आन्तरिक मन्त्रालयले जनाएको छ।
अमेरिकामा
ट्रम्पले खसालिएको विमानको बारेमा जानकारी गराएः अमेरिका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई इरानमा सैन्य जेट खसालिएको बारेमा जानकारी गराइएको छ। बेपत्ता चालक दलका सदस्यको लागि ठूलो खोजी र उद्धार अभियान सुरु गरेको ह्वाइट हाउसले जनाएको छ।
प्रचार प्रभावः भूराजनीतिक विश्लेषक फिलिस बेनिसले अमेरिकी लडाकु जेट खसाल्नु र बेपत्ता एयरम्यानको खोजीले ह्वाइट हाउसलाई युद्धको लागि सार्वजनिक समर्थन कायम राख्न गाह्रो बनाउने बताइन्। घटनाले ‘प्रचार समीकरण परिवर्तन गर्दछ, यद्यपि यसले सैन्य सन्तुलन परिवर्तन गर्दैन’, उनले अल जजीरालाई भनिन्।
ट्रम्पले १.५ ट्रिलियन डलरको रक्षा बजेट खोजेः ट्रम्पले २०२७ को लागि १.५ ट्रिलियन डलरको ठूलो रक्षा बजेट अनुमोदन गर्न सांसदहरूलाई आग्रह गरेका छन्। अमेरिकाले इरानसँगको युद्ध र बढ्दो विश्वव्यापी सुरक्षा प्रतिबद्धताबाट बढ्दो लागतको सामनाबिच उनले यस्तो निर्णय गरेका हुन्।
इजरायलमा
इजरायलमाथि हमलाः इरानले दक्षिणी इजरायलमा क्षेप्यास्त्र आक्रमण गरेको छ। जसले नेगेभ क्षेत्रको औद्योगिक स्थलमा आगलागी भएको छ।
आर्थिक र सामाजिक क्षतिः इरान, गाजा र लेबनानमा एकैसाथ भएका द्वन्द्वहरूले इजरायललाई अनुमानित ११२ अर्ब डलरको क्षति पुर्याएको छ। जसले गर्दा देशको अर्थतन्त्रमा उल्लेखनीय दरार आएको छ। दैनिक नागरिक जीवनमा ठूलो क्षति पुगेको छ, देशभरका विद्यालयहरू बन्द रहेका छन्।
राजनीतिक परिवर्तन र जनमतः अवरोधको बाबजुद ७८ प्रतिशत यहूदी इजरायलीहरूले अझै पनि इरानविरुद्धको युद्धलाई समर्थन गरेका छन्। यद्यपि सर्वेक्षणकर्ताहरूले यो समर्थन अन्ततः खस्कन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। इजरायली सरकारले हालै २७१ अर्ब डलरको रेकर्ड बजेट र प्यालेस्टिनीहरूलाई लक्षित गर्दै अत्यधिक विवादास्पद मृत्युदण्ड कानून पारित गरेको छ।
लेबनान र सिरियामा
सिरिया: सिरियाको सरकारी मिडियाले इजरायली गोलीबारीले एक जनाको मृत्यु भएको जनाएको छ। इजरायलले कब्जा गरिएको गोलान हाइट्स नजिकै देशको दक्षिणमा रहेको कुनेइट्रा प्रान्तमा एक जनाको मृत्यु भएको बताएको छ।
लेबनान मोर्चाः इजरायलले लेबनानको बेका उपत्यकामा दुई महत्वपूर्ण पुलहरू ध्वस्त पारेको छ । यस्तै, हिज्बुल्लाहले दक्षिणी लेबनानमा इजरायली सैनिक र तोपखाना विरुद्ध धेरै क्षेप्यास्त्र आक्रमणहरूको जिम्मेवारी लिएको छ।
तेल, ऊर्जा र खाद्यान्न
अष्ट्रेलियामा पेट्रोलको अभावः अष्ट्रेलियाको सरकारले इस्टरको बिदामा लामो सडक यात्रा गर्नुअघि शहरका पेट्रोल स्टेशनहरूमा आफ्नो कार भर्न आग्रह गरेको छ। ऊर्जा मन्त्री क्रिस बोवेनले ग्रामीण शहरहरूमा सयौं सेवा स्टेशनहरूमा राष्ट्रिय रूपमा डिजेल सकिएको बताएका छन्।
खाद्यको मूल्य वृद्धीः संयुक्त राष्ट्र संघको खाद्य तथा कृषि संगठन (एफएओ) ले खाद्य वस्तुहरूको मूल्य बढेको बताएको छ।अन्तर्राष्ट्रिय खाद्य मूल्य सूचकांक अनुसार मार्चमा २.४ प्रतिशतले बढेको हो।
पाकिस्तानमा निःशुल्क बसः पाकिस्तानले राजधानी र सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको प्रान्तमा निःशुल्क बस सुरु गरेको छ। तेलको अभाव भएपछि राज्यद्वारा सञ्चालित सार्वजनिक यातायात आगामी महिनाको लागि निःशुल्क हुने बताइएको छ। (अल जजीराको सहयोगमा)
प्रकाशित: २१ चैत्र २०८२ १२:३८ शनिबार
