एक समय वृद्धावस्थासँग जोडेर हेरिने हृदयघात अहिले युवापुस्तामै तीव्र रूपमा देखिन थालेको छ। केही वर्षअघिसम्म ५०–६० वर्षपछि देखिने मुटुरोग अहिले २५–४० वर्ष उमेर समूहमा समेत सामान्य जस्तै बन्न थालेको भन्दै चिकित्सकहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

नेपालमा पछिल्लो समय युवा उमेरमै अचानक हृदयघात भएर ज्यान गुमाउने घटना बढिरहेका छन्। सामाजिक सञ्जाल, कार्यालय, यात्रादेखि खेलमैदानसम्म युवाहरू ढलेका खबरले समाजलाई झस्काइरहेको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार यसको मुख्य कारण आधुनिक जीवनशैली, अस्वस्थ खानपान, मानसिक तनाव र शारीरिक निष्क्रियता हो।

मुटुरोग विशेषज्ञ डा. मिलन श्रेष्ठका अनुसार अहिले युवाहरूमा उच्च रक्तचाप, मधुमेह र कोलेस्ट्रोलको समस्या अस्वाभाविक रूपमा बढिरहेको छ। यही कारण हृदयघातको जोखिम पनि बढ्दो छ।

उनका अनुसार पहिले उमेर ढल्किएपछि देखिने रोग अहिले कम उमेरमै देखिन थालेका छन्। ‘युवाहरूमा अत्यधिक महत्वाकांक्षा, तनावपूर्ण जीवनशैली, पर्याप्त आरामको अभाव र असन्तुलित दिनचर्याले मुटुसम्बन्धी समस्या बढाइरहेको छ,’ उनले बताएका छन्।

महत्वाकांक्षा, तनाव र ‘हस्टल लाइफ’को असर

अहिलेको युवा पुस्ता प्रतिस्पर्धात्मक जीवनशैलीमा बाँचिरहेको छ। राम्रो करियर, आर्थिक सफलता र सामाजिक प्रतिष्ठाको दबाबले धेरै युवाहरू निरन्तर मानसिक तनावमा छन्।

राति अबेरसम्म काम गर्ने, पर्याप्त निद्रा नलिने, लगातार मोबाइल र ल्यापटपमा समय बिताउने तथा आरामलाई बेवास्ता गर्ने प्रवृत्ति सामान्य बन्दै गएको छ। चिकित्सकहरूका अनुसार यस्ता बानीले शरीरभित्र ‘साइलेंट’ रूपमा रोगहरू विकास गरिरहेका हुन्छन्।

विशेषज्ञहरू भन्छन्, तनावले शरीरमा हर्मोनको असन्तुलन बढाउँछ, रक्तचाप बढाउँछ र मुटुको चाल असामान्य बनाउँछ। यही अवस्था लामो समय रहँदा हृदयघातको जोखिम बढ्ने गर्छ।

खानपान बन्यो अर्को ठूलो समस्या

युवाहरूमा फास्टफुड, प्रशोधित खाना, अत्यधिक चिल्लो पदार्थ र रातो मासुको सेवन बढ्दै गएको छ। बाहिरको खाना, मदिरा सेवन र धूम्रपान अहिले ‘लाइफस्टाइल’ जस्तै बनिरहेको छ।

डा. श्रेष्ठका अनुसार अत्यधिक चिल्लो, बोसोयुक्त तथा मैदाजन्य खानेकुराले शरीरमा खराब कोलेस्ट्रोल बढाउँछ। यसले रक्तनलीमा बोसो जम्ने प्रक्रिया तीव्र बनाउँछ।

रक्तनली साँघुरिँदै जाँदा कुनै समयमा नली बन्द हुन सक्छ र मुटुमा रगत पुग्न छाड्छ। यही अवस्थालाई हृदयघात भनिन्छ। विशेषगरी चुरोट–सूर्ति सेवन गर्ने युवामा जोखिम झन् धेरै हुने चिकित्सकहरूको भनाइ छ।

व्यायामविहीन जीवनशैली

पहिलेको तुलनामा अहिले युवाहरूको दैनिक शारीरिक गतिविधि अत्यन्त कम भएको छ। घण्टौँ कुर्सीमा बसेर काम गर्ने, मोटरसाइकल वा गाडीमा निर्भर हुने तथा नियमित व्यायाम नगर्ने प्रवृत्ति बढेको छ। यसले मोटोपना, उच्च रक्तचाप र मधुमेहको जोखिम बढाइरहेको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार नियमित व्यायाम नगर्ने व्यक्तिमा मुटुरोगको सम्भावना धेरै हुन्छ। दैनिक कम्तीमा ३० मिनेट हिँड्ने वा सामान्य शारीरिक अभ्यास गर्ने बानीले समेत जोखिम घटाउन सहयोग गर्छ।

किन बढ्यो युवामा ब्लड प्रेसर र सुगर ?

चिकित्सकहरूका अनुसार अहिलेको जीवनशैलीले ‘लाइफस्टाइल डिजिज’ कम उमेरमै निम्त्याइरहेको छ। अस्वस्थ खाना, तनाव, निद्राको कमी, धूम्रपान, मदिरा सेवन र निष्क्रिय जीवनशैलीका कारण युवामा उच्च रक्तचाप र मधुमेह तीव्र रूपमा बढिरहेको छ।

यी दुवै रोग मुटुका लागि सबैभन्दा खतरनाक जोखिम कारक मानिन्छन्। उच्च रक्तचापले रक्तनलीमा लगातार दबाब सिर्जना गर्छ भने मधुमेहले रक्तनली कमजोर बनाउँछ। त्यसपछि रक्तनलीमा बोसो जम्ने प्रक्रिया तीव्र बन्छ।

सबै छाती दुखाइ हृदयघात होइन

विशेषज्ञहरूका अनुसार छाती दुख्दैमा हृदयघात भएको निष्कर्ष निकाल्नु हुँदैन। मांसपेशी, हड्डी, ग्यास्ट्रिक, भिटामिन डीको कमी वा अत्यधिक तनावका कारण पनि छाती दुख्न सक्छ। तर छातीमा अत्यधिक भारीपन, पसिना आउने, सास फेर्न गाह्रो हुने वा दुखाइ बायाँ हात तथा बङ्गारासम्म फैलिने अवस्था देखिए तुरुन्त अस्पताल जानुपर्छ।

डा. श्रेष्ठका अनुसार अहिले एन्जियोप्लास्टी लगायतका उपचार नेपालका धेरै अस्पतालमा उपलब्ध भएकाले समयमै उपचार पाए हृदयघातबाट बच्न सकिन्छ।

युवापुस्ताका लागि चेतावनी

विश्लेषकहरूका अनुसार अहिलेको पुस्ताले सफलताको दौडमा स्वास्थ्यलाई प्राथमिकताबाट हटाइरहेको छ। ‘पहिले पैसा कमाऊँ, पछि स्वास्थ्य हेर्ला’ भन्ने सोच नै ठूलो समस्या बनिरहेको छ।

तर मुटुरोगले उमेर हेर्दैन भन्ने तथ्य पछिल्ला घटनाले पुष्टि गरिरहेका छन्। चिकित्सकहरू युवाहरूलाई धूम्रपान र मदिराबाट टाढा रहन, नियमित स्वास्थ्य परीक्षण गर्न, तनाव व्यवस्थापन गर्न, पर्याप्त निद्रा लिन र सन्तुलित खानपान अपनाउन सुझाव दिन्छन्।

विशेषगरी मानसिक स्वास्थ्यलाई बेवास्ता नगर्न उनीहरूको आग्रह छ। किनकि अहिलेको समयमा तनाव नै मुटुरोगको नयाँ र गम्भीर जोखिम कारकका रूपमा देखिन थालेको छ।