दशैंलाई नेपाली समाजमा मिठो खाने, राम्रो लगाउने र आफन्तसँग रमाइलो गर्ने पर्वका रूपमा लिइन्छ।

वर्षभरि खानपानमा अपनाइने नियमितता दशैंमा केही खुकुलो बनाउने र मासु, मिठाई, चिल्लो तथा गुलियो परिकार बिन्दास खाने चलन पनि छ। तर मधुमेह, उच्च रक्तचाप, मुटु तथा मिर्गौलासम्बन्धी दीर्घ रोग भएका व्यक्तिका लागि चाडपर्वको यही खानपान स्वास्थ्य चुनौती बन्न सक्छ।

औषधि सेवनमा अनियमितता, शारीरिक गतिविधिमा कमी र पर्याप्त निद्रा नपुग्दा स्वास्थ्य समस्या बल्झिन सक्ने भएकाले दशैंको रमाइलोसँगै स्वास्थ्यमा पनि उत्तिकै ध्यान दिन आवश्यक छ।

मधुमेहका बिरामीले गुलियो र कार्बोहाइड्रेटमा ध्यान दिनुपर्ने

दशैंमा चामल, चिउरा, सेलरोटी, मिठाई, फलफूल तथा गुलिया पेय पदार्थको सेवन बढ्न सक्छ। यस्ता खानेकुरा एकैपटक धेरै खाँदा रगतमा चिनीको मात्रा बढ्न सक्छ।

त्यसैले मधुमेह भएका व्यक्तिले खानाको मात्रा नियन्त्रण गर्ने, नियमित समयमा खाने र चिकित्सकको सल्लाहअनुसार रगतमा चिनीको मात्रा जाँच गर्ने गर्नुपर्छ। खाना छाडेर पछि एकैपटक धेरै खाने बानी पनि उपयुक्त हुँदैन। विशेषगरी इन्सुलिन वा रगतमा चिनीको मात्रा घटाउन सक्ने औषधि लिनेले खाना खाने समय र औषधिबीचको तालमेल मिलाउनुपर्छ।  

उच्च रक्तचाप र मुटुका बिरामीले नुन र चिल्लो घटाउने

दशैंमा मासुका परिकार, अचार, चिप्स, प्रशोधित खाद्यवस्तु र बढी नुन प्रयोग गरिएका खानेकुरा बढी खाइन्छन्। उच्च रक्तचाप भएका व्यक्तिले नुनको मात्रा घटाउनुका साथै धेरै चिल्लो, विशेषगरी संतृप्त तथा ट्रान्स फ्याट भएका खानेकुरा सीमित गर्नुपर्छ।

मुटुसम्बन्धी समस्या भएका व्यक्तिले अत्यधिक बोसोयुक्त मासु, धेरै तेलमा तारेका परिकार र एकैपटक पेटभरि खाने बानीबाट जोगिनु उचित हुन्छ। मदिरा सेवन नगर्नु र चिकित्सकले दिएको औषधि नियमित लिनु पनि महत्त्वपूर्ण छ।  

मिर्गौलाका बिरामीले खानपान व्यक्तिगत सल्लाहअनुसार मिलाउने

मिर्गौलासम्बन्धी रोग भएका सबै व्यक्तिका लागि एउटै खानपानको नियम लागू हुँदैन। रोगको अवस्था र मिर्गौलाको कार्यक्षमताअनुसार नुन, पानी, पोटासियम, फस्फोरस तथा प्रोटिनको मात्रा फरक हुन सक्छ। त्यसैले चिकित्सकले तोकेको आहार योजना पालना गर्नुपर्छ।

अत्यधिक नुनिलो खाना, प्रशोधित खाद्यवस्तु र आफूखुसी धेरै पानी पिउने बानीले केही बिरामीको अवस्था बिगार्न सक्छ। पानी कति पिउने भन्ने निर्णय पनि चिकित्सकीय सल्लाहअनुसार गर्नुपर्छ।

औषधि, निद्रा र हिँडडुलमा नियमितता

दशैं मनाउन घरबाहिर जाँदा वा आफन्तकहाँ बस्दा नियमित औषधि बोक्न र खाने समय मिलाउन बिर्सनु हुँदैन।

चिकित्सकको सल्लाहबिना औषधि बन्द गर्ने, मात्रा घटाउने वा बढाउने गर्नु हुँदैन। मधुमेह, उच्च रक्तचाप र मुटुका बिरामीले आफ्नो अवस्था अनुकूल हल्का हिँडडुल गर्ने, पर्याप्त निद्रा लिने र तनाव कम गर्ने प्रयास गर्नुपर्छ। खानपान र दैनिक तालिकामा परिवर्तन हुने भएकाले औषधिको समयसमेत मिलाउनुपर्ने अवस्था भए चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्छ।  

दशैंमा दीर्घ रोग भएका व्यक्तिले मनपर्ने परिकार पूर्ण रूपमा त्याग्नैपर्छ भन्ने होइन। तर मात्रा, बनाउने तरिका र आफ्नो स्वास्थ्य अवस्थालाई ध्यान दिनुपर्छ। परिवारका सदस्यले पनि बिरामीलाई धेरै खान आग्रह गर्नुभन्दा उनीहरूको स्वास्थ्यअनुकूल परिकार तयार पार्न सहयोग गर्नु उचित हुन्छ।

छाती दुख्ने, सास फेर्न गाह्रो हुने, बेहोस हुने वा अत्यधिक कमजोरीजस्ता असामान्य लक्षण देखिएमा चाडपर्व भन्दै उपचारमा ढिलाइ गर्नु हुँदैन। नियमित औषधि, सन्तुलित खानपान र सक्रिय दिनचर्या अपनाउन सके दशैंको खुसीसँगै स्वास्थ्य पनि सुरक्षित राख्न सकिन्छ।