मौसम परिवर्तनसँगै रुघाखोकी, घाँटी दुख्ने, शरीर दुख्ने र ज्वरो आउने समस्या धेरैमा देखिन थाल्छ। विशेषगरी वर्षायाम तथा मौसम फेरबदल हुने समयमा भाइरसजन्य श्वास–प्रश्वासका संक्रमण फैलिन सक्छन्। बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक तथा दीर्घरोग भएका व्यक्तिमा संक्रमणको असर बढी देखिन सक्छ।

तर ज्वरो आफैंमा कुनै एउटा रोग होइन। यो शरीरमा संक्रमण वा अन्य समस्या भइरहेको संकेत हुन सक्छ। भाइरसबाहेक ब्याक्टेरिया, डेंगी, मलेरिया, टाइफाइडलगायत विभिन्न कारणले पनि ज्वरो आउन सक्छ। त्यसैले हरेक ज्वरोलाई ‘भाइरल ज्वरो’ भनेर घरमै औषधि खानु उचित हुँदैन।

भाइरल ज्वरोका सामान्य लक्षण

भाइरसजन्य संक्रमणमा व्यक्तिअनुसार फरक–फरक लक्षण देखिन सक्छन्। सामान्यतया:

• ज्वरो आउने

• जाडो लाग्ने वा शरीर काँप्ने

• टाउको, शरीर तथा जोर्नी दुख्ने

• घाँटी दुख्ने

• खोकी लाग्ने

• नाकबाट पानी बग्ने वा नाक बन्द हुने

• थकान र कमजोरी महसुस हुने

• बालबालिकामा कहिलेकाहीँ बान्ता वा पखाला हुने

धेरै सामान्य भाइरसजन्य संक्रमण केही दिनमा आफैं सुधार हुँदै जान सक्छन्। तर लक्षण बढ्दै गएमा वा लामो समयसम्म सुधार नभएमा स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह लिनुपर्छ।

ज्वरो आउँदा घरमै के गर्ने?

१. पर्याप्त आराम गर्ने

शरीरलाई संक्रमणसँग लड्न आराम आवश्यक हुन्छ। ज्वरो वा रुघाखोकी भएको अवस्थामा पर्याप्त निद्रा र आराम लिनु राम्रो हुन्छ।

२. पानी तथा झोलिलो पदार्थ पर्याप्त लिने

ज्वरो, बान्ता वा पखालाका कारण शरीरमा पानीको कमी हुन सक्छ। त्यसैले पानी, झोल, सुपलगायत तरल पदार्थ पर्याप्त लिनुपर्छ।

३. हल्का र पोषिलो खाना खाने

भोक कम भए पनि सकेसम्म पौष्टिक तथा सजिलै पच्ने खाना खानुपर्छ। बालबालिकालाई उमेरअनुसार पर्याप्त तरल र पोषिलो खाना दिनुपर्छ।

४. तापक्रम निगरानी गर्ने

ज्वरो आएको अवस्थामा शरीरको तापक्रम थर्मोमिटरले मापन गरेर अवस्था हेर्नु उपयोगी हुन्छ।

५. आवश्यक परे स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह लिने

ज्वरोको कारण नखुलेको अवस्थामा आफूखुसी विभिन्न औषधि प्रयोग गर्नुको सट्टा स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह लिनु सुरक्षित हुन्छ।

एन्टिबायोटिक आफैं नखानुहोस्

भाइरसबाट हुने संक्रमणमा एन्टिबायोटिकले काम गर्दैन। त्यसैले ज्वरो आयो भन्दैमा आफूखुसी एन्टिबायोटिक खानु हुँदैन।

गलत रूपमा वा अनावश्यक एन्टिबायोटिक प्रयोग गर्दा औषधि प्रतिरोधी संक्रमणको समस्या बढ्न सक्छ। ब्याक्टेरियाको संक्रमण भएको अवस्थामा मात्र स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाहअनुसार यसको प्रयोग गर्नुपर्छ।

संक्रमण अरूलाई सर्न नदिन के गर्ने?

रुघाखोकी वा ज्वरो भएको अवस्थामा आफूबाट अरूमा संक्रमण नसरोस् भन्नेतर्फ पनि ध्यान दिनुपर्छ।

• साबुनपानीले नियमित रूपमा हात धुने

• खोक्दा वा हाच्छ्युँ गर्दा मुख–नाक छोप्ने

• बिरामी हुँदा सकेसम्म भिडभाडबाट टाढा रहने

• आवश्यक अवस्थामा मास्क प्रयोग गर्ने

• व्यक्तिगत प्रयोगका सामान अरूसँग नबाँड्ने

• कोठामा हावाको आवतजावत राम्रो बनाउने

• बिरामी बालबालिकालाई ज्वरो वा संक्रमणको अवस्थामा विद्यालय तथा भिडभाडमा नपठाउने

पानीमा भिज्दैमा भाइरल ज्वरो आउँछ?

यो विषयमा एउटा भ्रम हटाउन आवश्यक छ। पानीमा भिज्नु आफैं भाइरल संक्रमणको कारण होइन। भाइरसको संक्रमणका कारण भाइरल ज्वरो हुन्छ।

तर वर्षायाममा मानिसहरू धेरै समय बन्द वा भिडभाड भएको ठाउँमा रहने, विभिन्न श्वास–प्रश्वासका संक्रमण फैलिन सक्ने अवस्था बन्ने तथा दूषित पानी र खानाबाट अन्य संक्रमणको जोखिम बढ्न सक्ने भएकाले सावधानी आवश्यक हुन्छ।

त्यस्तै, लामखुट्टेबाट सर्ने रोगको जोखिम पनि मौसम र वातावरणअनुसार बढ्न सक्छ। त्यसैले ज्वरो आएपछि कारण पहिचान गर्नु महत्वपूर्ण हुन्छ।

कहिले तुरुन्त स्वास्थ्य संस्था जाने?

ज्वरोसँगै निम्नमध्ये कुनै लक्षण देखिएमा ढिला नगरी स्वास्थ्य संस्था पुग्नु उचित हुन्छ:

• सास फेर्न गाह्रो हुनु

• अत्यधिक सुस्त वा बेहोसजस्तो हुनु

• लगातार बान्ता हुनु

• पानी वा झोल पदार्थ लिन नसक्नु

• शरीरमा पानीको कमीका लक्षण देखिनु

• लगातार झाडापखाला हुनु

• छाती दुख्नु

• असामान्य रक्तस्राव वा शरीरमा रगतका दाग देखिनु

• ज्वरो धेरै दिनसम्म रहनु वा अवस्था झन् बिग्रँदै जानु

शिशु, ज्येष्ठ नागरिक, गर्भवती तथा दीर्घरोग भएका व्यक्तिमा ज्वरो आएमा विशेष सावधानी अपनाउनुपर्छ।

भाइरल ज्वरोबाट बच्ने पाँच सजिला उपाय

हात सफा राखौँ।

भिडभाडमा सावधानी अपनाऔँ।

रुघाखोकी हुँदा अरूबाट केही दूरी राखौँ।

पानी र पोषिलो खाना पर्याप्त लिऔँ।

ज्वरोको कारण नखुलेसम्म आफूखुसी औषधि नखाऔँ।