माध्यमिक शिक्षा परीक्षा (एसईई)को सुरुवातमै उत्तरपुस्तिका व्यवस्थापनमा देखिएको गम्भीर त्रुटिले जुम्लाको परीक्षा प्रणालीमाथि प्रश्न उठाएको छ। तातोपानी गाउँपालिका–५ स्थित दुर्गा मावि, लाम्रा केन्द्रमा उत्तरपुस्तिका हराएको र पुनः भेटिएको घटनापछि केन्द्राध्यक्ष मुकुन्दराज शर्मा र निरीक्षक हरिदेवी रावललाई पदमुक्त गरिएको छ।

अंग्रेजी विषयको पहिलो दिनको परीक्षामा एउटा उत्तरपुस्तिका हराएको भनिएको र केही समयपछि पुनः भेटिएको घटनाले परीक्षा व्यवस्थापनको विश्वसनीयतामाथि नै चुनौती थपेको हो। जिल्ला परीक्षा समितिले यसलाई ‘गम्भीर लापरबाही’ ठहर गर्दै तत्काल कारबाही गरेको हो।

शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ, जुम्लाका प्रमुख रमेश लुवार नेतृत्वको छानबिन टोलीले घटनास्थलमै पुगेर झण्डै सात घण्टा अनुसन्धान गरेको थियो। प्रारम्भिक विवरणअनुसार उत्तरपुस्तिका हराएको भनिए पनि पुनः गणनाका क्रममा अव्यवस्थित अवस्थामा भेटिएको पाइएको छ। यसले उत्तरपुस्तिका सुरक्षामा प्रणालीगत कमजोरी रहेको संकेत गरेको छ।

छानबिनका क्रममा मुचुल्का उठाई लाहाछाप लगाइएको उत्तरपुस्तिकाको पोको सुरक्षाकर्मीको रोहबरमा खोलिएको थियो। उक्त पोको लाम्रा प्रहरी चौकीका प्रमुख र सशस्त्र प्रहरी बलका एसपी देबबहादुर बोहराको रोहबरमा खोलिएको हो।

परीक्षणमा नयाँ उत्तरपुस्तिका थपिएको प्रमाण फेला नपरे पनि एउटै उत्तरपुस्तिका अव्यवस्थित रूपमा राखिनु, गणना प्रक्रियामा असंगति देखिनु र तत्काल स्पष्टता दिन नसक्नुले परीक्षा केन्द्रको कार्यशैलीमाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ।

लुवारका अनुसार उत्तरपुस्तिका हराउनु र भेटिनुको बीचमा भएको लापरबाहीले परीक्षाको मर्यादामा प्रत्यक्ष असर पार्ने भएकाले सम्बन्धित जिम्मेवार अधिकारीलाई परीक्षा अवधिभर केन्द्रमा जान नपाउने गरी पदमुक्त गरिएको हो।

घटनापछि केन्द्रमा तत्काल नेतृत्व परिवर्तन गरिएको छ। सोही विद्यालयका प्रधानाध्यापक प्रेमबहादुर शाहीलाई नयाँ केन्द्राध्यक्षको जिम्मेवारी दिइएको छ। उनले अब परीक्षा सञ्चालनमा कडाइ गरिने, संलग्न शिक्षकको पुनः व्यवस्थापन गरिने र निरीक्षण प्रणालीलाई अझ कडा बनाइने बताएका छन्।

दुर्गा मावि, लाम्रा केन्द्रमा गणेश मावि राँका, नेत्रज्योति मावि हाँकु र हिमशिखर मावि तातोपानीका साथै ग्रेडवृद्धिका गरी १ सय ४२ विद्यार्थी सहभागी छन्। यस्तो संवेदनशील केन्द्रमा देखिएको कमजोरीले समग्र परीक्षा प्रणालीको विश्वसनीयता जोगाउन चुनौती थपेको सरोकारवालाहरू बताउँछन्।

यद्यपि शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइले जिल्लाभरका अन्य केन्द्रमा परीक्षा शान्तिपूर्ण रूपमा सञ्चालन भइरहेको जनाएको छ। तर लाम्रा केन्द्रको घटनाले अनुगमन प्रणाली अझ सशक्त बनाउनुपर्ने आवश्यकता औंल्याएको छ।

यसैबीच, जुम्लामा पहिलोपटक जिल्लामै उत्तरपुस्तिका परीक्षण सुरु गरिएको छ। प्रमुख जिल्ला अधिकारी दीपक पौडेलका अनुसार शुक्रबारदेखि परीक्षण कार्य कडा सुरक्षा घेराभित्र सञ्चालन भइरहेको छ। सरकारको निर्देशनअनुसार एक महिनाभित्र नतिजा प्रकाशन गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।

इकाइले विषय शिक्षकहरूको रोष्टर तयार गरी परीक्षण, सम्परीक्षण र नतिजा तयारी प्रक्रिया अघि बढाइसकेको जनाएको छ। स्थानीय तहका शिक्षा शाखासँग समन्वय गर्दै काम भइरहेको छ।

माध्यमिक शिक्षा परीक्षा (एसईई) समाप्त भएको एक महिनाभित्र नतिजा प्रकाशन गर्ने नेपाल सरकारको निर्देशनअनुसार परीक्षा सम्पन्न भएका विषयहरूको उत्तरपुस्तिका परीक्षण, सम्परीक्षण तथा नतिजा तयारी गर्न निर्देशन दिइएको थियो। यस वर्ष जुम्लामा अंग्रेजी विषयतर्फ नियमित २ हजार १ सय ३३ मध्ये २ हजार ९१ र ग्रेडवृद्धितर्फ ७६ मध्ये ५४ विद्यार्थी परीक्षामा सहभागी भएका छन्। नियमिततर्फ ४२ र ग्रेडवृद्धितर्फ २२ विद्यार्थी अनुपस्थित छन्। अन्य विषयको विवरण संकलन भइरहेको छ।

परीक्षा अनुगमनका लागि जिल्लामा बहुस्तरीय टोली परिचालन गरिएको छ। पहिलो दिन प्रमुख जिल्ला अधिकारी पौडेलको नेतृत्वमा पातारासी क्षेत्र तथा शिक्षा विकास समन्वय इकाइ प्रमुख लुवारसहितको टोलीले गुठिचौर र चन्दननाथ क्षेत्रमा अनुगमन गरेको थियो।

लाम्रा केन्द्रको घटनाले एउटा सन्देश स्पष्ट पारेको छ—परीक्षा केवल सञ्चालनको विषय मात्र होइन, विश्वासको पनि विषय हो। उत्तरपुस्तिका जस्तो संवेदनशील सामग्रीको व्यवस्थापनमा सानो कमजोरीले पनि ठूलो प्रश्न उठाउन सक्छ। त्यसैले आगामी दिनमा परीक्षा व्यवस्थापनलाई अझ कडाइ, पारदर्शिता र उत्तरदायित्वका साथ सञ्चालन गर्नु अपरिहार्य देखिएको छ।