खुला आर्थिक नीति, खुला बजार, सूचना तथा सञ्चार प्रविधिको तीव्र विकास र भूमण्डलीकरणले हाम्रो जीवनशैलीमा ठूलो परिवर्तन ल्याएको छ। आज हरेक मानिस आधुनिक भौतिक सुविधा प्राप्त गर्न चाहन्छ। तर ती सुविधा प्राप्त गर्न पैसा आवश्यक हुन्छ।  

मेहनत र श्रमबाट जीवन धान्ने संस्कार कमजोर हुँदै जानु, रोजगारीका पर्याप्त अवसर सिर्जना हुन नसक्नु र छोटो बाटोबाट पैसा कमाउने प्रवृत्ति बढ्दै जानुले समाजमा विभिन्न प्रकारका विकृति र अपराधका घटना देखिन थालेका छन्।

यसको गम्भीर प्रभाव अहिले ग्रामीण समाजमा समेत देखिन थालेको छ।

गाउँका युवा रोजगारी, अध्ययन र अवसरको खोजीमा विदेश तथा सहरतर्फ पलायन भएका छन्। गाउँमा प्रायः ५०–५५ वर्षभन्दा माथिका मानिस, वृद्धवृद्धा, महिला तथा एकल महिलाको उपस्थिति बढी छ। जीवन धान्न कसैले दुई–चारवटा बाख्रा पाल्नुभएको छ, कसैले एक–दुईवटा खसी हुर्काउनुभएको छ। वर्षौंको दुःख र श्रमबाट जोडेको यही सानो सम्पत्ति नै उहाँहरूको जीवनको महत्वपूर्ण आधार हो।

तर आज त्यही सम्पत्ति पनि असुरक्षित हुन थालेको छ।

खाँडादेवी गाउँपालिका मात्र होइन, नेपालका विभिन्न ग्रामीण क्षेत्रमा चोरी, लुटपाट, पशुचौपाया चोरी, सुन तथा गरगहना लुट्ने, एकान्तमा रहेका वृद्धवृद्धालाई धम्क्याउने, कुटपिट गर्ने र सम्पत्ति लुट्नेजस्ता घटना सुनिन थालेका छन्। यो अवस्था ग्रामीण समाजका लागि अत्यन्तै गम्भीर र संवेदनशील विषय हो।

गाउँमा सुरक्षा दिने युवा नै छैनन्

पहिले गाउँमा कुनै समस्या आयो भने छिमेकीहरू एकअर्काको साथमा उभिन्थे। गाउँका युवाहरू राति पालो बसेर गाउँको सुरक्षा गर्थे। कसैको घरमा दुःख पर्दा छिमेकी सहयोग गर्न पुग्थे। हाम्रो सामाजिक संस्कार नै त्यस्तै थियो।

तर अहिले परिस्थिति बदलिएको छ।

गाउँमा सुरक्षा दिन सक्ने युवा जनशक्ति न्यून हुँदै गएको छ। वृद्धवृद्धा र एकल महिला मात्र रहेको बस्तीमा रातको समयमा सुरक्षा व्यवस्थापन गर्नु निकै कठिन हुन्छ। राज्यसँग पनि प्रत्येक टोल, बस्ती र घरमा प्रहरी राख्ने वा अत्याधुनिक प्रविधि जडान गर्ने स्रोतसाधन छैन।

त्यसैले यस्तो अवस्थामा प्रहरी मात्र होइन, समाजका हरेक नागरिक सचेत र जिम्मेवार बन्न आवश्यक छ।

सानो चोरीभित्र लुकेको ठूलो खतरा

केही समययता खाँडादेवी गाउँपालिकाका विभिन्न क्षेत्रमा खसी–बोका तथा पशुचौपाया चोरी, सुन तथा गरगहना लुट्ने, घरमा प्रवेश गरी सम्पत्ति लैजाने लगायतका घटना भएका छन्। वडा नं. २, वडा नं. ३, वडा नं. ७ लगायतका क्षेत्रमा भएका घटनाले हामीलाई गम्भीर बनाएको छ।

विशेषगरी पाँच–सातवटा बाख्रा भएको खोरबाट एउटा राम्रो खसी वा बाख्रा मात्र चोरी हुनु, घरको अवस्था र परिवारको गतिविधिबारे जानकारी राखेर चोरी हुनुजस्ता घटनाले यस्ता अपराधमा स्थानीय स्तरको सूचना प्रयोग भएको हुन सक्ने आशंका जन्माउँछ।

टाढाबाट आएका व्यावसायिक अपराधीले गाउँको एउटा घरबाट एउटा खसी वा सानो सम्पत्ति चोरी गर्न मात्र यात्रा गर्ने सम्भावना कम हुन्छ। त्यसैले यस्ता घटनाको अनुसन्धान गर्दा स्थानीय सूचना, अपराधको शैली र संलग्नताको सम्भावित सञ्जाललाई पनि प्रहरीले गम्भीरतापूर्वक अध्ययन गर्नुपर्छ।

यस विषयमा प्रहरीले लामो समयदेखि निगरानी, अनुसन्धान तथा सादा पोसाकमा समेत गस्ती गर्दै आएको छ। केही घटनामा शंकास्पद व्यक्तिहरू पक्राउ परेको जानकारीसमेत प्राप्त भएको छ। अनुसन्धानका क्रममा कसैको संलग्नता प्रमाणित भएमा कानुनबमोजिम कडा कारबाही हुनु आवश्यक छ।

त्यसैगरी चोरी भएको सुन तथा अन्य सामानको अवैध खरिद–बिक्रीमा संलग्न हुन सक्ने गिरोहबारे पनि अनुसन्धान र कारबाही आवश्यक छ। चोरीको सामान खरिद गर्ने बजार वा व्यक्ति नभएसम्म चोरीको अपराधको शृंखला कमजोर पार्न सकिन्छ।

आफ्नै गाउँका मानिस अपराधमा संलग्न भएको सुन्नुपर्दा पीडा हुन्छ

सबैभन्दा दुःखद पक्ष के हो भने, यदि आफ्नै गाउँमा जन्मिएको, आफ्नै गाउँमा हुर्किएको, आफ्नै छरछिमेक र नातागोताका मानिसको दुःख देखेको व्यक्तिले त्यही छिमेकीको घरमा चोरी गर्छ, उसले दुःख गरेर पालेको खसी–बाख्रा चोर्छ, गहना लुट्छ वा वृद्धवृद्धालाई धम्क्याउँछ भने त्यो केवल एउटा अपराध मात्र होइन; हाम्रो सामाजिक संस्कारमाथिकै प्रहार हो।

हामीले सिकेको संस्कार त दुःखमा साथ दिने हो। छिमेकीको घरमा आगो लाग्दा पानी लिएर दौडिने हो। वृद्धवृद्धालाई सम्मान गर्ने हो। कमजोरलाई सहयोग गर्ने हो।

तर त्यही कमजोर व्यक्तिलाई लक्ष्य बनाएर चोरी र लुटपाट गर्नु अत्यन्तै दुःखद, पीडादायी र लज्जास्पद विषय हो।

जनप्रतिनिधिका रूपमा आफ्नै नागरिकको सुरक्षा र सामाजिक अवस्था हेर्दा यस्ता घटनाले मलाई व्यक्तिगत रूपमा समेत अत्यन्तै पीडाबोध गराएको छ।

श्रमबाट कमाएको सम्पत्ति नै सम्मानजनक सम्पत्ति हो

आज विदेशमा रहेका लाखौँ नेपाली युवा कठोर श्रम गरिरहेका छन्। कसैले घाममा काम गरिरहेका छन्, कसैले चिसोमा, कसैले कारखानामा, कसैले निर्माण क्षेत्रमा। देशभित्र रहेका किसान, मजदुर, व्यवसायी, कर्मचारी तथा श्रमिकले पनि आफ्नो मेहनतबाट परिवार चलाइरहेका छन्।

मेहनत गर्न लाज मान्नु हुँदैन। श्रम गर्न लाज मान्नु हुँदैन।

श्रमबाट कमाएको सानो सम्पत्ति पनि सम्मानजनक हुन्छ। चोरी, लुटपाट र अपराधबाट प्राप्त सम्पत्ति जतिसुकै ठूलो भए पनि त्यसले जीवनमा सम्मान, शान्ति र सुख दिन सक्दैन।

त्यसैले देश तथा विदेशमा रहनुभएका सम्पूर्ण नेपाली युवालाई मेरो विशेष आग्रह छ—छोटो बाटोबाट पैसा कमाउने लोभमा आफ्नो जीवन, परिवार र समाजको भविष्य बर्बाद नगर्नुहोस्। मेहनत गर्नुहोस्, सीप सिक्नुहोस्, उद्यम गर्नुहोस् र श्रमबाट आफ्नो भविष्य निर्माण गर्नुहोस्।

सुरक्षा प्रहरीको मात्र जिम्मेवारी होइन

ग्रामीण भेगमा हरेक घर, टोल र बस्तीमा सीसी क्यामेरा जडान गर्न तत्काल सम्भव नहुन सक्छ। भौगोलिक विकटता र सीमित आर्थिक स्रोतका कारण राज्यले पनि हरेक ठाउँमा तत्काल पर्याप्त प्रविधि र जनशक्ति पुर्‍याउन नसक्न सक्छ।

तर नागरिकको सचेतना भने ठूलो सुरक्षा शक्ति बन्न सक्छ।

गाउँमा बस्ने युवा, विद्यार्थी, शिक्षक, सामाजिक संघसंस्थामा आबद्ध व्यक्ति, राजनीतिकर्मी, जनप्रतिनिधि तथा सचेत नागरिकले आफ्नो टोल–बस्तीमा कुनै शंकास्पद गतिविधि देखेमा त्यसलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन।

शंकास्पद गतिविधि देखिएमा तत्काल नजिकको प्रहरीलाई जानकारी गराउनुपर्छ।

एउटा सानो सूचना पनि प्रहरीले समयमै पायो भने सम्भावित अपराध रोक्न, अपराधी पहिचान गर्न वा अनुसन्धान अगाडि बढाउन महत्वपूर्ण सहयोग पुग्न सक्छ।

प्रहरीसँग सीमित स्रोतसाधन हुन सक्छ, तर नागरिकको सहयोग र सूचना भयो भने त्यही सीमित स्रोतसाधनलाई प्रभावकारी रूपमा परिचालन गर्न सकिन्छ।

अपराध नियन्त्रणमा सबैको साझा जिम्मेवारी

हामीले यस्तो समाज निर्माण गर्नुपर्छ जहाँ वृद्धवृद्धा राति आफ्नो घरमा निर्धक्कसँग सुत्न सकून्। एकल महिलाले आफ्नो घर र पशुचौपायाको सुरक्षाबारे डराइरहन नपरोस्। किसानले वर्षभरि दुःख गरेर पालेको एउटा खसी–बाख्रा रातारात चोरी होला कि भनेर चिन्ता गर्न नपरोस्।

यसका लागि प्रहरीको सक्रियता आवश्यक छ। स्थानीय सरकारको भूमिका आवश्यक छ। प्रविधिको प्रयोग आवश्यक छ। तर त्यसभन्दा पनि महत्वपूर्ण कुरा समाजको सामूहिक सचेतना र नागरिकको जिम्मेवारी हो।

त्यसैले म खाँडादेवी गाउँपालिकाका सम्पूर्ण नागरिक, देश तथा विदेशमा रहनुभएका खाँडादेवीका युवा, विद्यार्थी, शिक्षक, सामाजिक अभियन्ता तथा सम्पूर्ण सचेत नेपाली दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीमा विनम्रतापूर्वक अपिल गर्दछु:

अपराधलाई सामान्य नठानौँ।

चोरीलाई सानो कुरा नठानौँ।

शंकास्पद गतिविधिलाई बेवास्ता नगरौँ।

अपराधीलाई संरक्षण नगरौँ।

अपराधबारे सूचना लुकाएर नबसौँ।

श्रम र इमानदारीबाट जीवन निर्माण गर्ने संस्कारलाई बलियो बनाऔँ।

साथै, कुनै पनि व्यक्तिमाथि आरोप लाग्दैमा ऊ अपराधी प्रमाणित हुँदैन। त्यसैले अनुसन्धान र कानुनी प्रक्रियालाई सम्मान गर्नुपर्छ। प्रमाणका आधारमा दोषी ठहरिने जोसुकै व्यक्तिलाई कानुनबमोजिम कडाभन्दा कडा कारबाही हुनुपर्छ।

हाम्रो गाउँ सुरक्षित भयो भने मात्र हाम्रो समाज सुरक्षित हुन्छ। समाज सुरक्षित भयो भने मात्र नागरिकले सम्मानपूर्वक र आनन्दपूर्वक बाँच्न सक्छन्।

आउनुहोस्, प्रहरी, स्थानीय सरकार र नागरिक सबै मिलेर सुरक्षित खाँडादेवी निर्माण गरौँ।

अपराध होइन, श्रम रोजौँ।

लुट होइन, उद्यम रोजौँ।

डर होइन, सुरक्षा र सामाजिक विश्वासको वातावरण निर्माण गरौँ।

श्रेष्ठ खाँडादेवी गाउँपालिका रामेछापका अध्यक्ष हुन् ।