एकातिर अयोध्याका राजकुमार राम छन्, जसका लागि मर्यादा नै सर्वोच्च धर्म हो। अर्कोतिर लंकाका राजा रावण छन्, जसमा बुद्धि, शक्ति र तीनै लोकमाथि शासन गर्ने अहंकार छ।

करिब ४००० करोड रुपैयाँको लागतमा विशाल सिनेमाई क्यानभासमा यी दुई पात्रबीचको सामना हुनुअघिको कथा प्रस्तुत गर्नु सजिलो काम भने होइन।

विशेषगरी जब कथा केवल मनोरञ्जनको विषय मात्र नभई लाखौँ मानिसहरूको आस्थासँग पनि जोडिएको हुन्छ।

नितेश तिवारीको ‘रामायण भाग एक’ यही जिम्मेवारी बोकेर पर्दामा आएको छ। रणबीर कपूर रामको भूमिकामा गम्भीर र मर्यादित देखिन्छन् भने यशको रावणको चित्रण उनको प्रभावशाली व्यक्तित्वका कारण अलग्गै देखिन्छ।

फिल्मले अयोध्याको भव्यता, लंकाको वैभव र दर्शकहरूले प्रतीक्षा गरिरहेको युद्धको तयारीलाई समेटेको छ। तर यस महाकाव्यको पहिलो अध्यायले कस्तो प्रभाव पार्छ? कथामा हेरौँ:

कथा : शक्ति र अहंकारको कथा रावणका दश टाउकाबाट सुरु हुन्छ

रोचक कुरा के छ भने फिल्म रामबाट होइन रावणबाट सुरु हुन्छ। कथाले सर्वप्रथम हामीलाई लंकाका राजाको संसारमा लैजान्छ, जहाँ उनीसँग अपार शक्ति र बुद्धि छ। आफ्नो तपस्याबाट प्राप्त वरदानप्रति उनी गर्व गर्छन्।

रावण (यश) ब्रह्मालाई प्रसन्न पार्न र वरदान प्राप्त गर्न कठोर तपस्या गर्छन्। त्यसपछि उनको महत्वाकांक्षा झन् बढ्दै जान्छ। उनी इन्द्रलाई पराजित गर्छन् र आफ्ना सौतेनी भाइ कुबेरबाट लंका कब्जा गर्छन्। फिल्मले रावणको उदयलाई प्रस्तुत गर्दै उनको व्यक्तित्वका विभिन्न पक्षहरू उजागर गर्छ।

कथाले रावणलाई दशानन किन भनिन्छ र उनका दश टाउकाको पौराणिक महत्त्व के हो भन्ने विषयलाई पनि गहिराइमा अध्ययन गर्छ।

यहाँ रावण केवल एक शक्तिशाली राजा मात्र होइनन्, बरु बुद्धि, तपस्या र अहंकारको संयोजन हुन्, जसको महत्वाकांक्षाको कुनै सीमा छैन।

त्यसपछि कथा अयोध्यामा सर्छ। भगवान् विष्णुको अवतारका रूपमा राम (रणबीर कपूर) राजा दशरथको घरमा जन्मन्छन्।  

फिल्ममा उनको बाल्यकाल, ऋषि विश्वामित्रसँगको यात्रा, मिथिलामा सीता (साई पल्लवी) को स्वयंवरमा शिवको धनुष भाँचिएको घटना र उनीहरूको विवाहलाई चित्रण गरिएको छ।

सबै कुरा ठीकठाक चलिरहेको देखिन्छ, तर दरबारको राजनीतिले कथाको दिशा परिवर्तन गर्छ। कैकेयी (लारा दत्त) आफ्ना दुई वरदान माग्छिन्, जसका कारण रामलाई चौध वर्षको वनवास दिइन्छ। सीता र लक्ष्मण (रवि दुबे) पनि रामसँगै वनतर्फ लाग्छन्।

वनवासका क्रममा शूर्पणखा (रकुल प्रीत सिंह) को प्रसङ्ग अगाडि आउँछ। सुनौलो मृगका रूपमा मारीचले रचेको भ्रमले कथालाई यस्तो मोडमा पुर्‍याउँछ, जहाँ राम र लक्ष्मण आश्रमबाट टाढा जान बाध्य हुन्छन्।

यही अवसरको फाइदा उठाउँदै ऋषिको भेषमा आएका रावणले सीताको अपहरण गर्छन्।

सीतालाई बचाउन जटायु रावणसँग लड्छन्। घाइते जटायुले रामलाई सीताको अपहरणबारे जानकारी गराउँछन् र अन्तिम सास फेर्छन्। यहीँबाट फिल्मको पहिलो भाग एउटा महत्त्वपूर्ण भावनात्मक मोडमा पुग्छ।

फिल्मको पोस्ट–क्रेडिट दृश्य पनि विशेष छ। यसमा हनुमान (सनी देओल) पछाडिबाट र छेउबाट उडिरहेको अवस्थामा देखिन्छन्।  

यस दृश्यका क्रममा ‘जय श्री राम’ को नारा सुनिन्छ, तर उनको अनुहार देखाइएको हुँदैन। यो छोटो दृश्यले आगामी कथाको झलक प्रस्तुत गर्छ।

पहिलो भागमा रावणको उदय, रामको वनवास र सीताको अपहरणको कथा समेटिएको छ। अब हनुमानको लंका यात्रा, अशोक वाटिका, रामसेतु र लंका युद्धजस्ता प्रमुख घटनाहरू हेर्न हामीले दोस्रो भागको प्रतीक्षा गर्नुपर्नेछ।

अभिनय : रणबीरको गम्भीरता र यशको उग्र अवतार

भगवान् रामको भूमिका निर्वाह गर्नु कुनै पनि अभिनेताका लागि ठूलो जिम्मेवारी हो। रणबीर कपूरले यस भूमिकामा संयम र गम्भीरता ल्याएका छन्।

उनको अनुहारमा शालीनता झल्किन्छ र उनको व्यवहार मर्यादित छ। रामलाई अत्यधिक नाटकीय बनाउनुको सट्टा सरल र मर्यादित रूपमा प्रस्तुत गर्ने उनको प्रयास प्रशंसनीय छ।

साई पल्लवी (सीता) ले आफ्नो स्वाभाविक अभिनय र भावपूर्ण अभिव्यक्तिका माध्यमबाट भूमिकामा सहजता ल्याएकी छन्।

रवि दुबे (लक्ष्मण) को अभिनयले आफ्नो भाइप्रतिको समर्पण र सुरक्षात्मक भावनालाई प्रभावकारी रूपमा झल्काउँछ।

यश (रावण) को अभिनय शैली विशिष्ट छ। उनको प्रभावशाली व्यक्तित्व, शक्तिशाली आवाज, आँखामा झल्किने अहंकार र पर्दामा उनको उपस्थितिले रावणको चरित्रलाई प्रभावशाली बनाउँछ।

उनको प्रवेश र प्रमुख दृश्यहरूमा देखिने शैली विशेष रूपमा आकर्षक छ। उनले आफ्नो अभिनयमार्फत रावणको भव्यता, शक्ति र क्रोधलाई प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।

अरुण गोभिल (दशरथ), लारा दत्त (कैकेयी), शिबा चड्डा (मन्थरा) र रकुल प्रीत सिंह (शूर्पणखा) पनि आफ्ना भूमिकामा देखिएका छन्। हनुमानको भूमिकामा सनी देओलको उपस्थितिले आगामी किस्ताप्रति उत्साह बढाउँछ।

निर्देशन : नितेश तिवारीको सबैभन्दा ठूलो सिनेमाई परीक्षा

‘दंगल’ र ‘छिछोरे’ जस्ता चलचित्रबाट आफ्नो छाप छोडेका नितेश तिवारीका लागि ‘रामायण’ पूर्णतः फरक चुनौती हो।

यहाँको कथासँग लाखौँ मानिसहरूको आस्था जोडिएको छ र दर्शकहरूको अपेक्षा पनि अत्यन्तै ठूलो छ।

रावणको उदयबाट फिल्म सुरु गर्ने निर्देशकको निर्णय रोचक छ। यसले उनलाई राम र रावणका संसारलाई छुट्टाछुट्टै रूपमा स्थापित गर्न अनुमति दिन्छ।

अयोध्यादेखि लंकासम्मको विस्तार र पर्दामा पौराणिक संसार पुनः सिर्जना गर्ने प्रयासले उनको भव्य दृष्टिकोणलाई प्रदर्शन गर्छ।

यद्यपि, केही ठाउँमा कथाको भावनात्मक पक्षलाई अझ बलियो बनाउन सकिन्थ्यो। कतिपय संवादमा पात्रहरूको व्यक्तित्वअनुसारको गहिराइ र प्रभावको कमी महसुस हुन्छ।

रामायणका पात्रहरूले बोल्ने संवादले केवल जानकारी मात्र दिनु हुँदैन, ती सम्झनलायक पनि हुनुपर्छ। यस दृष्टिकोणबाट फिल्म अझ शक्तिशाली बन्न सक्थ्यो।

पटकथा : अध्याय एक, ठूलो कथाको परिचय

रामायणका घटनाहरू दर्शकहरूलाई पहिल्यै थाहा छन्, तर पटकथाको वास्तविक चुनौती ती घटनाहरूलाई कसरी र कुन क्रममा प्रस्तुत गरिन्छ भन्ने हो।

फिल्म रावणको पृष्ठभूमिबाट सुरु भएर रामको जन्म, विवाह, वनवास र सीताको अपहरणसम्म पुग्छ। यी दुई संसारलाई जोड्ने प्रयास गरिएको छ। त्यसपछि हुने द्वन्द्वका लागि आधार तयार पार्न पहिलो भागमा कथाको दायरा सीमित राखिएको छ।

तीन घण्टा पन्ध्र मिनेटको लामो अवधिका बाबजुद कथाको गति कहिलेकाहीँ सुस्त हुन्छ। केही घटनाहरूलाई अझ कसिलो र प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गर्न सकिन्थ्यो।

फिल्म परम्परागत विजयी चरमोत्कर्षमा समाप्त हुँदैन, बरु आगामी ठूलो युद्धको सुरुवातको संकेत गर्दै टुङ्गिन्छ।

भिएफएक्स र प्राविधिक पक्ष : लंकाको भव्यतादेखि युद्धको विशाल संसारसम्म

यही पक्षमा फिल्म सबैभन्दा बलियो देखिन्छ। अयोध्याको भव्य वैभव, लंकाको विशाल राज्य, दरबारहरू, प्राकृतिक दृश्यहरू र पौराणिक संसारको पुनः सिर्जना प्रभावशाली छन्।

धेरै दृश्यमा भिएफएक्स को प्रयोग उत्कृष्ट छ। फिल्मको दृश्यात्मक विस्तारले भारतीय सिनेमाको प्राविधिक महत्वाकांक्षालाई प्रदर्शन गर्छ।

उत्पादन डिजाइन, पोशाक, छायांकन र एक्सन कोरियोग्राफीले पनि यस विशाल संसारलाई विश्वसनीय बनाउन योगदान पुर्‍याएका छन्।

यद्यपि, केही राक्षस र काल्पनिक जीवहरूको चित्रणमा भिएफएक्स अलि कमजोर देखिन्छ। तिनीहरूको उपस्थिति र चाल कहिलेकाहीँ कृत्रिम लाग्छ, तर यस्तो कमजोरी केही दृश्यमा मात्र सीमित छ।

समग्रमा, फिल्मको दृश्यात्मक प्रस्तुति उत्कृष्ट छ, जसले यसलाई ठूलो पर्दामा साँच्चै विशेष अनुभव बनाउँछ।

संगीत र पृष्ठभूमि स्कोर : रहमान र जिमरबाट अपेक्षित यादगार धुनहरूको अभाव

ए.आर. रहमान र हान्स जिमरजस्ता दिग्गज संगीतकारहरूको सहकार्य आफैँमा ठूलो खबर थियो। ‘रामायण’ ले दृश्यहरूलाई मात्र होइन, कथाको अभिन्न हिस्सा बन्ने संगीत पनि पाउने अपेक्षा गरिएको थियो।

रामको प्रवेशसँगै उनको चरित्रको गरिमा र दिव्यता व्यक्त गर्ने धुन हुनुपर्थ्यो। रावणको आगमनसँगै उनको क्रूर व्यक्तित्वलाई अझ प्रभावकारी बनाउने पृष्ठभूमि संगीत पनि आवश्यक थियो।

तर फिल्ममा थिएटरबाट बाहिर निस्केपछि पनि दिमागमा रहिरहने कुनै अविस्मरणीय संगीतको अभाव छ।

पृष्ठभूमि स्कोरले केही दृश्यमा आफ्नो प्रभाव देखाउँछ, तर समग्रमा संगीतले यस महाकाव्यबाट अपेक्षित जादू सिर्जना गर्न असफल भएको छ।

यति ठूला नामहरू संलग्न भएको अवस्थामा फिल्मको संगीत पनि यसको भिएफएक्स जत्तिकै भव्य र अविस्मरणीय हुने अपेक्षा गर्नु स्वाभाविक थियो। यस पक्षमा फिल्म केही निराशाजनक देखिन्छ।

भव्यताको नयाँ मानक, तर सबैतिर जादू जगाउन असफल

‘रामायण भाग एक’ भारतीय सिनेमाको अत्यन्तै महत्वाकांक्षी प्रयास हो। रणबीर कपूरले रामको भूमिकामा गम्भीरता र गरिमा ल्याएका छन् भने यशको रावणको चित्रणले दर्शकमा गहिरो प्रभाव पार्छ।

फिल्मको सबैभन्दा ठूलो शक्ति यसको प्रभावशाली भिएफएक्स, विस्तृत उत्पादन डिजाइन र पौराणिक संसारको भव्यता हो।

कथाको केही भागमा सुस्त गति, संवादको प्रभावकारितामा कमी र यादगार संगीतको अभावले अनुभवलाई केही कमजोर बनाउँछन्। राक्षसहरूको चित्रणमा प्रयोग गरिएको भिएफएक्स मा पनि सुधारको ठाउँ छ।

तैपनि, फिल्मले ठूलो पर्दामा हेर्नका लागि धेरै कुरा प्रस्तुत गर्छ। विशेष गरी यशको रावणको अभिनय र फिल्मको विशाल दृश्यात्मक संसार यसको मुख्य आकर्षण हुन्।