भारतसँग खुला सीमा जोडिएका मधेस प्रदेशका सर्लाही र रौतहटमा तस्करी नियन्त्रण तथा सीमा सुरक्षाको जिम्मेवारीमा रहेका प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीका केही कर्मचारीमाथि नै अवैध गतिविधिमा मिलेमतो गरेको आरोप लागेको छ । सर्लाहीमा घुमुवा प्रहरीको सेटिङमा तस्करी र जुवा सञ्चालन भइरहेको तथा रौतहटको गौर भन्सार क्षेत्रमा दिउँसो सर्वसाधारणमाथि कडाइ गरिए पनि रातिको समयमा वैकल्पिक नाकाबाट सामान ओसारपसार हुने गरेको स्थानीय स्रोतको दाबी छ ।

सर्लाहीका विभिन्न सीमावर्ती नाकाबाट कपडा तथा किरानाजन्य सामानको अवैध ओसारपसार भइरहेको र बागमती तथा हरिवन क्षेत्रमा जुवा सञ्चालन भइरहेको आरोप सार्वजनिक भएको हो । यस्तै, रौतहटको गौर भन्सारको पूर्व र पश्चिमतर्फका वैकल्पिक बाटो प्रयोग गरी रातिको समयमा सामान ओसारपसार हुने गरेको आरोप छ ।

यी गतिविधिमा सुरक्षा निकायका कर्मचारीको संलग्नता रहेको भन्ने आरोपको स्वतन्त्र पुष्टि भने भएको छैन । आरोपबारे सम्बन्धित निकायबाट निष्पक्ष छानबिन र प्रभावकारी निगरानी आवश्यक देखिएको छ ।

सर्लाहीका सीमावर्ती नाकाबाट तस्करी भइरहेको आरोप

सर्लाहीका बलरा, छतौना, मधुवनी, अर्नाहा, बहादुरपुर, सिमरा, फेनहारा र भाडसरलगायतका सीमावर्ती नाकाबाट कपडा तथा किरानाजन्य सामानको तस्करी भइरहेको स्रोतको दाबी छ । दसैँ–तिहारजस्ता चाडपर्वको समयमा सीमावर्ती क्षेत्रमा अवैध सामानको ओसारपसार बढ्ने गरेको स्रोतको भनाइ छ ।

सर्लाहीमा कार्यरत प्रहरी हवल्दार धर्मेन्द्र पटेलको मिलेमतोमा तस्करी भइरहेको आरोपसमेत लगाइएको छ । उनले प्रहरीका उच्च अधिकारीको नाम जोडेर तस्करसँग रकम लिने र अवैध सामानको ओसारपसारमा सहजीकरण गर्ने गरेको स्रोतको दाबी छ । यद्यपि, यस आरोपको पुष्टि गर्ने स्वतन्त्र प्रमाण सार्वजनिक भएको छैन ।

यसैगरी, जिल्ला प्रहरी कार्यालय सर्लाहीले राजमार्ग क्षेत्रमा घुमुवा प्रहरीको जिम्मेवारी हवल्दार दिनेश यादवलाई दिएको र उनको मिलेमतोमा बागमती तथा हरिवन क्षेत्रमा जुवा सञ्चालन भइरहेको स्रोतको आरोप छ ।

जुवा सञ्चालन र तस्करी नियन्त्रण गर्ने जिम्मेवारीमा रहेका प्रहरी कर्मचारीमाथि नै यस्तो आरोप लागेपछि जिल्लाको सुरक्षा व्यवस्थापन तथा प्रहरीको आन्तरिक निगरानी प्रणालीमाथि प्रश्न उठेको छ ।

पूर्वी तथा पश्चिमी नाकामा निगरानीमाथि प्रश्न

सर्लाहीको पूर्वी सीमावर्ती क्षेत्रका त्रिभुवननगर, पर्सा, संग्रामपुर र मलङ्गवा आसपासका नाकाबाट पनि अवैध सामानको ओसारपसार भइरहेको स्रोतको दाबी छ । खुला सीमाको फाइदा उठाउँदै विभिन्न बाटोबाट सामान भित्र्याउने तथा बाहिर लैजाने गतिविधि भइरहेको आरोप छ ।

जिल्लाको पश्चिमी सीमावर्ती क्षेत्रमा तस्करी नियन्त्रणका लागि खटिएका सशस्त्र प्रहरी गुल्म तथा सीमा सुरक्षा पोस्ट (बीओपी) का कमान्डरहरूको सरुवा नजिकिँदै गर्दा तस्करी बढेको स्रोतको दाबी छ ।

विशेषगरी पश्चिमी क्षेत्रमा पर्ने मधुवनी बीओपीका प्रमुख प्रहरी निरीक्षक माधव खत्रीको कमान्ड अवधि सकिन लागेकाले उक्त नाकाबाट कपडा तथा किरानाजन्य सामानको तस्करी बढेको स्रोतको आरोप छ । तर, कमान्ड अवधि र तस्करीको गतिविधिबीच प्रत्यक्ष सम्बन्ध रहेको पुष्टि गर्ने तथ्य सार्वजनिक भएको छैन ।

गत भदौमा सर्लाहीको पश्चिमी क्षेत्रमा कार्यरत सशस्त्र प्रहरी गुल्मपति तथा बीओपी कमान्डरहरूलाई कारबाहीका लागि सशस्त्र प्रहरी बल, नम्बर २ छिन्नमस्ता बाहिनीमा तानिएको थियो । त्यसपछि मधेस प्रदेशका सशस्त्र प्रहरी प्रमुख डीआईजी विष्णुप्रसाद भट्टले आगामी दिनमा तस्करी हुन नदिने सर्तमा फेनहारा गुल्मका कमान्डर तथा बीओपी कमान्डरहरूलाई पुनः कार्यक्षेत्रमा फर्काएको स्रोतको दाबी छ ।

अहिले ती कमान्डरहरूको सरुवा नजिकिँदै गर्दा सर्लाहीका विभिन्न सीमावर्ती नाकामा तस्करी नियन्त्रण कमजोर बनेको स्रोतको आरोप छ । सीमामा खटिएका सुरक्षाकर्मीको जिम्मेवारी, नियमित गस्ती, सामान जाँच तथा शंकास्पद गतिविधिमाथिको निगरानी प्रभावकारी भए–नभएको विषयमा सम्बन्धित निकायले अनुगमन गर्नुपर्ने देखिन्छ ।

सर्लाहीमा घुमुवा प्रहरी नरहेको एसपीको दाबी

यता, जिल्ला प्रहरी कार्यालय सर्लाहीका प्रमुख प्रहरी उपरीक्षक (एसपी) रवीन्द्रनाथ पौडेलले जिल्लामा घुमुवा प्रहरी नरहेको दाबी गरेका छन् ।

उनले प्रहरी कर्मचारी तस्करी तथा जुवा सञ्चालनमा संलग्न रहेको आरोप सत्य ठहरिए कानुनअनुसार कारबाही गरिने बताएका छन् ।

एसपी पौडेलको भनाइ र स्रोतबाट सार्वजनिक भएका आरोपबीच देखिएको अन्तरलाई स्पष्ट पार्न सम्बन्धित प्रहरी कर्मचारीको जिम्मेवारी, कार्यक्षेत्र र सम्भावित संलग्नताबारे छानबिन आवश्यक देखिन्छ । आरोप लागेकै आधारमा कुनै कर्मचारी दोषी ठहरिने अवस्था नभएकाले प्रमाणका आधारमा निष्पक्ष अनुसन्धान हुनुपर्ने हुन्छ ।

गौर भन्सारमा दिउँसो सर्वसाधारणमाथि कडाइ, राति तस्करीको आरोप

सर्लाहीसँगै अर्को सीमावर्ती जिल्ला रौतहटमा पनि नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीका केही कर्मचारीको मिलेमतोमा तस्करी भइरहेको आरोप सार्वजनिक भएको छ ।

जिल्ला सदरमुकाम गौरस्थित गौर भन्सार क्षेत्रमा दिउँसो सामान जाँचका क्रममा सर्वसाधारण नागरिकले अनावश्यक सास्ती खेप्नुपरेको, तर रातिको समयमा भन्सारको पूर्व तथा पश्चिमतर्फका वैकल्पिक बाटो प्रयोग गरी सामान ओसारपसार हुने गरेको स्थानीय स्रोतको दाबी छ ।

स्थानीय स्रोतका अनुसार दिउँसो ड्युटीमा खटिएका सुरक्षाकर्मीले सर्वसाधारणमाथि कडाइ गर्ने र सामान ओसारपसारका क्रममा दुःख दिने गरेका छन् । तर, रातिको समयमा गौर भन्सारको पूर्वतर्फ बेलबिछवा तथा पश्चिमतर्फ महादेवपट्टि नाकाका वैकल्पिक बाटोबाट सामान ओसारपसार हुने गरेको आरोप छ ।

तस्करी नियन्त्रणका लागि खटिएका सुरक्षाकर्मीले सर्वसाधारणमाथि कडाइ गर्ने तर संगठित रूपमा सामान ओसारपसार गर्ने भनिएका व्यक्तिलाई सहजता दिने गरेको भन्दै सामाजिक सञ्जालमा समेत विरोध भइरहेको बताइएको छ ।

यद्यपि, रातिको समयमा हुने भनिएको ओसारपसारको प्रकृति, त्यसमा संलग्न व्यक्ति तथा सुरक्षाकर्मीको भूमिकाबारे स्वतन्त्र पुष्टि हुन बाँकी छ ।

बङ्कुलदेखि बेलबिछवासम्मका नाकामा तस्करीको आरोप

रौतहटको बङ्कुल, रामपुरखाप, जयनगर, औरैया र बेलबिछवा नाकाबाट पनि तस्करी भइरहेको स्रोतको दाबी छ । नेपाल–भारत सीमावर्ती क्षेत्रका विभिन्न बाटो प्रयोग गरी अवैध सामान भित्र्याउने तथा बाहिर लैजाने गतिविधि भइरहेको आरोप लगाइएको छ ।

सीमा क्षेत्रमा नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी दुवै परिचालित छन् । यस्तो अवस्थामा तस्करी नियन्त्रणको जिम्मेवारीमा रहेका सुरक्षा निकायका कर्मचारीमाथि नै मिलेमतोको आरोप लाग्नु गम्भीर विषय हो ।

आरोप सत्य ठहरिएमा यसले भन्सार राजस्व चुहावट बढाउनुका साथै कानुन कार्यान्वयन र सीमा सुरक्षामा समेत असर पार्न सक्छ । अर्कोतर्फ, नियमित कामका लागि सीमा पार गर्ने सर्वसाधारणले अनावश्यक सास्ती खेप्नुपर्ने अवस्था रहे त्यसले नागरिक र सुरक्षा निकायबीचको विश्वासमा समेत असर पार्ने देखिन्छ ।

छानबिन र प्रभावकारी निगरानी आवश्यक

नेपाल–भारत खुला सीमाका कारण सीमावर्ती जिल्लामा सामानको आवतजावत तथा नागरिकको दैनिक गतिविधि नियमित रूपमा हुने गर्छ । यस्तो अवस्थामा वैध व्यापार र सर्वसाधारणको आवागमनलाई सहज बनाउँदै अवैध ओसारपसार नियन्त्रण गर्नु सुरक्षा निकायको प्रमुख जिम्मेवारी हो ।

सर्लाहीमा जुवा सञ्चालन तथा तस्करीमा प्रहरी कर्मचारीको संलग्नता रहेको आरोप र रौतहटको गौर भन्सार क्षेत्रमा रातिको समयमा वैकल्पिक बाटोबाट सामान ओसारपसार हुने गरेको दाबीले सीमा सुरक्षाको निगरानी प्रणालीमाथि प्रश्न उठाएको छ ।

यी आरोपको सत्यतथ्य पत्ता लगाउन सम्बन्धित प्रहरी कार्यालय, सशस्त्र प्रहरी बल तथा माथिल्लो निकायबाट निष्पक्ष छानबिन गर्न आवश्यक छ । सीमावर्ती नाकामा नियमित गस्ती, जोखिमका आधारमा जाँच, जिम्मेवार कर्मचारीको कार्यसम्पादन अनुगमन तथा राजस्व चुहावटसम्बन्धी उजुरीको प्रभावकारी अनुसन्धानबाट मात्रै वास्तविक अवस्था पहिचान गर्न सकिन्छ ।

आरोपको निष्पक्ष छानबिन गरी दोषी देखिने जोकोहीलाई कानुनअनुसार कारबाही गर्ने र निराधार आरोप भए त्यसलाई पनि तथ्यका आधारमा स्पष्ट पार्ने काम सम्बन्धित निकायको जिम्मेवारी हो ।