नेपाली फुटबल अहिले मैदानमा होइन, मैदानबाहिरको विवादमा अल्झिएको छ। वर्षौँदेखि अन्तर्राष्ट्रिय सफलता खोजिरहेको नेपाली फुटबलमाथि फिफाको प्रतिबन्धले अर्को गम्भीर संकट थपिदिएको छ। राष्ट्रिय टोली मैदानमा प्रतिद्वन्द्वी खोजिरहेको बेला नेपाली फुटबलको नेतृत्व भने प्रशासनिक विवाद, अधिकारको टकराव र संस्थागत अस्थिरतामा फसेको छ।

यो अवस्था केवल एउटा फुटबल संघमाथि लागेको प्रतिबन्धको विषय मात्र होइन। यसको असर नेपाली राष्ट्रिय टोली, क्लब फुटबल, खेलाडी, प्रशिक्षक, रेफ्री, युवा प्रतिभा, प्रायोजक र समग्र नेपाली फुटबलको भविष्यसम्म पुग्ने खतरा छ।

सबैभन्दा ठूलो प्रश्न अहिले यही हो, नेपालको फुटबललाई मैदानमा कमजोर बनाउने विपक्षी को हो? यसको उत्तर मैदानमा भेटिँदैन। समस्या नेपाली फुटबलको आफ्नै संरचनाभित्र गहिरिँदै गएको छ।

फिफाको प्रतिबन्ध किन यति गम्भीर छ?

फिफाले राष्ट्रिय फुटबल संघहरूलाई आफ्नो विधानअनुसार स्वतन्त्र रूपमा सञ्चालन हुनुपर्ने मान्यता राख्छ। सरकार वा अन्य बाह्य निकायको हस्तक्षेपलाई फिफाले फुटबल संघको स्वायत्ततामाथिको खतरा मान्छ।

नेपालमा अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) र राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) बीचको विवाद यही विषयमा पुगेपछि अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलको सर्वोच्च निकायले कठोर कदम चालेको हो। यसले एउटा कुरा स्पष्ट पार्छ, फुटबल संघको आन्तरिक विवाद अब नेपाली सीमाभित्र मात्र सीमित रहेन। यसको मूल्य अब नेपाली फुटबलले अन्तर्राष्ट्रिय मैदानमा तिर्नुपर्ने अवस्था आएको छ।

प्रतिबन्धको असर लम्बिँदै गयो भने राष्ट्रिय टोलीको अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता रोकिन सक्छ। क्लबहरूले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा खेल्ने अवसर गुमाउन सक्छन्। फिफा र एएफसीका विभिन्न विकास तथा प्रशिक्षण कार्यक्रमबाट प्राप्त हुने अवसरमा पनि असर पर्न सक्छ। अर्थात् एउटा प्रशासनिक विवादको धुवाँ मैदानसम्म पुगिसकेको छ।

राष्ट्रिय टोलीः सबैभन्दा ठूलो पीडा खेलाडीलाई

फिफाको प्रतिबन्धको सबैभन्दा ठूलो असर खेलाडीलाई परेको छ। फुटबल संघका पदाधिकारी राजनीतिक र प्रशासनिक विवादमा केही समय व्यस्त हुन सक्छन्। तर खेलाडीको करियरले भने पर्खँदैन। विवादले लामो समय लिँदा खेलाडीको स्वर्णिम उमेर पनि घर्केर जान्छ। उत्कृष्ट लयमा रहेका खेलाडीहरू लामो अन्तरालपछि पुनः लयमा फर्कन कठिन हुन्छ।

यही कारण, प्रतिबन्ध लामो समय रह्यो भने यसको सबैभन्दा ठूलो क्षति एउटा खेलाडी पुस्ताले व्यहोर्नुपर्नेछ। अन्तर्राष्ट्रिय खेलबाट खेलाडीले दबाबमा खेल्ने क्षमता सिक्छ। बलियो विपक्षीसँग प्रतिस्पर्धा गर्ने अनुभव पाउँछ। आफ्नो कमजोरी थाहा पाउँछ। अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा आफू कहाँ उभिएको छ भन्ने बुझ्छ। तर खेल नै भएन भने खेलाडीको विकास कसरी हुन्छ?

नेपालले प्रतिभा उत्पादन गर्न सक्छ, तर प्रतिभालाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा लैजाने वातावरण बनाउन नसक्नु नेपाली फुटबलको पुरानो कमजोरी हो। फिफाको प्रतिबन्धले यही कमजोरीलाई अझ गहिरो बनाउने खतरा बोकेको छ।

क्लब फुटबल पनि संकटमा

नेपाली फुटबलको मेरुदण्ड राष्ट्रिय टोली मात्र होइन, घरेलु क्लब फुटबल पनि हो। क्लबहरूले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा खेल्दा खेलाडीले ठूलो अनुभव पाउँछन्। क्लबको आर्थिक गतिविधि बढ्छ। प्रायोजक आकर्षित हुन्छन्। दर्शकको उत्साह बढ्छ। खेलाडीको बजार मूल्य पनि बढ्न सक्छ।

तर अन्तर्राष्ट्रिय ढोका बन्द भयो भने क्लब फुटबलको आकर्षण पनि कमजोर हुन सक्छ। नेपालका क्लबहरूले घरेलु मैदानमा मात्र खेलिरहने र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धाबाट टाढा रहने अवस्था आयो भने नेपाली खेलाडीको स्तर विकास गर्न कठिन हुनेछ। फुटबलमा प्रतिस्पर्धा जति ठूलो हुन्छ, खेलाडी त्यति नै बलियो बन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धा नै रोकियो भने घरेलु फुटबलको स्तर पनि बिस्तारै खुम्चिन सक्छ।

फिफा वरीयाता

अन्तर्राष्ट्रिय खेल नहुँदा त्यसको असर फिफा वरीयातामा पनि पर्न सक्छ। तर वरीयाताभन्दा ठूलो विषय खेलाडीको मानसिकता हो। एक खेलाडीले आफूले गरेको वर्षौँको मेहनतको परिणाम अन्तर्राष्ट्रिय मैदानमा देखाउन चाहन्छ। राष्ट्रिय जर्सी लगाउनु धेरै खेलाडीका लागि करियरको सबैभन्दा ठूलो सपना हुन्छ।

तर राष्ट्रिय टोलीको खेल नै अनिश्चित भयो भने खेलाडीको लक्ष्य कमजोर हुन्छ। युवा खेलाडीले प्रश्न गर्न थाल्छन्, ‘नेपालको राष्ट्रिय टोलीमा पुगेपछि पनि खेल्ने अवसर छैन भने मैले किन त्यति ठूलो मेहनत गर्ने?’ यही प्रश्न नेपाली फुटबलको भविष्यका लागि खतरनाक हुन सक्छ।

महिला फुटबल पनि प्रभावित हुन सक्छ

नेपाली फुटबलको चर्चा गर्दा पुरुष टोलीमा मात्र ध्यान दिने पुरानो प्रवृत्ति परिवर्तन गर्न आवश्यक छ। नेपालको महिला फुटबलले पछिल्ला वर्षहरूमा उल्लेखनीय सम्भावना देखाएको छ। महिला खेलाडीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताबाट अनुभव र आत्मविश्वास हासिल गर्दै आएका छन्। तर फुटबल प्रशासनमा आएको संकटले महिला फुटबललाई पनि असर गर्न सक्छ।

महिला फुटबलमा लगानी, अन्तर्राष्ट्रिय एक्सपोजर, युवा विकास र नियमित प्रतियोगिता आवश्यक छन्। प्रतिबन्धका कारण यी अवसर खुम्चिए भने वर्षौँको मेहनतले बनाएको आधार कमजोर हुन सक्छ।

समस्या फिफा होइन, समस्या हाम्रै व्यवस्थापन

अहिले धेरैले प्रश्न गर्न सक्छन्, फिफाले नेपालमाथि प्रतिबन्ध किन लगायो? तर अझ महत्वपूर्ण प्रश्न अर्को हो, नेपाल यस्तो अवस्थामा पुग्यो नै किन?

नेपाली फुटबलमा नेतृत्व विवाद नयाँ होइन। पदाधिकारीबीचको टकराव, निर्वाचन विवाद, प्रशासनिक हस्तक्षेप र अधिकारको संघर्ष पटक–पटक देखिँदै आएकै हो।

फुटबल विकासका लागि चाहिने ऊर्जा मैदान, प्रशिक्षण केन्द्र, युवा एकेडेमी र प्रतियोगितामा खर्च हुनुपर्ने हो। तर ऊर्जा नेतृत्वको विवादमा खर्च भइरहेको छ। फुटबल संघमा को शक्तिशाली हुन्छ भन्ने प्रश्नभन्दा नेपालको फुटबल कसरी शक्तिशाली बनाउने भन्ने प्रश्न ठूलो हुनुपर्छ।

अब दोषारोपण होइन, समाधान खोजौँ

यो अवस्थामा सरकार, राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्, एन्फा र सम्बन्धित सबै पक्षले एउटा कुरा बुझ्नुपर्छ, फुटबल कसैको व्यक्तिगत सम्पत्ति होइन। राष्ट्रिय टोलीमा खेल्ने खेलाडीको जर्सीमा ‘नेपाल’ लेखिएको हुन्छ। त्यो जर्सी कुनै पदाधिकारी, संस्था वा समूहको निजी स्वार्थभन्दा माथि हुन्छ।

त्यसैले अहिले एकअर्कालाई दोष लगाएर समय बिताउने होइन, फिफाको चासो सम्बोधन गर्दै फुटबलको स्वायत्तता, पारदर्शिता र संस्थागत सुधार सुनिश्चित गर्न आवश्यक छ। फुटबल संघको नेतृत्वमा जो आए पनि प्रणाली बलियो हुनुपर्छ। व्यक्ति परिवर्तनले मात्र समस्या समाधान कदापि हुँदैन।

प्रतिबन्ध खुलेपछि पनि पुरानै बाटोमा फर्किनु हुँदैन

सबैभन्दा ठूलो खतरा यही हो, कुनै तरिकाले फिफाको प्रतिबन्ध हट्यो, अन्तर्राष्ट्रिय खेल सुरु भयो र त्यसपछि फेरि पुरानै विवाद दोहोरियो भने?

त्यसैले अहिलेको संकटलाई अवसरका रूपमा प्रयोग गर्नुपर्छ। नेपालले बलियो फुटबल प्रशासन निर्माण गर्नुपर्छ। निर्वाचन प्रक्रिया पारदर्शी बनाउनुपर्छ। खेलाडीको हितलाई केन्द्रमा राख्नुपर्छ। घरेलु लिग नियमित र प्रतिस्पर्धात्मक बनाउनुपर्छ। युवा खेलाडी उत्पादनका लागि व्यवस्थित एकेडेमी निर्माण गर्नुपर्छ। प्रशिक्षक र रेफ्री विकासमा पनि दीर्घकालीन लगानी आवश्यक छ।

नेपालको फुटबललाई राष्ट्रिय टोलीले मात्र माथि उठाउन सक्दैन। यसको लागि विद्यालयदेखि क्लब, जिल्ला, प्रदेश हुँदै राष्ट्रिय टोलीसम्म जोडिएको बलियो संरचना चाहिन्छ।

अबको पुस्ताको भविष्य दाउमा

आज नेपाली फुटबलमा एउटा यस्तो पुस्ता छ, जसले अन्तर्राष्ट्रिय मैदानमा नेपाललाई माथि उठाउने सपना देखिरहेको छ। तर उनीहरूलाई अवसर चाहिन्छ। प्रतिबन्ध लम्बियो भने खेलाडीको करियर मात्र प्रभावित हुने छैन, नयाँ पुस्ताको सपना पनि कमजोर हुन सक्छ।

फुटबलमा प्रतिभा जन्मिनु मात्र पर्याप्त हुँदैन। त्यसलाई प्रशिक्षण, प्रतियोगिता, अवसर र अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव चाहिन्छ। नेपालमा प्रतिभाको अभाव छैन। अभाव छ त व्यवस्थित प्रणालीको।

निष्कर्षः फिफाको प्रतिबन्ध चेतावनी हो, अन्त्य होइन

फिफाको प्रतिबन्धलाई केवल संकटका रूपमा हेर्नु पर्याप्त हुँदैन। यो नेपाली फुटबलका कमजोरीहरूलाई ऐनामा देखाउने अवसर पनि हो। अब नेपाली फुटबलले निर्णय गर्नुपर्ने समय आएको छ, फेरि पनि नेतृत्वको झगडामा अल्झिने कि खेलाडी र फुटबलको भविष्यलाई केन्द्रमा राखेर नयाँ बाटो बनाउने?

यदि विवाद समाधान भयो, फुटबल प्रशासन पारदर्शी र स्वायत्त बन्यो, युवा विकासमा लगानी भयो, घरेलु प्रतियोगिता बलियो बन्यो र खेलाडीलाई नियमित अन्तर्राष्ट्रिय एक्सपोजर दिइयो भने यही संकट नेपाली फुटबलको पुनर्जागरणको सुरुवात बन्न सक्छ।

तर यदि फेरि पनि पद, प्रतिष्ठा र व्यक्तिगत स्वार्थकै लडाइँ चलिरह्यो भने फिफाको प्रतिबन्ध केवल एउटा अध्याय हुनेछैन, यो नेपाली फुटबलको एउटा पुस्ताको सपना खोस्ने लामो कथा बन्न सक्छ।

नेपाललाई अहिले भाषण होइन, फुटबल खेल्ने वातावरण चाहिएको छ। पदाधिकारीलाई कुर्सी जोगाउने खेल होइन, खेलाडीलाई मैदानमा जित्ने खेल चाहिएको छ। र नेपाली समर्थकलाई विवादको समाचार होइन, राष्ट्रिय जर्सीमा नेपाललाई विजयी भएको देख्ने दिन चाहिएको छ।

त्यसैले अब प्रश्न एउटै छ, नेपाली फुटबलको भविष्य कसले बनाउने? यसको जवाफ नेतृत्वको कुर्सीमा होइन, मैदानमा देखिनुपर्छ।